स्थितः सरित्तटे रम्ये च्यवनस्योपपश्यतः । एतत्ते सर्वमाख्यातं तेषां वृत्तं महात्मनाम्
त्या सुंदर नदीकाठी च्यवन बसून हे सर्व पाहत होता; या महान लोकांच्या सर्व कृत्यांची गोष्ट तुला सांगितली आहे.
वैष्णवानां महाराज अन्यत्किं ते वदाम्यहम् । वेन उवाच- अमृतं शंखपात्रेण पानार्थं मम चार्पितम्
राजन, वैष्णवांची आणखी कोणती गोष्ट सांगू? वेन म्हणाला— शंखाच्या पात्रात अमृत मला पिण्यासाठी दिलं आहे.
तस्मात्कस्य न च श्रद्धा पातुं मर्त्यस्य भूतले । उत्तमं वैष्णवं ज्ञानं पानानामिह सर्वदा
म्हणून या पृथ्वीवर कोण माणूस हे पिण्याबद्दल श्रद्धा ठेवणार नाही? उत्तम वैष्णव ज्ञान इथे नेहमीच पिण्यासारखं आहे.
त्वयैवं कथ्यमानस्य पाने तृप्तिर्न जायते । श्रोतुं हि देवदेवेश मम श्रद्धा विवर्द्धते
तू असं सांगत असताना, मला अजूनही पिण्याची तृष्णा कमी होत नाही; देवांचा देव, तुझं ऐकण्याची माझी श्रद्धा वाढतच आहे.
कथयस्व प्रसादान्मे कुंजलस्यापि चेष्टितम् । महात्मना किमुक्तं च चतुर्थं तनयं प्रति
कृपा करून, कुंजलाने काय केलं आणि त्या महान आत्म्याने आपल्या चौथ्या मुलाला काय सांगितलं, तेही मला सांग.
तत्त्वं सुविस्तरादेव कृपया कथयस्व मे । श्रीभगवानुवाच- श्रूयतामभिधास्यामि चरित्रं कुंजलस्य च
कृपया सर्व सत्य विस्ताराने सांग. श्रीभगवान म्हणाले— ऐक, मी कुंजलाची कथा सांगतो.
बहुश्रेयः समायुक्तं चरित्रं च्यवनस्य च । इदं पुण्यं नरश्रेष्ठ आख्यानं पापनाशनम्
च्यवन यांचं हे चरित्र अनेक गुणांनी भरलेलं आणि उत्तम वर्तन असलेलं आहे. हे पवित्र आख्यान, हे नरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, पुण्य देणारं आणि पाप नष्ट करणारं आहे.
यः शृणोति नरो भक्त्या गोसहस्रफलं लभेत्
जो कोणी हे भक्तीभावाने ऐकतो, त्याला हजार गायी दान केल्याचं फळ मिळतं.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे शततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनाच्या आख्यानात, गुरुतीरथाच्या माहात्म्यात, च्यवनाच्या चरित्राचा शंभरावा अध्याय इथे संपतो.
सूत उवाच- देवदेवो हृषीकेशस्त्वंगपुत्रं नृपोत्तमम् । समाचष्ट महाश्रेय आख्यानं पापनाशनम्
सूती म्हणाले— देवांचा देव हृषीकेश यांनी त्वंगपुत्र या श्रेष्ठ राजाला, पाप नष्ट करणारं आणि अत्यंत मंगल असं एक आख्यान सांगितलं.
श्रूयतामभिधास्यामि चरित्रं श्रेयदायकम् । द्विजस्यापि च वृत्तांतं कुंजलस्य महात्मनः
आता मी तुम्हाला एक अत्यंत कल्याणकारी कथा सांगतो, आणि त्या महान आत्मा कुंजल या द्विजाचा वृत्तांत ऐका.
विष्णुरुवाच- कुंजलश्चापि धर्मात्मा चतुर्थं पुत्रमेव च । समाहूय मुदायुक्त उवाचैनं कपिंजलम्
विष्णू म्हणाले— धर्मात्मा कुंजल यांनी आपल्या चौथ्या पुत्राला, कपिंजलाला आनंदाने बोलावलं आणि त्याच्याशी प्रेमाने बोलले.
किं नु पुत्र त्वया दृष्टमपूर्वं कथयस्व मे । भोजनार्थं तु यासि त्वमितः कस्मिन्सुतोत्तम
माझ्या मुला, तू काही नवीन पाहिलं आहेस का? मला सांग. अरे श्रेष्ठ पुत्रा, तू इथून जेवणासाठी कुठे जातोस?
तदाचक्ष्व महाभाग यदि दृष्टं सुपुण्यदम् । कपिंजल उवाच- यच्च तात त्वया पृष्टमपूर्वं प्रवदाम्यहम्
माझ्या भाग्यवान मुला, तू काही अत्यंत पुण्यदायक पाहिलं असेल तर ते सांग. कपिंजला म्हणाला— बाबा, तुम्ही जे विचारलं, ते नवीन आहे, ते मी सांगतो.
यन्न दृष्टं श्रुतं केन कस्मान्नैव श्रुतं मया । तदिहैव प्रवक्ष्यामि श्रूयतामधुना पितः
जे मी पाहिलं नाही किंवा ऐकलं नाही, किंवा का ऐकलं नाही, ते मी इथेच सांगतो— बाबा, आता ऐका.
शृण्वंतु भ्रातरः सर्वे मातस्त्वं शृणु सांप्रतम् । कैलासः पर्वतश्रेष्ठो धवलश्चंद्र सन्निभः
माझे सर्व भाऊ ऐका, आणि आई, तूही आता ऐक. कैलास हा पर्वतांमध्ये श्रेष्ठ आहे, आणि तो चंद्रासारखा शुभ्र दिसतो.
