एष्यत्यसौ कदा राजा सुबाहुः प्रियया सह ।। पातकान्मोचयिष्यामि स्तोत्रेणानेन वै कदा
राजा सुभाहू आपल्या प्रियेबरोबर इथे कधी येईल? मी या स्तोत्राच्या जोरावर त्याला पापांपासून कधी मुक्त करीन?
तावद्विमानः संप्राप्तः किंकिणीजालमंडितः ।। घंटारवसमाकीर्णो वीणावेणुसमन्वितः
तेवढ्यात घंट्यांच्या जाळ्यांनी सजलेलं, मोठ्या घंटांचा गजर आणि वीणा, बासरी यांच्या आवाजांनी भरलेलं एक विमान आलं.
गंधर्वस्वरसंघुष्टश्चाप्सरोभिः समन्वितः ।। सर्वकामसमृद्धस्तु अन्नोदकविवर्जितः
त्या विमानात गंधर्वांच्या गाण्यांचा गूंज, अप्सरांचा संग, सर्व सुखसोयी होत्या, पण तिथे अन्नपाणी नव्हतं.
तस्मिन्याने स्थितो राजा सुबाहुः प्रियया सह ।। समुत्तीर्णो विमानात्स सुतार्क्ष्य प्रियया सह
त्या विमानात राजा सुभाहू आपल्या प्रियेबरोबर बसला होता. मग तो दोघे विमानातून खाली उतरले.
शस्त्रमादाय तीक्ष्णं तु यावत्कृंतति तच्छवम् ।। तावद्धि विज्वलेनापि समाह्वानं कृतं तदा
तो तीक्ष्ण शस्त्र घेऊन जसा त्या मृतदेहाला कापू लागला, तितक्यात एक तेजस्वी आकृतीने हाक दिली.
भो भोः पुरुषशार्दूल देवोपम भवानिदम् ।। करोति निर्घृणं कर्म नृशंसैर्न च शक्यते
"अरे पुरुषसिंहा, देवासारख्या तुझ्या हातून हे क्रूर कृत्य घडतंय; असं दुष्टपणाही दुष्ट लोकांना जमत नाही."
कर्तुं पुरुषशार्दूल कोऽयं विधिविपर्ययः ।। दुष्कृतं साहसं कर्म निंद्यं लोकेषु सर्वदा
"पुरुषसिंहा, हे काय उलटं वागणं आहे? हे धाडसी, पापी कृत्य लोकांमध्ये नेहमीच निंदनीय आहे."
वेदाचारविहीनं तु कस्मात्प्रारब्धवानि ह ।। तन्मे त्वं कारणं सर्वं कथयस्व यथा तथा
"वेदविधी सोडून तू हे का केलंस? मला सगळं कारण जसं आहे तसं सांग."
इत्येवं भाषितं तस्य विज्वलस्य महात्मनः ।। समाकर्ण्य महाराजः स्वप्रियां वाक्यमब्रवीत्
महात्मा विज्वलाने ही वचने बोलल्यावर, राजाने ती ऐकून आपल्या प्रियेबरोबर बोलायला सुरुवात केली.
प्रिये वर्षशतं भुक्तं मयेदं पापकर्मणा ।। कदा न भाषितं केन यथायं परिभाषते
"प्रिये, शंभर वर्षे मी या पापकर्मामुळे हे दुःख भोगलं; पण आजवर कुणी असं बोललं नव्हतं, जसं हा बोलतोय."
ममैवं पीड्यमानस्य क्षुधया हृदयं प्रिये ।। निर्गतं चोत्सुकं कांते शांतिश्चित्ते प्रवर्तते
"प्रिये, उपासमारीने माझं हृदय फारच त्रस्त झालं होतं, आताही ते अस्वस्थ आणि आतुर झालं होतं, पण आता मनात शांतता येतेय."
यावदस्य श्रुतं वाक्यं सर्वदुःखस्य शांतिदम् ।। तावच्चित्ते समाह्लादो वर्तते चारुहासिनि
"ज्या क्षणी मी ही वचने ऐकली, जी सर्व दुःखांना शांत करणारी आहेत, त्या क्षणी माझ्या मनात आनंद उमटला, हसऱ्या मुखवाली प्रिये."
कोयं देवो नु गंधर्वः सहस्राक्षो भविष्यति ।। मुनीनां स्याद्वचः सत्यं यदुक्तं मुनिना पुरा
"हा कोण आहे? देव आहे का, गंधर्व आहे का, की तो इंद्र होईल? कदाचित ऋषीने पूर्वी सांगितलेली वचने खरी असावीत."
एवमाभाषितं श्रुत्वा प्रियस्यानंतरं प्रिया ।। राजानं प्रत्युवाचाथ भार्या पतिपरायणा
प्रियाने असे बोललेले ऐकून, पतीपरायण पत्नीने राजाला उत्तर दिले.
सत्यमुक्तं त्वया नाथ इदमाश्चर्यमुत्तमम् ।। यथा ते वर्तते कांत मम चित्ते तथा पुनः
"नाथा, तू खरंच बोललास; हे फारच अद्भुत आहे. जसं तुझ्या मनात वाटतंय, तसंच पुन्हा माझ्या मनातही वाटतंय, प्रिये."
पक्षिरूपधरः कोऽयं पृच्छते हितकारिवत् ।। एवमाभाषितं श्रुत्वा प्रियायाः पृथिवीपतिः
"हा कोण आहे, पक्षीरूप धारण करून आपल्याला हितासाठी विचारतोय?" असं प्रियेने म्हटल्यावर, राजाने—
बद्धांजलिपुटोभूत्वा पक्षिणं वाक्यमब्रवीत् ।। सुबाहुरुवाच- स्वागतं ते महाप्राज्ञ पक्षिरूपधरः प्रभो
राजा सुभाहूने हात जोडून त्या पक्ष्याला म्हणाले, "महाज्ञानी, पक्षीरूप धारण केलेल्या प्रभो, तुला स्वागत आहे."
