यथोक्तं कुंजलेनापि पित्रा पूर्वं श्रुतं तथा ।। कथयस्वात्मवृत्तांतं भवान्को मां प्रभाषते
जसं कुंजलानं पूर्वी वडिलांकडून ऐकलं, तसंच, भवांक, तू तुझा स्वतःचा अनुभव मला सांग.
सुबाहुं प्रत्युवाचेदं वाक्यं पक्षिवरस्तदा ।। विज्वल उवाच- शुकजात्यां समुत्पन्नः कुंजलोनाम मे पिता
त्या वेळी पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या विज्वलानं सुभाहूला उत्तर दिलं— माझे वडील कुंजल, शुकांच्या वंशात जन्मलेले आहेत.
तस्याहं विज्वलो नाम तृतीयस्तु सुतेष्वहम् ।। नाहं देवो न गंधर्वो न च सिद्धो महाभुज
मी विज्वल नावाचा, त्यांचा तिसरा मुलगा आहे. मी ना देव आहे, ना गंधर्व, ना सिद्ध, हे महाबाहू.
नित्यमेव प्रपश्यामि कर्म चैवं सुदारुणम् ।। कियत्कालं महत्कर्म साहसाकारसंयुतम्
मी नेहमीच अतिशय कठीण कर्मे पाहतो. काही काळ मोठी आणि धाडसी कर्मे घडताना मी अनुभवली आहेत.
करिष्यसि महाराज तन्मे कथय सांप्रतम् ।। सुबाहुरुवाच- वासुदेवाभिधानं यत्पूर्वमुक्तं हि ब्राह्मणैः
हे महाराज, तू अशी कोणती कर्मे करणार आहेस, ते मला आता सांग. सुभाहू म्हणाला— पूर्वी ब्राह्मणांनी वासुदेव नावाचं जे सांगितलं होतं,
श्रोष्याम्यहं यदा भद्र गतिं स्वां प्राप्नुयां तदा ।। पुण्यात्मना भाषितं वै मुनिना संयतात्मना
हे सुदैवी, मी ते ऐकेन, जेव्हा मला माझा मार्ग मिळेल. ते पुण्यात्मा, संयमी ऋषीनं सांगितलेलं आहे.
तदाहं पातकान्मुक्तो भविष्यामि न संशयः ।। विज्वल उवाच- तवार्थे पृच्छितस्तातस्तेन मे कथितं च यत्
तेव्हा मी पापांपासून मुक्त होईन, यात शंका नाही. विज्वला म्हणाला— तुझ्या हितासाठी माझ्या वडिलांना विचारलं होतं आणि त्यांनी मला जे सांगितलं,
तत्तेद्याहं प्रवक्ष्यामि शाश्वतं शृणु सत्तम
तेच मी तुला सांगणार आहे, जे शाश्वत आहे. हे श्रेष्ठा, ऐक.
ॐअस्य श्रीवासुदेवाभिधानस्य स्तोत्रस्य नारदऋषिरनुष्टुप्छंदः । ॐकारोदेवता सर्वपातकनाशनार्थे चतुर्वर्गसाधनार्थे च जपे विनियोगः । ॐनमो भगवते वासुदेवाय इति मंत्रः । पावनं परमं पुण्यं वेदज्ञं वेदमंदिरम् ।। विद्याधारं भवाधारं प्रणवं वै नमाम्यहम्
ॐ. या श्रीवासुदेव नावाच्या स्तोत्राचे ऋषी नारद आहेत, छंद अनुष्टुप आहे, ॐ ही देवता आहे. सर्व पापांचा नाश आणि चार पुरुषार्थांच्या साधनेसाठी जपाचा संकल्प आहे. 'ॐ नमो भगवते वासुदेवाय' हा मंत्र आहे. मी त्या पावन, परम, पुण्यवान, वेदज्ञ, वेदाचे मंदिर, विद्येचा आधार, भवाचा आधार, प्रणवाला वंदन करतो.
निरावासं निराकारं सुप्रकाशं महोदयम् ।। निर्गुणं गुणसंबद्धं नमामि प्रणवं परम्
जो निरावास, निराकार, तेजस्वी, महान तेजाचा आहे, निर्गुण असूनही गुणांनी युक्त आहे, त्या परम प्रणवाला मी वंदन करतो.
