ध्यात्वा नत्वा हृषीकेशं सर्वक्लेशविनाशनम् ।। सर्वश्रेयः प्रदातारं हरेः स्तोत्रमुदीरितम्
हृषीकेशाचं ध्यान करून, नमस्कार करून, जो सर्व दुःखांचा नाश करणारा आणि सर्व कल्याण देणारा आहे, त्या हरिचं स्तोत्र उच्चारलं गेलं.
वासुदेवाभिधानं तत्सर्वश्रेयः प्रदायकम् ।। मोक्षद्वारं सुखोपेतं शांतिदं पुष्टिवर्द्धनम्
ते वासुदेवाचं स्तोत्र सर्व शुभ देणारं आहे, मुक्तीचं दार उघडतं, सुख देतं, शांती देतं आणि समृद्धी वाढवतं.
सर्वकामप्रदातारं ज्ञानदं ज्ञानवर्द्धनम् ।। वासुदेवस्य यत्स्तोत्रं विज्वलाय प्रकाशितम्
हे सर्व इच्छा पूर्ण करणारं, ज्ञान देणारं आणि बुद्धी वाढवणारं आहे; हे वासुदेवाचं स्तोत्र विज्वलाला सांगितलं गेलं.
वासुदेवाभिधानं चाप्रमेयं पुण्यवर्द्धनम् ।। सोऽवगम्य पितुः सर्वं विज्वलः पक्षिणांवरः
वासुदेवाचं हे स्तोत्र अमाप आहे आणि पुण्य वाढवतं; पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ विज्वलाने ते सर्व वडिलांकडून शिकून घेतलं.
तत्रगंतुंप्रचक्रामपितुःपृष्टंतदानृप ।। एवं गंतुं कृतमतिं विज्वलं ज्ञानपारगम्
तेव्हा वडिलांना विचारून, राजा तिथे जाण्याची तयारी करू लागला; अशा प्रकारे, ज्ञानात पारंगत विज्वलाने तिथे जाण्याचा निश्चय केला.
उवाच पुत्रं धर्मात्मा उपकारसमुद्यतम्
धर्मात्मा कुंजल, नेहमी उपकार करण्यास तयार, आपल्या मुलाला म्हणाला.
कुंजल उवाच- पुत्र तस्य महज्जाने पातकं भूपतेः शृणु ।। यतो गत्वा पठ स्वत्वं सुबाहोश्चोपशृण्वतः
कुंजल म्हणाला: मुला, त्या राजाचं मोठं पाप ऐक; तिथे जाऊन स्वतः ते वाच, आणि सुभाहूलाही ऐकू दे.
यथायथा श्रोष्यति स्तोत्रमुत्तमं तथा तथा ज्ञानमयो भविष्यति ।। श्रीवासुदेवस्य न संशयो वै तस्य प्रसादात्सुशिवं मयोक्तम्
जसा जसा हा उत्तम स्तोत्र ऐकला जाईल, तसा तसा तो ज्ञानाने भरून जाईल; श्री वासुदेवाच्या कृपेने, यात शंका नाही, मी सांगितल्याप्रमाणे, उत्तम कल्याण मिळेल.
आमंत्र्य स गुरुं पश्चादुड्डीय लघुविक्रमः ।। आनंदकाननं पुण्यं संप्राप्तो विज्वलस्तदा
गुरुजींची परवानगी घेऊन, हलक्या पावलांनी विज्वल आनंदाच्या पवित्र अरण्यात पोहोचला.
वृक्षच्छायां समाश्रित्य उपविष्टो मुदान्वितः । समालोक्य स राजानं विमानेनागतं पुनः
झाडाच्या सावलीत आसरा घेऊन, तो आनंदाने बसला आणि पुन्हा विमानातून आलेल्या राजाला पाहिलं.
एष्यत्यसौ कदा राजा सुबाहुः प्रियया सह ।। पातकान्मोचयिष्यामि स्तोत्रेणानेन वै कदा
राजा सुभाहू आपल्या प्रियेबरोबर इथे कधी येईल? मी या स्तोत्राच्या जोरावर त्याला पापांपासून कधी मुक्त करीन?
तावद्विमानः संप्राप्तः किंकिणीजालमंडितः ।। घंटारवसमाकीर्णो वीणावेणुसमन्वितः
तेवढ्यात घंट्यांच्या जाळ्यांनी सजलेलं, मोठ्या घंटांचा गजर आणि वीणा, बासरी यांच्या आवाजांनी भरलेलं एक विमान आलं.
गंधर्वस्वरसंघुष्टश्चाप्सरोभिः समन्वितः ।। सर्वकामसमृद्धस्तु अन्नोदकविवर्जितः
त्या विमानात गंधर्वांच्या गाण्यांचा गूंज, अप्सरांचा संग, सर्व सुखसोयी होत्या, पण तिथे अन्नपाणी नव्हतं.
तस्मिन्याने स्थितो राजा सुबाहुः प्रियया सह ।। समुत्तीर्णो विमानात्स सुतार्क्ष्य प्रियया सह
त्या विमानात राजा सुभाहू आपल्या प्रियेबरोबर बसला होता. मग तो दोघे विमानातून खाली उतरले.
शस्त्रमादाय तीक्ष्णं तु यावत्कृंतति तच्छवम् ।। तावद्धि विज्वलेनापि समाह्वानं कृतं तदा
तो तीक्ष्ण शस्त्र घेऊन जसा त्या मृतदेहाला कापू लागला, तितक्यात एक तेजस्वी आकृतीने हाक दिली.
