तस्य कर्मविपाकस्य शुभात्मा हसते नृप । मम संगप्रसंगेन न दत्तं पापचेतन
त्याच्या कर्माच्या फळामुळे, त्याचा शुभ आत्मा हसतो, राजा; आणि, हे पापी मनाच्या, माझ्या संगामुळे काहीच दिले गेले नाही.
प्रज्ञा च वचनैस्तैस्तु राजानं हसते पुनः । क्वगतोसौ महामोहो येन त्वं मोहितो नृप
प्रज्ञा त्या शब्दांनी पुन्हा राजाचा उपहास करते—तो मोठा मोह कुठे गेला, ज्यामुळे तू मोहात पडलास, राजा?
लोभेन मोहयुक्तेन तमोगर्ते निपात्यते । तत्रापतित्वा मामैव पतितं दुःखसंकटे
लोभ आणि भ्रम यांच्या अधीन होऊन, माणूस अंधकाराच्या खोल दरीत पडतो; तिथे पडल्यावर, तो स्वतःला एकटं, दुःखाच्या कष्टात सापडलेलं पाहतो.
दानमार्गं परित्यज्य लोभमार्गं गतो नृप । भार्यया सह भुंक्ष्व त्वं व्यापितः क्षुधया भृशम्
दानाचा मार्ग सोडून, राजा लोभाच्या वाटेवर गेला आहे; आता, तुझ्या पत्नीसह, तुला तीव्र भुकेचा त्रास सहन करावा लागेल.
एवं तं हसते प्रज्ञा सुबाहुं प्रिययान्वितम् । एतद्धि कारणं सर्वं तयोर्हासस्य पुत्रक
अशा प्रकारे, प्रज्ञा सुभाहूवर, जो आपल्या प्रियेसोबत आहे, हसते; हेच, मुला, त्यांच्या हास्याचं खरं कारण आहे.
भक्ष्यमाणस्य भूपस्य देहं स्वं दुःखिते तदा । ऊचतुर्देहिदेहीति याच्यमानः सदैव हि
राजा दुःखात असताना, त्याला खाण्याच्या तयारीत असताना, ते सतत म्हणत होते, 'आम्हाला तुझं शरीर दे, तुझं शरीर दे,' असं नेहमीच मागत होते.
क्षुधातृष्णामहाप्राज्ञ भीमरूपे भयानके । पयसा मिश्रितं भक्षं याचेते नृपतीश्वरम्
भूक आणि तहान यांच्या भीषण, भयंकर रूपांनी, राजाकडे पाण्यात मिसळलेलं अन्न मागितलं.
एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम् । अन्यत्किं ते प्रवक्ष्यामि तद्वदस्व महामते
तू विचारलेलं सर्व मी सांगितलं आहे; अजून काही तुला हवं असेल तर सांग, हे महाज्ञानी.
विज्वल उवाच- वासुदेवाभिधानं तत्स्तोत्रं कथय मे पितः । येन मोक्षं व्रजेद्राजा तद्विष्णोः परमं पदम्
विज्वल म्हणाला: बाबा, मला ते वासुदेवाचं स्तोत्र सांग, ज्यामुळे राजा मुक्तीला पोहोचतो—ते विष्णूचं परम स्थान.
सूत उवाच- एवमुक्ते शुभे वाक्ये विज्वलेन महात्मना ।। कुंजलो वदतां श्रेष्ठः स्तोत्रं पुण्यमुदैरयत्
सूतम्हणाले: जेव्हा महात्मा विज्वलाने ही शुभ वाक्ये बोलली, तेव्हा वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ कुंजलाने ते पुण्यदायक स्तोत्र सांगायला सुरुवात केली.
ध्यात्वा नत्वा हृषीकेशं सर्वक्लेशविनाशनम् ।। सर्वश्रेयः प्रदातारं हरेः स्तोत्रमुदीरितम्
हृषीकेशाचं ध्यान करून, नमस्कार करून, जो सर्व दुःखांचा नाश करणारा आणि सर्व कल्याण देणारा आहे, त्या हरिचं स्तोत्र उच्चारलं गेलं.
वासुदेवाभिधानं तत्सर्वश्रेयः प्रदायकम् ।। मोक्षद्वारं सुखोपेतं शांतिदं पुष्टिवर्द्धनम्
ते वासुदेवाचं स्तोत्र सर्व शुभ देणारं आहे, मुक्तीचं दार उघडतं, सुख देतं, शांती देतं आणि समृद्धी वाढवतं.
सर्वकामप्रदातारं ज्ञानदं ज्ञानवर्द्धनम् ।। वासुदेवस्य यत्स्तोत्रं विज्वलाय प्रकाशितम्
हे सर्व इच्छा पूर्ण करणारं, ज्ञान देणारं आणि बुद्धी वाढवणारं आहे; हे वासुदेवाचं स्तोत्र विज्वलाला सांगितलं गेलं.
वासुदेवाभिधानं चाप्रमेयं पुण्यवर्द्धनम् ।। सोऽवगम्य पितुः सर्वं विज्वलः पक्षिणांवरः
वासुदेवाचं हे स्तोत्र अमाप आहे आणि पुण्य वाढवतं; पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ विज्वलाने ते सर्व वडिलांकडून शिकून घेतलं.