महाकांतं महोत्साहं महामोहविनाशनम् ।। आचिन्वंतं जगत्सर्वं गुणातीतं नमाम्यहम्
जो अत्यंत सुंदर, उत्साही, मोठ्या मोहाचा नाश करणारा, सर्व जगात व्यापलेला आणि गुणांच्या पलीकडे आहे, त्या प्रणवाला मी वंदन करतो.
भाति सर्वत्र यो भूत्वा भूतानां भूतिवर्द्धनः। । अभयं भिक्षुसंबद्धं नमामि प्रणवं शिवम्
जो सर्वत्र प्रकाशतो, सर्व प्राण्यांचा कल्याणकर्ता आहे, निर्भयता आणि भिक्षूंशी संबंधित आहे, त्या शुभ प्रणवाला मी वंदन करतो.
गायत्रीसाम गायंतं गीतं गीतप्रियं शुभम् ।। गंधर्वगीतभोक्तारं प्रणवं प्रणमाम्यहम्
जो गायत्री, साम, गीतेचे गायन करतो, गाण्याचा प्रिय, शुभ आहे, गंधर्वांच्या गाण्याचा आस्वाद घेणारा आहे, त्या प्रणवाला मी वंदन करतो.
विचारं वेदरूपं तं यज्ञस्थं भक्तवत्सलम् ।। योनिं सर्वस्य लोकस्य ॐकारं प्रणमाम्यहम्
जो विचार आणि वेदस्वरूप आहे, यज्ञात वास करणारा, भक्तांचा प्रिय, सर्व लोकांचा मूळ आहे, त्या ओंकाराला मी वंदन करतो.
तारकं सर्वभूतानां नौरूपेण विराजितम् ।। संसारार्णवमग्नानां नमामि प्रणवं हरिम्
जो सर्व प्राण्यांचा तारक आहे, नौकेच्या रूपात प्रकटतो, संसाराच्या समुद्रात बुडालेल्यांसाठी हरिरूप प्रणवाला मी वंदन करतो.
सर्वलोकेषु वसते एकरूपेण नैकधा ।। धामकैवल्यरूपेण नमामि प्रणवं शिवम्
जो सर्व लोकांत एकरूप असूनही अनेक आहे, ज्याचं स्वरूप मुक्तीचं धाम आहे, त्या शुभ प्रणवाला मी वंदन करतो.
सूक्ष्मं सूक्ष्मतरं शुद्धं निर्गुणं गुणनायकम् ।। वर्जितं प्राकृतैर्भावैर्वेदस्थानं नमाम्यहम्
मी त्या अत्यंत सूक्ष्म, अजूनही सूक्ष्म, निर्मळ, गुणरहित पण गुणांचा आधार असलेल्या, नैसर्गिक भावनांपासून मुक्त आणि वेदांचा पाया असलेल्या त्या तत्त्वाला वंदन करतो.
देवदैत्यवियोगैश्च वर्जितं तुष्टिभिः सदा ।। दैवैश्च योगिभिर्ध्येयं तमोंकारं नमाम्यहम्
मी त्या ओंकाराला वंदन करतो, जो नेहमी देव आणि दैत्य यांच्या सुखदुःखांपासून दूर आहे, ज्याचे ध्यान योगी आणि देव करतात.
व्यापकं विश्ववेत्तारं विज्ञानं परमं शुभम् ।। शिवं शिवगुणं शांतं वंदे प्रणवमीश्वरम्
मी त्या प्रणवेश्वराला वंदन करतो, जो सर्वत्र व्यापलेला, विश्वाचा जाणणारा, सर्वोच्च आणि मंगल ज्ञानस्वरूप, शांत आणि शिवगुणांनी युक्त आहे.
यस्य मायां प्रविष्टास्तु ब्रह्माद्याश्च सुरासुराः। । न विंदंति परं शुद्धं मोक्षद्वारं नमाम्यहम्
मी त्या शुद्ध, श्रेष्ठ आणि मुक्तीच्या द्वाराला वंदन करतो, ज्याच्या मायेत ब्रह्मा आणि इतर देव-दैत्य गुंतले तरीही त्याला शोधू शकत नाहीत.
