गोदानं भूमिदानं तु अन्नोदके च वै त्वया । जीवमानेन राजेंद्र न दत्तं ब्राह्मणाय वै
गाय, जमीन, अन्न आणि पाणी — हे दान तू ब्राह्मणाला जिवंत असताना दिलं नाहीस, राजेंद्र.
मृत्युकालेपि नो दत्तं तस्मात्क्षुधा प्रवर्तते । एतत्ते कारणं प्रोक्तं जातं कर्मवशानुगम्
मृत्यूसमयी सुद्धा दिलं नाहीस, म्हणून तुला भूक लागते. हे कारण तुला सांगितलं, ते तुझ्या कर्मामुळे घडलं आहे.
यादृशं तु कृतं कर्म तादृशं परिभुज्यते । सुबाहुरुवाच- कथं क्षुधा प्रशांतिं मे प्रयाति मुनिसत्तम
जसं कर्म केलं तसं फळ मिळतं. सुबाहू म्हणाला — हे श्रेष्ठ मुनी, माझी भूक कशी शांत होईल?
अनया शोषितः कायो ह्यतीव परिदूयते । क्षुधां प्रति द्विजश्रेष्ठ प्रायश्चित्तं वदस्व नौः
या उपासमारीमुळे माझं शरीर फारच कृश आणि त्रस्त झालं आहे. हे द्विजश्रेष्ठ, या भुकेचं प्रायश्चित्त काय ते आम्हाला सांगा.
कर्मणश्चास्यघोरस्य यथा शांतिर्भवेन्मम । वामदेव उवाच- प्रायश्चित्तं न चैवास्ति ऋतेभोगान्नृपोत्तम
या भयंकर कर्मापासून मला कसा शांतता मिळेल? वामदेव म्हणाले—राजाधिराज, या कर्माचे फळ भोगल्याशिवाय दुसरा कुठलाही प्रायश्चित्त नाही.
कर्मणोस्य फलं सर्वं भवान्स्वस्थः प्रभोक्ष्यति । यत्र ते पतितः कायः प्रियायाश्चैव भूपते
राजा, हे कर्माचे सर्व फळ तू पूर्ण शुद्ध मनाने स्वतःच भोगशील, जिथे तुझे शरीर आणि तुझी प्रिय पत्नी पडली आहे तिथेच.
युवाभ्यां हि प्रगंतव्यमितश्चैव न संशयः । उभाभ्यामपि भोक्तव्यं कायमक्षयमेव तत्
तुम्हा दोघांनीही इथून पुढे जायचेच आहे, यात काहीच शंका नाही; आणि दोघांनीही आपापल्या नशिबाने मिळालेल्या नाश न होणाऱ्या शरीराचे फळ भोगायचेच आहे.
स्वंस्वं राजन्न संदेहस्त्वया वै प्रियया सह । राजोवाच- कियत्कालं प्रभोक्तव्यं मयैवं प्रियया सह
राजा, तुला आणि तुझ्या प्रियेच्या सोबत प्रत्येकाने आपापले फळ भोगायचेच आहे, यात शंका नाही. राजा म्हणाला—माझ्या प्रियेच्या सोबत मला हे किती काळ भोगावे लागेल?
तदादिश महाभाग प्रमाणं तद्वचो मम । वामदेव उवाच- वासुदेव महास्तोत्रं महापातकनाशनम्
म्हणून, हे महाभागा, त्या काळाचा प्रमाण मला सांग, तुझे वचनच माझ्यासाठी प्रमाण आहे. वामदेव म्हणाले—वासुदेवाचे हे महान स्तोत्र मोठ्या मोठ्या पापांचा नाश करणारे आहे.
यदा त्वं श्रोष्यसे पुण्यं तदा मोक्षं प्रयास्यसि । एतत्ते सर्वमाख्यातं गच्छ राजन्प्रभुंक्ष्वहि
जेव्हा तू ते पुण्य स्तोत्र ऐकशील, तेव्हा तुला मुक्ती मिळेल. हे सर्व मी तुला सांगितले आहे; आता जा राजा, आणि आपले फळ भोग.
एवं श्रुत्वा ततो राजा भार्यया सह वै पुनः । स्वशरीरस्य वै मांसं भक्षते प्रियया सह
असे ऐकून, राजा आपल्या पत्नीबरोबर पुन्हा आपल्या स्वतःच्या शरीराचे मांस खात राहिला.
नित्यमेव महाप्राज्ञ तद्वत्पूर्णं भवेद्वपुः । नित्यं प्रभक्षते राजा राज्ञी तस्य च पुत्रक
तरीही, हे बुद्धिमान, त्याचे शरीर नेहमी पुन्हा पूर्ववत पूर्ण व्हायचे; राजा आणि राणी दोघेही ते सतत खात असत, हे बाळा.
यथायथा च राजा च भक्षते च कलेवरम् । हसेते वै सदा नार्यौ तयोर्भावं वदाम्यहम्
राजा जसा आपले शरीर खात असे, त्या दोन स्त्रिया नेहमी हसत असत; मी आता त्यांच्या हसण्याचे कारण सांगतो.
प्रज्ञा सार्द्धं महासाध्वी चरित्रं तस्य भूपतेः । हास्यं हि कुरुते नित्यं तस्य श्रद्धानपायिनी
राजाची प्रज्ञा, त्याची सती पत्नी आणि त्याचे चांगले वर्तन—त्याची श्रद्धाहीन पत्नी नेहमी याचा उपहास करायची.