भो भोः पुरुषशार्दूल देवोपम भवानिदम् ।। करोति निर्घृणं कर्म नृशंसैर्न च शक्यते
"अरे पुरुषसिंहा, देवासारख्या तुझ्या हातून हे क्रूर कृत्य घडतंय; असं दुष्टपणाही दुष्ट लोकांना जमत नाही."
कर्तुं पुरुषशार्दूल कोऽयं विधिविपर्ययः ।। दुष्कृतं साहसं कर्म निंद्यं लोकेषु सर्वदा
"पुरुषसिंहा, हे काय उलटं वागणं आहे? हे धाडसी, पापी कृत्य लोकांमध्ये नेहमीच निंदनीय आहे."
वेदाचारविहीनं तु कस्मात्प्रारब्धवानि ह ।। तन्मे त्वं कारणं सर्वं कथयस्व यथा तथा
"वेदविधी सोडून तू हे का केलंस? मला सगळं कारण जसं आहे तसं सांग."
इत्येवं भाषितं तस्य विज्वलस्य महात्मनः ।। समाकर्ण्य महाराजः स्वप्रियां वाक्यमब्रवीत्
महात्मा विज्वलाने ही वचने बोलल्यावर, राजाने ती ऐकून आपल्या प्रियेबरोबर बोलायला सुरुवात केली.
प्रिये वर्षशतं भुक्तं मयेदं पापकर्मणा ।। कदा न भाषितं केन यथायं परिभाषते
"प्रिये, शंभर वर्षे मी या पापकर्मामुळे हे दुःख भोगलं; पण आजवर कुणी असं बोललं नव्हतं, जसं हा बोलतोय."
ममैवं पीड्यमानस्य क्षुधया हृदयं प्रिये ।। निर्गतं चोत्सुकं कांते शांतिश्चित्ते प्रवर्तते
"प्रिये, उपासमारीने माझं हृदय फारच त्रस्त झालं होतं, आताही ते अस्वस्थ आणि आतुर झालं होतं, पण आता मनात शांतता येतेय."
यावदस्य श्रुतं वाक्यं सर्वदुःखस्य शांतिदम् ।। तावच्चित्ते समाह्लादो वर्तते चारुहासिनि
"ज्या क्षणी मी ही वचने ऐकली, जी सर्व दुःखांना शांत करणारी आहेत, त्या क्षणी माझ्या मनात आनंद उमटला, हसऱ्या मुखवाली प्रिये."
कोयं देवो नु गंधर्वः सहस्राक्षो भविष्यति ।। मुनीनां स्याद्वचः सत्यं यदुक्तं मुनिना पुरा
"हा कोण आहे? देव आहे का, गंधर्व आहे का, की तो इंद्र होईल? कदाचित ऋषीने पूर्वी सांगितलेली वचने खरी असावीत."
एवमाभाषितं श्रुत्वा प्रियस्यानंतरं प्रिया ।। राजानं प्रत्युवाचाथ भार्या पतिपरायणा
प्रियाने असे बोललेले ऐकून, पतीपरायण पत्नीने राजाला उत्तर दिले.
सत्यमुक्तं त्वया नाथ इदमाश्चर्यमुत्तमम् ।। यथा ते वर्तते कांत मम चित्ते तथा पुनः
"नाथा, तू खरंच बोललास; हे फारच अद्भुत आहे. जसं तुझ्या मनात वाटतंय, तसंच पुन्हा माझ्या मनातही वाटतंय, प्रिये."
पक्षिरूपधरः कोऽयं पृच्छते हितकारिवत् ।। एवमाभाषितं श्रुत्वा प्रियायाः पृथिवीपतिः
"हा कोण आहे, पक्षीरूप धारण करून आपल्याला हितासाठी विचारतोय?" असं प्रियेने म्हटल्यावर, राजाने—
बद्धांजलिपुटोभूत्वा पक्षिणं वाक्यमब्रवीत् ।। सुबाहुरुवाच- स्वागतं ते महाप्राज्ञ पक्षिरूपधरः प्रभो
राजा सुभाहूने हात जोडून त्या पक्ष्याला म्हणाले, "महाज्ञानी, पक्षीरूप धारण केलेल्या प्रभो, तुला स्वागत आहे."
शिरसा भार्यया सार्द्धं तव पादांबुजद्वयम् ।। नमस्करोम्यहं पुण्यमस्तु नस्त्वत्प्रसादतः
"मी आणि माझी पत्नी दोघेही तुझ्या कमलासारख्या पायांना मस्तकाने वंदन करतो. तुझ्या कृपेने आम्हाला पुण्य लाभो."
भवान्कः पक्षिरूपेण पुण्यमेवं प्रभाषते ।। यादृशं क्रियतेकर्म पूर्वदेहेन सत्तम
भवांक, तू पक्षीरूपाने पुण्याची गोष्ट सांगतोस. पूर्वजन्मी जी काही कर्मे केली जातात, हे श्रेष्ठा, तीच फळं मिळतात.
सुकृतं दुष्कृतं वापि तदिहैव प्रभुज्यते ।। अथ तेनात्मकं वृत्तं तस्याग्रे च निवेदितम्
सुखदायक असो वा दुःखदायक, ती कर्मे इथेच अनुभवावी लागतात. त्या आत्म्याचं वर्तन पुढे त्याच्यासमोर सांगितलं जातं.