शिरसा भार्यया सार्द्धं तव पादांबुजद्वयम् ।। नमस्करोम्यहं पुण्यमस्तु नस्त्वत्प्रसादतः
"मी आणि माझी पत्नी दोघेही तुझ्या कमलासारख्या पायांना मस्तकाने वंदन करतो. तुझ्या कृपेने आम्हाला पुण्य लाभो."
भवान्कः पक्षिरूपेण पुण्यमेवं प्रभाषते ।। यादृशं क्रियतेकर्म पूर्वदेहेन सत्तम
भवांक, तू पक्षीरूपाने पुण्याची गोष्ट सांगतोस. पूर्वजन्मी जी काही कर्मे केली जातात, हे श्रेष्ठा, तीच फळं मिळतात.
सुकृतं दुष्कृतं वापि तदिहैव प्रभुज्यते ।। अथ तेनात्मकं वृत्तं तस्याग्रे च निवेदितम्
सुखदायक असो वा दुःखदायक, ती कर्मे इथेच अनुभवावी लागतात. त्या आत्म्याचं वर्तन पुढे त्याच्यासमोर सांगितलं जातं.
यथोक्तं कुंजलेनापि पित्रा पूर्वं श्रुतं तथा ।। कथयस्वात्मवृत्तांतं भवान्को मां प्रभाषते
जसं कुंजलानं पूर्वी वडिलांकडून ऐकलं, तसंच, भवांक, तू तुझा स्वतःचा अनुभव मला सांग.
सुबाहुं प्रत्युवाचेदं वाक्यं पक्षिवरस्तदा ।। विज्वल उवाच- शुकजात्यां समुत्पन्नः कुंजलोनाम मे पिता
त्या वेळी पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या विज्वलानं सुभाहूला उत्तर दिलं— माझे वडील कुंजल, शुकांच्या वंशात जन्मलेले आहेत.
तस्याहं विज्वलो नाम तृतीयस्तु सुतेष्वहम् ।। नाहं देवो न गंधर्वो न च सिद्धो महाभुज
मी विज्वल नावाचा, त्यांचा तिसरा मुलगा आहे. मी ना देव आहे, ना गंधर्व, ना सिद्ध, हे महाबाहू.
नित्यमेव प्रपश्यामि कर्म चैवं सुदारुणम् ।। कियत्कालं महत्कर्म साहसाकारसंयुतम्
मी नेहमीच अतिशय कठीण कर्मे पाहतो. काही काळ मोठी आणि धाडसी कर्मे घडताना मी अनुभवली आहेत.
करिष्यसि महाराज तन्मे कथय सांप्रतम् ।। सुबाहुरुवाच- वासुदेवाभिधानं यत्पूर्वमुक्तं हि ब्राह्मणैः
हे महाराज, तू अशी कोणती कर्मे करणार आहेस, ते मला आता सांग. सुभाहू म्हणाला— पूर्वी ब्राह्मणांनी वासुदेव नावाचं जे सांगितलं होतं,
श्रोष्याम्यहं यदा भद्र गतिं स्वां प्राप्नुयां तदा ।। पुण्यात्मना भाषितं वै मुनिना संयतात्मना
हे सुदैवी, मी ते ऐकेन, जेव्हा मला माझा मार्ग मिळेल. ते पुण्यात्मा, संयमी ऋषीनं सांगितलेलं आहे.
तदाहं पातकान्मुक्तो भविष्यामि न संशयः ।। विज्वल उवाच- तवार्थे पृच्छितस्तातस्तेन मे कथितं च यत्
तेव्हा मी पापांपासून मुक्त होईन, यात शंका नाही. विज्वला म्हणाला— तुझ्या हितासाठी माझ्या वडिलांना विचारलं होतं आणि त्यांनी मला जे सांगितलं,
तत्तेद्याहं प्रवक्ष्यामि शाश्वतं शृणु सत्तम
तेच मी तुला सांगणार आहे, जे शाश्वत आहे. हे श्रेष्ठा, ऐक.
ॐअस्य श्रीवासुदेवाभिधानस्य स्तोत्रस्य नारदऋषिरनुष्टुप्छंदः । ॐकारोदेवता सर्वपातकनाशनार्थे चतुर्वर्गसाधनार्थे च जपे विनियोगः । ॐनमो भगवते वासुदेवाय इति मंत्रः । पावनं परमं पुण्यं वेदज्ञं वेदमंदिरम् ।। विद्याधारं भवाधारं प्रणवं वै नमाम्यहम्
ॐ. या श्रीवासुदेव नावाच्या स्तोत्राचे ऋषी नारद आहेत, छंद अनुष्टुप आहे, ॐ ही देवता आहे. सर्व पापांचा नाश आणि चार पुरुषार्थांच्या साधनेसाठी जपाचा संकल्प आहे. 'ॐ नमो भगवते वासुदेवाय' हा मंत्र आहे. मी त्या पावन, परम, पुण्यवान, वेदज्ञ, वेदाचे मंदिर, विद्येचा आधार, भवाचा आधार, प्रणवाला वंदन करतो.
निरावासं निराकारं सुप्रकाशं महोदयम् ।। निर्गुणं गुणसंबद्धं नमामि प्रणवं परम्
जो निरावास, निराकार, तेजस्वी, महान तेजाचा आहे, निर्गुण असूनही गुणांनी युक्त आहे, त्या परम प्रणवाला मी वंदन करतो.