ममैवं पीड्यमानस्य क्षुधया हृदयं प्रिये ।। निर्गतं चोत्सुकं कांते शांतिश्चित्ते प्रवर्तते
"प्रिये, उपासमारीने माझं हृदय फारच त्रस्त झालं होतं, आताही ते अस्वस्थ आणि आतुर झालं होतं, पण आता मनात शांतता येतेय."
यावदस्य श्रुतं वाक्यं सर्वदुःखस्य शांतिदम् ।। तावच्चित्ते समाह्लादो वर्तते चारुहासिनि
"ज्या क्षणी मी ही वचने ऐकली, जी सर्व दुःखांना शांत करणारी आहेत, त्या क्षणी माझ्या मनात आनंद उमटला, हसऱ्या मुखवाली प्रिये."
कोयं देवो नु गंधर्वः सहस्राक्षो भविष्यति ।। मुनीनां स्याद्वचः सत्यं यदुक्तं मुनिना पुरा
"हा कोण आहे? देव आहे का, गंधर्व आहे का, की तो इंद्र होईल? कदाचित ऋषीने पूर्वी सांगितलेली वचने खरी असावीत."
एवमाभाषितं श्रुत्वा प्रियस्यानंतरं प्रिया ।। राजानं प्रत्युवाचाथ भार्या पतिपरायणा
प्रियाने असे बोललेले ऐकून, पतीपरायण पत्नीने राजाला उत्तर दिले.
सत्यमुक्तं त्वया नाथ इदमाश्चर्यमुत्तमम् ।। यथा ते वर्तते कांत मम चित्ते तथा पुनः
"नाथा, तू खरंच बोललास; हे फारच अद्भुत आहे. जसं तुझ्या मनात वाटतंय, तसंच पुन्हा माझ्या मनातही वाटतंय, प्रिये."
पक्षिरूपधरः कोऽयं पृच्छते हितकारिवत् ।। एवमाभाषितं श्रुत्वा प्रियायाः पृथिवीपतिः
"हा कोण आहे, पक्षीरूप धारण करून आपल्याला हितासाठी विचारतोय?" असं प्रियेने म्हटल्यावर, राजाने—
बद्धांजलिपुटोभूत्वा पक्षिणं वाक्यमब्रवीत् ।। सुबाहुरुवाच- स्वागतं ते महाप्राज्ञ पक्षिरूपधरः प्रभो
राजा सुभाहूने हात जोडून त्या पक्ष्याला म्हणाले, "महाज्ञानी, पक्षीरूप धारण केलेल्या प्रभो, तुला स्वागत आहे."
शिरसा भार्यया सार्द्धं तव पादांबुजद्वयम् ।। नमस्करोम्यहं पुण्यमस्तु नस्त्वत्प्रसादतः
"मी आणि माझी पत्नी दोघेही तुझ्या कमलासारख्या पायांना मस्तकाने वंदन करतो. तुझ्या कृपेने आम्हाला पुण्य लाभो."
भवान्कः पक्षिरूपेण पुण्यमेवं प्रभाषते ।। यादृशं क्रियतेकर्म पूर्वदेहेन सत्तम
भवांक, तू पक्षीरूपाने पुण्याची गोष्ट सांगतोस. पूर्वजन्मी जी काही कर्मे केली जातात, हे श्रेष्ठा, तीच फळं मिळतात.
सुकृतं दुष्कृतं वापि तदिहैव प्रभुज्यते ।। अथ तेनात्मकं वृत्तं तस्याग्रे च निवेदितम्
सुखदायक असो वा दुःखदायक, ती कर्मे इथेच अनुभवावी लागतात. त्या आत्म्याचं वर्तन पुढे त्याच्यासमोर सांगितलं जातं.
यथोक्तं कुंजलेनापि पित्रा पूर्वं श्रुतं तथा ।। कथयस्वात्मवृत्तांतं भवान्को मां प्रभाषते
जसं कुंजलानं पूर्वी वडिलांकडून ऐकलं, तसंच, भवांक, तू तुझा स्वतःचा अनुभव मला सांग.
