पादोदकेनाप्यभिषिच्यमाना उग्रैश्च पापैः परिलिप्तदेहाः ।। ते यांति मुक्तिं परमेश्वरस्य तस्यैव पादौ सततं नमामि
ज्यांच्या शरीरावर मोठी पापे आहेत, असे लोकही त्या पायातील पवित्र पाण्याने अभिषेक केल्यावर मुक्ती प्राप्त करतात; त्या परब्रह्माच्या पायांना मी सदैव वंदन करतो.
नैवेद्यमात्रेण सुभक्षितेन सुचक्रिणस्तस्य महात्मनस्तु ।। श्रीवाजपेयस्य फलं लभंते सर्वार्थयुक्ताश्च नरा भवंति
त्या महात्म्याच्या प्रसादाचा केवळ नैवेद्य म्हणून स्वीकार करणाऱ्यांना, योग्य कर्म करणाऱ्यांना, वाजपेय यज्ञाचे फळ मिळते आणि त्यांची सर्व मनोकामना पूर्ण होते.
नारायणं तं नरकाधिनाशनं मायाविहीनं सकलं गुणज्ञम् ।। यं ध्यायमानाः सुगतिं प्रयांति तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये
जो नरकाचा नाश करणारा, माया रहित, सर्व गुणांचा जाणणारा नारायण आहे, त्याचे ध्यान करणारे लोक उत्तम मार्गावर पोहोचतात—त्या वासुदेवाच्या चरणी मी शरण जातो.
यो वंद्यस्त्वृषिसिद्धचारणगणैर्देवैः सदा पूज्यते यः संसारमहार्णवे निपतितस्योद्धारको वत्सल-। स्तस्यैवापि नमाम्यहं सुचरणौ भक्त्या वरौ पावनौ
जो ऋषी, सिद्ध, चारण आणि देव यांनी नेहमी पूजला जातो, जो संसाराच्या महासागरात पडलेल्यांना तारतो, असा दयाळू प्रभू—त्याचे दोन पावन, श्रेष्ठ पाय मी भक्तीने वंदन करतो.
यो दृष्टो मखमंडपे सुरगणैः श्रीवामनः सामगः ।। सामोद्गीतकुतूहलः सुरगणैस्त्रैलोक्य एकः प्रभुः । । कुर्वंतं नयनेक्षणैः शुभकरैर्निष्पापतां तद्बले-। स्तस्याहं चरणारविंदयुगलं वंदे परं पावनम्
जो श्रीवामन म्हणून यज्ञमंडपात देवांनी पाहिला, सामगान गात आनंदाने देवांनी स्तुत्य केलेला, तीनही लोकांचा एकमेव स्वामी, शुभदृष्टीने पाप नाहीसे करणारा—त्याच्या त्या पवित्र कमळपदांना मी वंदन करतो.
राजंतं द्विजमंडले मखमुखे ब्रह्मश्रियाशोभितं ।। दिव्येनापि सुतेजसा करमयं यं चेंद्रनीलोपमम् । देवानां हितकाम्यया सुतनुजं वैरोचनस्यापि तं-। याचंतं मम दीयतां त्रिपदकं वंदे प्रभुं वामनम्
जो यज्ञाच्या वेळी ब्रह्मतेजाने तेजस्वी, निळ्या मण्यासारखा उजळ, देवांच्या कल्याणासाठी, विरोचनपुत्र बळीने माझ्याकडून तीन पावले मागितली—त्या वामन प्रभूला मी वंदन करतो.
तं द्रष्टुं रविमंडले मुनिगणैः संप्राप्तवंतं दिवं तस्यैवापि सुचक्रिणः सुरगणाः प्रापुर्लयं सांप्रतं-। का ये विश्वविकोशकेतमतुलं नौमि प्रभोर्विक्रमम्
ज्याला पाहण्यासाठी सूर्यमंडलात ऋषी आले, ज्याच्याकडे सद्गुणी देव आता विलीन झाले; त्या विश्वाचा ध्वज, अतुलनीय पावलांचा प्रभू—त्याच्या पराक्रमाचे मी स्तवन करतो.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रेऽष्टनवतितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनकथेतील गुरूतीर्थाच्या महात्म्यात, च्यवनाच्या चरित्रात, हा नव्वदावा अध्याय संपला.
विष्णुरुवाच- स्तोत्रं पवित्रं परमं पुराणं पापापहं पुण्यमयं शिवं च । धन्यं सुसूक्तं परमं सुजाप्यं निशम्य राजा स सुखी बभूव
विष्णू म्हणाले—हे स्तोत्र पवित्र, श्रेष्ठ, प्राचीन, पापांचा नाश करणारे, पुण्याने भरलेले, मंगल, धन्य, सुंदर शब्दांनी युक्त आणि श्रेष्ठ पूजा करण्याजोगे आहे. हे ऐकून राजा अत्यंत सुखी झाला.