नानाधातुसमाकीर्णो नानावृक्षोपशोभितः । गंगाजलैः शुभैः पुण्यैः क्षालितः सर्वतः पितः
तो पर्वत विविध धातूंनी भरलेला आहे, अनेक प्रकारच्या झाडांनी सजलेला आहे, आणि गंगेच्या पवित्र, शुद्ध पाण्याने सर्वत्र धुतला जातो, बाबा.
नदीनां तु सहस्राणि दिव्यानि विविधानि च । यस्मात्तात प्रसूतानि जलानि विविधानि च
त्या ठिकाणाहून, बाबा, हजारो दिव्य आणि वेगवेगळ्या नद्या आणि विविध प्रकारचं पाणी उगम पावतं.
तडागानि सहस्राणि सोदकानि महागिरौ । नद्यः संति विशालिन्यो हंससारससेविताः
त्या महान पर्वतावर हजारो जलयुक्त तळी आहेत; रुंद नद्या आहेत जिथे हंस आणि सारस नेहमी वावरतात.
तस्मिञ्छिखरिणां श्रेष्ठे पुण्यदाः पापनाशनाः । वनानि विविधान्येव पुष्पितानि फलानि च
त्या श्रेष्ठ शिखरावर विविध फुललेली आणि फळांची बनं आहेत, जी पुण्य देणारी आणि पाप नष्ट करणारी आहेत.
नानावृक्षोपयुक्तानि हरितानि शुभानि च । किन्नराणां गणैर्युक्तश्चाप्सरोभिः समाकुलः
ती बनं अनेक प्रकारच्या झाडांनी, हिरव्या आणि शुभ्र पानांनी भरलेली आहेत, आणि तिथे किन्नरांच्या समूहांसह अप्सरा देखील वावरतात.
गंधर्वचारणैः सिद्धैर्देववृंदैः सुशोभितः । दिव्यवृक्षवनोपेतो दिव्यभावैः समाकुलः
त्या ठिकाणी गंधर्व, चारण, सिद्ध आणि देवांचे समूह वावरतात; दिव्य वृक्षांच्या बनांनी आणि दिव्य भावनांनी ते भरलेलं आहे.
दिव्यगंधैः सुशोभाढ्यैर्नानारत्नसमन्वितः । शिलाभिः स्फटिकस्यापि शुक्लाभिस्तु सुशोभनः
तो प्रदेश दिव्य सुगंधांनी, सुंदरतेने, विविध रत्नांनी समृद्ध आहे, आणि स्फटिकासारख्या शुभ्र दगडांनी झळाळतो.
सूर्यतेजोमयो राजंस्तेजोभिस्तु समाकुलः । चंदनैश्चारुगंधैश्च बकुलैर्नीलपुष्पकैः
राजा, तो पर्वत सूर्याच्या तेजाने उजळलेला आहे, तेजाने भरलेला आहे, आणि चंदन, सुगंधी फुलं, बकुळ, निळ्या फुलांनी सजलेला आहे.
नानापुष्पमयैर्वृक्षैः सर्वत्र समलंकृतः । पक्षिणां सुनिनादैश्च दिव्यानां मधुरायते
सर्वत्र रंगीबेरंगी फुलांनी बहरलेल्या झाडांनी तो प्रदेश सुशोभित झाला आहे, आणि दिव्य पक्ष्यांच्या मधुर आवाजांनी तो अजूनही गोड वाटतो.
षट्पदानां निनादैश्च वृक्षौघैर्मधुरायते । रुतैश्च कोकिलानां तु शोभते स वनो गिरिः
मधमाशांच्या गुंजनाने आणि झाडांच्या गर्दीने तो परिसर आनंदी झाला आहे, आणि कोकिळांच्या गाण्यांनी तो डोंगरमय जंगल शोभून दिसतो.
गणकोटिसमाकीर्णं तत्रास्ति शिवमंदिरम् । अंशुभिर्धवलं पुण्यं पुण्यराशिशिलोच्चयम्
तेथे असंख्य लोकांनी वेढलेले, तेजस्वी शुभ्र किरणांनी उजळलेले, पुण्याने भरलेले आणि पुण्यशिखरांनी अलंकृत असे शंकराचे मंदिर आहे.
सिंहैश्च गर्जमानैश्च सैरिभैः कुंजरैस्ततः । दिग्गजानां सुघोषैश्च शब्दितं च समंततः
सिंहांच्या गर्जना, हत्तींच्या डंकार, रानडुकरांच्या किंचाळ्या आणि दिशांच्या रक्षक हत्तींच्या मोठ्या आवाजांनी तो परिसर सर्वत्र निनादित झाला आहे.
नानामृगैः समाकीर्णं शाखामृगगणाकुलम् । मयूरकेकाघोषैश्च गुहासु च विनादितम्
तो प्रदेश विविध प्राण्यांनी, माकडांच्या टोळ्यांनी भरलेला आहे, आणि गुहांमध्ये मोरांच्या मोठ्या केकारवांनी प्रतिध्वनी उमटते.
कंदरैर्लेपनैः कूटैः सानुभिश्च विराजितम् । नानाप्रस्रवणोपेतमोषधीभिर्विराजितम्
दऱ्या, उतार, टोकं आणि कड्यांनी तो डोंगर शोभतो, आणि विविध झरे व औषधी वनस्पतींनी तो अजूनही सुंदर दिसतो.