सुबाहुं प्रत्युवाचेदं वाक्यं पक्षिवरस्तदा ।। विज्वल उवाच- शुकजात्यां समुत्पन्नः कुंजलोनाम मे पिता
त्या वेळी पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या विज्वलानं सुभाहूला उत्तर दिलं— माझे वडील कुंजल, शुकांच्या वंशात जन्मलेले आहेत.
तस्याहं विज्वलो नाम तृतीयस्तु सुतेष्वहम् ।। नाहं देवो न गंधर्वो न च सिद्धो महाभुज
मी विज्वल नावाचा, त्यांचा तिसरा मुलगा आहे. मी ना देव आहे, ना गंधर्व, ना सिद्ध, हे महाबाहू.
नित्यमेव प्रपश्यामि कर्म चैवं सुदारुणम् ।। कियत्कालं महत्कर्म साहसाकारसंयुतम्
मी नेहमीच अतिशय कठीण कर्मे पाहतो. काही काळ मोठी आणि धाडसी कर्मे घडताना मी अनुभवली आहेत.
करिष्यसि महाराज तन्मे कथय सांप्रतम् ।। सुबाहुरुवाच- वासुदेवाभिधानं यत्पूर्वमुक्तं हि ब्राह्मणैः
हे महाराज, तू अशी कोणती कर्मे करणार आहेस, ते मला आता सांग. सुभाहू म्हणाला— पूर्वी ब्राह्मणांनी वासुदेव नावाचं जे सांगितलं होतं,
श्रोष्याम्यहं यदा भद्र गतिं स्वां प्राप्नुयां तदा ।। पुण्यात्मना भाषितं वै मुनिना संयतात्मना
हे सुदैवी, मी ते ऐकेन, जेव्हा मला माझा मार्ग मिळेल. ते पुण्यात्मा, संयमी ऋषीनं सांगितलेलं आहे.
तदाहं पातकान्मुक्तो भविष्यामि न संशयः ।। विज्वल उवाच- तवार्थे पृच्छितस्तातस्तेन मे कथितं च यत्
तेव्हा मी पापांपासून मुक्त होईन, यात शंका नाही. विज्वला म्हणाला— तुझ्या हितासाठी माझ्या वडिलांना विचारलं होतं आणि त्यांनी मला जे सांगितलं,
तत्तेद्याहं प्रवक्ष्यामि शाश्वतं शृणु सत्तम
तेच मी तुला सांगणार आहे, जे शाश्वत आहे. हे श्रेष्ठा, ऐक.
ॐअस्य श्रीवासुदेवाभिधानस्य स्तोत्रस्य नारदऋषिरनुष्टुप्छंदः । ॐकारोदेवता सर्वपातकनाशनार्थे चतुर्वर्गसाधनार्थे च जपे विनियोगः । ॐनमो भगवते वासुदेवाय इति मंत्रः । पावनं परमं पुण्यं वेदज्ञं वेदमंदिरम् ।। विद्याधारं भवाधारं प्रणवं वै नमाम्यहम्
ॐ. या श्रीवासुदेव नावाच्या स्तोत्राचे ऋषी नारद आहेत, छंद अनुष्टुप आहे, ॐ ही देवता आहे. सर्व पापांचा नाश आणि चार पुरुषार्थांच्या साधनेसाठी जपाचा संकल्प आहे. 'ॐ नमो भगवते वासुदेवाय' हा मंत्र आहे. मी त्या पावन, परम, पुण्यवान, वेदज्ञ, वेदाचे मंदिर, विद्येचा आधार, भवाचा आधार, प्रणवाला वंदन करतो.
निरावासं निराकारं सुप्रकाशं महोदयम् ।। निर्गुणं गुणसंबद्धं नमामि प्रणवं परम्
जो निरावास, निराकार, तेजस्वी, महान तेजाचा आहे, निर्गुण असूनही गुणांनी युक्त आहे, त्या परम प्रणवाला मी वंदन करतो.