तत्रगंतुंप्रचक्रामपितुःपृष्टंतदानृप ।। एवं गंतुं कृतमतिं विज्वलं ज्ञानपारगम्
तेव्हा वडिलांना विचारून, राजा तिथे जाण्याची तयारी करू लागला; अशा प्रकारे, ज्ञानात पारंगत विज्वलाने तिथे जाण्याचा निश्चय केला.
उवाच पुत्रं धर्मात्मा उपकारसमुद्यतम्
धर्मात्मा कुंजल, नेहमी उपकार करण्यास तयार, आपल्या मुलाला म्हणाला.
कुंजल उवाच- पुत्र तस्य महज्जाने पातकं भूपतेः शृणु ।। यतो गत्वा पठ स्वत्वं सुबाहोश्चोपशृण्वतः
कुंजल म्हणाला: मुला, त्या राजाचं मोठं पाप ऐक; तिथे जाऊन स्वतः ते वाच, आणि सुभाहूलाही ऐकू दे.
यथायथा श्रोष्यति स्तोत्रमुत्तमं तथा तथा ज्ञानमयो भविष्यति ।। श्रीवासुदेवस्य न संशयो वै तस्य प्रसादात्सुशिवं मयोक्तम्
जसा जसा हा उत्तम स्तोत्र ऐकला जाईल, तसा तसा तो ज्ञानाने भरून जाईल; श्री वासुदेवाच्या कृपेने, यात शंका नाही, मी सांगितल्याप्रमाणे, उत्तम कल्याण मिळेल.
आमंत्र्य स गुरुं पश्चादुड्डीय लघुविक्रमः ।। आनंदकाननं पुण्यं संप्राप्तो विज्वलस्तदा
गुरुजींची परवानगी घेऊन, हलक्या पावलांनी विज्वल आनंदाच्या पवित्र अरण्यात पोहोचला.
वृक्षच्छायां समाश्रित्य उपविष्टो मुदान्वितः । समालोक्य स राजानं विमानेनागतं पुनः
झाडाच्या सावलीत आसरा घेऊन, तो आनंदाने बसला आणि पुन्हा विमानातून आलेल्या राजाला पाहिलं.
एष्यत्यसौ कदा राजा सुबाहुः प्रियया सह ।। पातकान्मोचयिष्यामि स्तोत्रेणानेन वै कदा
राजा सुभाहू आपल्या प्रियेबरोबर इथे कधी येईल? मी या स्तोत्राच्या जोरावर त्याला पापांपासून कधी मुक्त करीन?
तावद्विमानः संप्राप्तः किंकिणीजालमंडितः ।। घंटारवसमाकीर्णो वीणावेणुसमन्वितः
तेवढ्यात घंट्यांच्या जाळ्यांनी सजलेलं, मोठ्या घंटांचा गजर आणि वीणा, बासरी यांच्या आवाजांनी भरलेलं एक विमान आलं.
गंधर्वस्वरसंघुष्टश्चाप्सरोभिः समन्वितः ।। सर्वकामसमृद्धस्तु अन्नोदकविवर्जितः
त्या विमानात गंधर्वांच्या गाण्यांचा गूंज, अप्सरांचा संग, सर्व सुखसोयी होत्या, पण तिथे अन्नपाणी नव्हतं.
तस्मिन्याने स्थितो राजा सुबाहुः प्रियया सह ।। समुत्तीर्णो विमानात्स सुतार्क्ष्य प्रियया सह
त्या विमानात राजा सुभाहू आपल्या प्रियेबरोबर बसला होता. मग तो दोघे विमानातून खाली उतरले.
शस्त्रमादाय तीक्ष्णं तु यावत्कृंतति तच्छवम् ।। तावद्धि विज्वलेनापि समाह्वानं कृतं तदा
तो तीक्ष्ण शस्त्र घेऊन जसा त्या मृतदेहाला कापू लागला, तितक्यात एक तेजस्वी आकृतीने हाक दिली.
भो भोः पुरुषशार्दूल देवोपम भवानिदम् ।। करोति निर्घृणं कर्म नृशंसैर्न च शक्यते
"अरे पुरुषसिंहा, देवासारख्या तुझ्या हातून हे क्रूर कृत्य घडतंय; असं दुष्टपणाही दुष्ट लोकांना जमत नाही."
कर्तुं पुरुषशार्दूल कोऽयं विधिविपर्ययः ।। दुष्कृतं साहसं कर्म निंद्यं लोकेषु सर्वदा
"पुरुषसिंहा, हे काय उलटं वागणं आहे? हे धाडसी, पापी कृत्य लोकांमध्ये नेहमीच निंदनीय आहे."
वेदाचारविहीनं तु कस्मात्प्रारब्धवानि ह ।। तन्मे त्वं कारणं सर्वं कथयस्व यथा तथा
"वेदविधी सोडून तू हे का केलंस? मला सगळं कारण जसं आहे तसं सांग."
इत्येवं भाषितं तस्य विज्वलस्य महात्मनः ।। समाकर्ण्य महाराजः स्वप्रियां वाक्यमब्रवीत्
महात्मा विज्वलाने ही वचने बोलल्यावर, राजाने ती ऐकून आपल्या प्रियेबरोबर बोलायला सुरुवात केली.
प्रिये वर्षशतं भुक्तं मयेदं पापकर्मणा ।। कदा न भाषितं केन यथायं परिभाषते
"प्रिये, शंभर वर्षे मी या पापकर्मामुळे हे दुःख भोगलं; पण आजवर कुणी असं बोललं नव्हतं, जसं हा बोलतोय."