गतासु तृष्णा क्षुधया समेता देवोपमो भूमिपतिर्बभूव । भार्या च तस्यापि विभाति रूपैर्युक्तावुभौ पापविबंधमाप्तौ
राजाची तहान आणि भूक नाहीशी झाली; तो देवासमान झाला. त्याची पत्नीही सौंदर्याने उजळली; दोघेही पापांच्या बंधनातून मुक्त झाले.
देवः सुदेवैः परिवारितोसौ विप्रैः सुसिद्धैर्हरिभक्तियुक्तैः । आगत्य भूपं गतकल्मषं तं श्रीशंखचक्राब्जगदासिधर्ता
देव, श्रेष्ठ ब्राह्मण, सिद्ध आणि हरिभक्तांनी वेढलेला, शंख, चक्र, कमळ आणि तलवार धारण करणारा भगवान त्या पापमुक्त राजाकडे आला.
श्रीनारदो भार्गव व्यास पुण्या समागतस्तत्र मृकंडसूनुः । वाल्मीकि नामा मुनिर्विष्णुभक्तः समागतो ब्रह्मसुतो वसिष्ठः
श्री नारद, भृगुपुत्र, व्यास, पुण्यवान मृकंडपुत्र, विष्णुभक्त वाल्मीकी, आणि ब्रह्मपुत्र वसिष्ठ—हे सर्व तिथे एकत्र आले.
गर्गो महात्मा हरिभक्तियुक्तो जाबालिरैभ्यावथ कश्यपश्च । आजग्मुरेते हरिणा समेता विष्णुप्रिया भागवतां वरिष्ठाः
महात्मा गर्ग, हरिभक्तीने एकरूप झालेले, आणि त्यांच्यासोबत जबाळी, रैभ्य आणि कश्यप — हे सर्वजण एकत्र आले. ते सर्व विष्णूला प्रिय आणि भक्तांमध्ये श्रेष्ठ होते.
पुण्याः सुधन्या गतकल्मषास्ते हरेः सुपादांबुजभक्तियुक्ताः । श्रीवासुदेवं परिवार्य तस्थुः स्तुवंति भूपं विविधप्रकारैः
हे पुण्यवान, अत्यंत भाग्यवान आणि निष्पाप लोक, हरिच्या पवित्र पायांवर प्रेम करणारे, श्रीवासुदेवाला वेढून उभे राहिले आणि विविध प्रकारे राजाची स्तुती करू लागले.
देवाश्च सर्वे हुतभुङ्मुखाश्च ब्रह्मा हरिश्चापि सुदिव्यदेव्यः । गायंति दिव्यं मधुरं मनोहरं गंधर्वराजादिसुगायनाश्च
सर्व देव, अग्निदेव, ब्रह्मा, हरि आणि दिव्य देव्या, तसेच गंधर्वराज आणि इतर उत्तम गायक, त्यांनी एक अत्यंत मधुर आणि मनोहारी गाणे गायले.
सुवेद युक्तैः परमार्थसंमितैः स्तवैः सुपुण्यैर्मुनयः स्तुवंति । दृष्ट्वा पतिं भूपतिमेव देवो हरिर्बभाषे वचनं मनोहरम्
मुनींनी, श्रेष्ठ आणि अर्थपूर्ण स्तोत्रांनी, जे खऱ्या ज्ञानावर आधारलेले आणि पुण्याने युक्त होते, त्याची स्तुती केली. पृथ्वीचा राजा, म्हणजेच प्रभू, समोर दिसताच देव हरिने मनाला आनंद देणारे शब्द सांगितले.
वरं यथेष्टं वरयस्व भूपते ददाम्यहं ते परितोषितो यतः । हरेस्तु वाक्यं स निशम्य राजा दृष्ट्वा मुरारिं वदमानमग्रे
"राजा, तू जसा हवे तसा वर माग. मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे, तो वर नक्की देईन." हरिचे हे शब्द ऐकून, राजा समोर उभ्या असलेल्या मुरारिंना पाहू लागला.
नीलोत्पलाभं मुरघातिनं प्रभुं तं शंखचक्रासिगदाप्रधारिणम् । श्रियासमेतं परमेश्वरं तं रत्नोज्ज्वलं कंकणहारभूषितम्
त्याने मुराचा संहार करणारा, निळ्या कमळासारखा काळा, शंख, चक्र, तलवार आणि गदा धारण केलेला, लक्ष्मीसमेत असलेला, रत्नांनी झळाळणाऱ्या कंकण आणि हारांनी सजलेला परमेश्वर पाहिला.
रविप्रभं देवगणैः सुसेवितं महार्घहाराभरणैः सुभूषितम् । सुदिव्यगंधैर्वरलेपनैर्हरिं सुभक्तिभावैरवनीं गतो नृपः
सूर्यासारखा तेजस्वी, देवांच्या सेवेत असलेला, मौल्यवान हार आणि दागिन्यांनी सुंदरपणे सजलेला, दिव्य सुवासिक लेप लावलेला हरि — अशा त्या प्रभूला अत्यंत भक्तीभावाने राजा भेटायला गेला.