महाकांतं महोत्साहं महामोहविनाशनम् ।। आचिन्वंतं जगत्सर्वं गुणातीतं नमाम्यहम्
जो अत्यंत सुंदर, उत्साही, मोठ्या मोहाचा नाश करणारा, सर्व जगात व्यापलेला आणि गुणांच्या पलीकडे आहे, त्या प्रणवाला मी वंदन करतो.
भाति सर्वत्र यो भूत्वा भूतानां भूतिवर्द्धनः। । अभयं भिक्षुसंबद्धं नमामि प्रणवं शिवम्
जो सर्वत्र प्रकाशतो, सर्व प्राण्यांचा कल्याणकर्ता आहे, निर्भयता आणि भिक्षूंशी संबंधित आहे, त्या शुभ प्रणवाला मी वंदन करतो.
गायत्रीसाम गायंतं गीतं गीतप्रियं शुभम् ।। गंधर्वगीतभोक्तारं प्रणवं प्रणमाम्यहम्
जो गायत्री, साम, गीतेचे गायन करतो, गाण्याचा प्रिय, शुभ आहे, गंधर्वांच्या गाण्याचा आस्वाद घेणारा आहे, त्या प्रणवाला मी वंदन करतो.
विचारं वेदरूपं तं यज्ञस्थं भक्तवत्सलम् ।। योनिं सर्वस्य लोकस्य ॐकारं प्रणमाम्यहम्
जो विचार आणि वेदस्वरूप आहे, यज्ञात वास करणारा, भक्तांचा प्रिय, सर्व लोकांचा मूळ आहे, त्या ओंकाराला मी वंदन करतो.
तारकं सर्वभूतानां नौरूपेण विराजितम् ।। संसारार्णवमग्नानां नमामि प्रणवं हरिम्
जो सर्व प्राण्यांचा तारक आहे, नौकेच्या रूपात प्रकटतो, संसाराच्या समुद्रात बुडालेल्यांसाठी हरिरूप प्रणवाला मी वंदन करतो.
सर्वलोकेषु वसते एकरूपेण नैकधा ।। धामकैवल्यरूपेण नमामि प्रणवं शिवम्
जो सर्व लोकांत एकरूप असूनही अनेक आहे, ज्याचं स्वरूप मुक्तीचं धाम आहे, त्या शुभ प्रणवाला मी वंदन करतो.
सूक्ष्मं सूक्ष्मतरं शुद्धं निर्गुणं गुणनायकम् ।। वर्जितं प्राकृतैर्भावैर्वेदस्थानं नमाम्यहम्
मी त्या अत्यंत सूक्ष्म, अजूनही सूक्ष्म, निर्मळ, गुणरहित पण गुणांचा आधार असलेल्या, नैसर्गिक भावनांपासून मुक्त आणि वेदांचा पाया असलेल्या त्या तत्त्वाला वंदन करतो.
देवदैत्यवियोगैश्च वर्जितं तुष्टिभिः सदा ।। दैवैश्च योगिभिर्ध्येयं तमोंकारं नमाम्यहम्
मी त्या ओंकाराला वंदन करतो, जो नेहमी देव आणि दैत्य यांच्या सुखदुःखांपासून दूर आहे, ज्याचे ध्यान योगी आणि देव करतात.
व्यापकं विश्ववेत्तारं विज्ञानं परमं शुभम् ।। शिवं शिवगुणं शांतं वंदे प्रणवमीश्वरम्
मी त्या प्रणवेश्वराला वंदन करतो, जो सर्वत्र व्यापलेला, विश्वाचा जाणणारा, सर्वोच्च आणि मंगल ज्ञानस्वरूप, शांत आणि शिवगुणांनी युक्त आहे.
यस्य मायां प्रविष्टास्तु ब्रह्माद्याश्च सुरासुराः। । न विंदंति परं शुद्धं मोक्षद्वारं नमाम्यहम्
मी त्या शुद्ध, श्रेष्ठ आणि मुक्तीच्या द्वाराला वंदन करतो, ज्याच्या मायेत ब्रह्मा आणि इतर देव-दैत्य गुंतले तरीही त्याला शोधू शकत नाहीत.