आनंदकंदाय विशुद्धबुद्धये शुद्धाय हंसाय परावराय। । नमोऽस्तु तस्मै गणनायकाय श्रीवासुदेवाय महाप्रभाय
आनंदाचा स्रोत, निर्मळ बुद्धी, शुद्ध हंस, सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ, गुणांचा अधिपती, श्रीवासुदेव आणि महान तेजस्वी यांना मी नमस्कार करतो.
श्रीपांचजन्येन विराजमानं रविप्रभेणापि सुदर्शनेन ।। गदाब्जकेनापि विराजमानं प्रभुं सदैनं शरणं प्रपद्ये
मी त्या प्रभूच्या शरण जातो, जो श्रीपांचजन्य, तेजस्वी सुदर्शन, गदा आणि कमळ यांच्यामुळे उजळून निघाला आहे.
यं वेदगुह्यं सगुणं गुणानामाधारभूतं सचराचरस्य ।। यं सूर्यवैश्वानरतुल्यतेजसं तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये
मी त्या वासुदेवाच्या शरण जातो, जो वेदांचा गूढ, गुणांनी युक्त, सर्व गुणांचा आधार, चराचराचा आधार, आणि सूर्य व अग्निप्रमाणे तेजस्वी आहे.
क्षुधानिधानं विमलं सुरूपमानंदमानेन विराजमानम् । यं प्राप्य जीवंति सुरादिलोकास्तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये
मी त्या वासुदेवाच्या शरण जातो, जो अन्नाचा साठा, निर्मळ, सुंदर, आनंद आणि गौरवाने उजळलेला आहे, ज्याला प्राप्त होऊन देव व इतर लोक जगतात.
तमोघनानां स्वकरैर्विनाशं करोति नित्यं परिकर्महेतुः ।। उद्द्योतमानं रविदीप्ततेजसं तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये
मी त्या वासुदेवाच्या शरण जातो, जो आपल्या किरणांनी अंधाराचा नाश करतो, सर्व कर्मांचा कारण आहे आणि सूर्याप्रमाणे तेजस्वी आहे.
यो भाति सर्वत्र रविप्रभावैः करोति शोषं च रसं ददाति ।। यः प्राणिनामंतरगः स वायुस्तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये
मी त्या वासुदेवाच्या शरण जातो, जो सूर्याच्या प्रकाशाने सर्वत्र चमकतो, जो कोरडेपणा आणि ओलावा देतो, आणि वायूप्रमाणे सर्व प्राण्यांमध्ये वास करतो.
स्वेच्छानुरूपेण स देवदेवो बिभर्ति लोकान्सकलान्महीपान् ।। संतारणे नौरिव वर्तते यस्तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये
मी त्या वासुदेवाच्या शरण जातो, जो देवांचा देव, आपल्या इच्छेनुसार सर्व जग आणि राजांना पोसतो, आणि जो सर्वांना तारण्यासाठी नौकेसारखा आहे.
अंतर्गतो लोकमयः सदैव पचत्यसौ स्थावरजंगमानाम् ।। स्वाहामुखो देवगणस्य हेतुस्तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये
मी त्या वासुदेवाच्या शरण जातो, जो आत प्रवेश करून सर्व जग व्यापतो, नेहमी स्थावर-जंगमांचे पचन करतो, आणि स्वाहा या मुखाने देवगणांचा कारण आहे.
रसैः सुपुण्यैः सकलैः सहैव पुष्णाति सौम्यो गुणदश्च लोके ।। अन्नानि योनिर्मल तेजसैव तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये
मी त्या वासुदेवाच्या शरण जातो, जो सौम्य, लोकांत गुण देणारा, सर्व शुद्ध रस आणि अन्नाने पोषण करणारा, आणि ज्याचा मूळ तेजस्वरूप आहे.
अस्त्येव सर्वत्र विनाशहेतुः सर्वाश्रयः सर्वमयः स सर्वः ।। विना हृषीकैर्विषयान्प्रभुंक्ते तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये
मी त्या वासुदेवाच्या शरण जातो, जो सर्वत्र विनाशाचा कारण, सर्वांचा आधार आणि सार, आणि जो इंद्रियांशिवाय विषयांचा अनुभव घेतो.