दंडप्रणामैः सततं नमाम जयेति वाचाथ महानृपस्तदा । दासोस्मि भृत्योस्मि पुरः स ते सदा भक्तिं न जाने न च भावमुत्तमम्
दंडाने वंदन करत, वारंवार नमस्कार करून, त्या महान राजाने म्हटले, "जय हो! मी तुझा दास आहे, तुझा सेवक आहे, नेहमी तुझ्या पुढे उभा आहे. मला भक्ती किंवा श्रेष्ठ भाव कळत नाही."
जायान्वितं मामिह चागतं हरे प्रपाहि वै त्वां शरणं प्रपन्नम् । धन्यास्तु ते माधव मानवा द्विजाः सदैव ते ध्यानमनोविलीनाः
"हे हरि, मी माझ्या पत्नीसमवेत इथे आलो आहे; मला वाचव, कारण मी तुझ्या शरण आलो आहे. जे लोक आणि ब्राह्मण नेहमी तुझ्या ध्यानात मग्न असतात, ते खरेच धन्य आहेत, हे माधव."
समुच्चरंतो भव माधवेति प्रयांति वैकुंठमितः सुनिर्मलाः । तवैव पादांबुजनिर्गतं पयः पुण्यं तथा ये शिरसा वहंति
"जे येथे 'माधव' असे उच्चारत या जगातून जातात, ते अगदी निर्मळ होऊन वैकुंठात जातात. आणि जे तुझ्या पवित्र पायांमधून आलेले पाणी डोक्यावर घेतात, तेही खरोखरच पुण्यवान आहेत."
समस्ततीर्थोद्भव तोय आप्लुतास्ते मानवा यांति हरेः सुधाम
जे लोक सर्व तीर्थांमधून आलेल्या पाण्यात स्नान करतात, ते हरिच्या सर्वोच्च धामाला पोहोचतात.
नास्ति योगो न मे भक्तिर्ज्ञानं नास्ति न मे क्रिया । कस्य पुण्यस्य संगेन वरं मह्यं प्रयच्छसि
"माझ्याकडे योग नाही, भक्ती नाही, ज्ञान नाही, किंवा कोणतीही क्रिया नाही. मग कोणत्या पुण्याच्या संगतीने तू मला हा वर देतो आहेस?"
हरिरुवाच- वासुदेवाभिधानं यन्महापातकनाशनम् । भवता विज्वलात्पुण्याच्छ्रुतं राजन्विकल्मषः
हरि म्हणाले: "वासुदेव हे नाव, जे मोठ्या पापांचा नाश करते, ते तू ऐकलेस, राजन, तुझ्या तेजस्वी पुण्यामुळे, जे तुझ्या दोषांपासून मुक्त आहे."
तेन त्वं मुक्तिभागी च संजातो नात्र संशयः । मम लोके प्रभुंक्ष्व त्वं दिव्यान्भोगान्मनोनुगान्
"त्यामुळेच तू मुक्ती मिळविण्याचा अधिकारी झालास — याबद्दल काहीच शंका नाही. माझ्या लोकांत तू मनासारखे दिव्य सुख उपभोग."
राजोवाच- यदिदेववरोदेयोममदीनस्यवैत्वया । विज्वलायप्रयच्छत्वंप्रथमंवरमुत्तमम्
राजा म्हणाला: "देवा, जर मी तुझ्याकडून वर घेण्यास पात्र असेन, तू दीनांवर दया करणारा आहेस, तर आधी विज्वला हिला सर्वोच्च वर दे."
हरिरुवाच- विज्वलस्य पिता पुण्यः कुंजलो ज्ञानमंडितः । वासुदेवमहास्तोत्रं नित्यं पठति भूपते
हरि म्हणाले: "विज्वलाचा वडील पुण्य, ज्ञानी आणि विद्वान आहे, तो नेहमी वासुदेवाचे महान स्तोत्र म्हणतो, हे राजन."
पुत्रैः प्रियासमेतोऽसौ मम गेहं प्रयास्यति । एतत्तु जपते स्तोत्रं सदा दास्याम्यहं फलम्
"आपल्या प्रिय मुलांसह तो माझ्या घरी येईल. आणि जो कोणी हे स्तोत्र नेहमी म्हणेल, त्याला मी नक्कीच फळ देईन."
एवमुक्ते शुभे वाक्ये राजा केशवमब्रवीत् । इदं स्तोत्रं महापुण्यं सफलं कुरु केशव
ही शुभ वचने ऐकल्यावर, राजाने केशवाला म्हटले, "हे केशवा, हे महान पुण्यदायी स्तोत्र फलदायी कर."