प्रज्ञया प्रेर्यमाणेन न दत्तं श्रद्धयान्वितम् । ब्राह्मणेभ्यः सुसंकल्प्य अन्नमुद्दिश्य वैष्णवे
जे अन्न प्रज्ञेने प्रेरित होऊन पण श्रद्धेशिवाय, योग्य संकल्प करून, विष्णूला अर्पण म्हणून ब्राह्मणांना दिले गेले नाही—
एवं स भक्षते मांसं स्वस्य कायस्य नित्यदा । योषिदप्यात्मकायं च रसैश्चामृतसन्निभैः
म्हणून तो नेहमी आपल्या शरीराचे मांस खात राहतो; आणि ती स्त्रीही आपल्या शरीराचेच, अमृतासारख्या रसांनी युक्त, मांस खाते.
ततो वर्षशतांते तु वामदेवं महामुनिम् । स्मृत्वा स गर्हयामास आत्मानं प्रति सुव्रत
शंभर वर्षे पूर्ण झाल्यावर, त्या राजाने महर्षी वामदेव यांचा स्मरण करून, स्वतःच्या वर्तनाबद्दल स्वतःला दोष दिला, हे सत्वरते.
न दत्तं पितृदेवेभ्यो ब्राह्मणेभ्यः कदा मया । न दत्तमतिथिभ्यो हि वृद्धेभ्यश्च विशेषतः
मी कधीच पितरांना, देवांना किंवा ब्राह्मणांना काही दिले नाही; मी कधीच पाहुण्यांना, विशेषतः वृद्धांना काही दिले नाही.
दीनेभ्यो हि न दत्तं च कृपया चातुराय च । एवं स भुंक्ते स्वं मांसं गर्हयन्स्वीय कर्म च
मी गरीबांना, दया किंवा चातुर्याने, कधीच काही दिले नाही; म्हणून तो आपलेच मांस खात राहतो आणि स्वतःच्या कर्माची निंदा करतो.
एवं स्वमांसं भुंजानं सुबाहुं प्रियया सह । हसेते च तदा दृष्ट्वा प्रज्ञा श्रद्धा च द्वे स्त्रियौ
अशा प्रकारे, सुभाहू आपल्या प्रियेबरोबर आपलेच मांस खात असताना, प्रज्ञा आणि श्रद्धा या दोन स्त्रिया त्याला पाहून हसतात.
तस्य कर्मविपाकस्य शुभात्मा हसते नृप । मम संगप्रसंगेन न दत्तं पापचेतन
त्याच्या कर्माच्या फळामुळे, त्याचा शुभ आत्मा हसतो, राजा; आणि, हे पापी मनाच्या, माझ्या संगामुळे काहीच दिले गेले नाही.
प्रज्ञा च वचनैस्तैस्तु राजानं हसते पुनः । क्वगतोसौ महामोहो येन त्वं मोहितो नृप
प्रज्ञा त्या शब्दांनी पुन्हा राजाचा उपहास करते—तो मोठा मोह कुठे गेला, ज्यामुळे तू मोहात पडलास, राजा?
लोभेन मोहयुक्तेन तमोगर्ते निपात्यते । तत्रापतित्वा मामैव पतितं दुःखसंकटे
लोभ आणि भ्रम यांच्या अधीन होऊन, माणूस अंधकाराच्या खोल दरीत पडतो; तिथे पडल्यावर, तो स्वतःला एकटं, दुःखाच्या कष्टात सापडलेलं पाहतो.
दानमार्गं परित्यज्य लोभमार्गं गतो नृप । भार्यया सह भुंक्ष्व त्वं व्यापितः क्षुधया भृशम्
दानाचा मार्ग सोडून, राजा लोभाच्या वाटेवर गेला आहे; आता, तुझ्या पत्नीसह, तुला तीव्र भुकेचा त्रास सहन करावा लागेल.
एवं तं हसते प्रज्ञा सुबाहुं प्रिययान्वितम् । एतद्धि कारणं सर्वं तयोर्हासस्य पुत्रक
अशा प्रकारे, प्रज्ञा सुभाहूवर, जो आपल्या प्रियेसोबत आहे, हसते; हेच, मुला, त्यांच्या हास्याचं खरं कारण आहे.
भक्ष्यमाणस्य भूपस्य देहं स्वं दुःखिते तदा । ऊचतुर्देहिदेहीति याच्यमानः सदैव हि
राजा दुःखात असताना, त्याला खाण्याच्या तयारीत असताना, ते सतत म्हणत होते, 'आम्हाला तुझं शरीर दे, तुझं शरीर दे,' असं नेहमीच मागत होते.
क्षुधातृष्णामहाप्राज्ञ भीमरूपे भयानके । पयसा मिश्रितं भक्षं याचेते नृपतीश्वरम्
भूक आणि तहान यांच्या भीषण, भयंकर रूपांनी, राजाकडे पाण्यात मिसळलेलं अन्न मागितलं.
एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम् । अन्यत्किं ते प्रवक्ष्यामि तद्वदस्व महामते
तू विचारलेलं सर्व मी सांगितलं आहे; अजून काही तुला हवं असेल तर सांग, हे महाज्ञानी.
विज्वल उवाच- वासुदेवाभिधानं तत्स्तोत्रं कथय मे पितः । येन मोक्षं व्रजेद्राजा तद्विष्णोः परमं पदम्
विज्वल म्हणाला: बाबा, मला ते वासुदेवाचं स्तोत्र सांग, ज्यामुळे राजा मुक्तीला पोहोचतो—ते विष्णूचं परम स्थान.
सूत उवाच- एवमुक्ते शुभे वाक्ये विज्वलेन महात्मना ।। कुंजलो वदतां श्रेष्ठः स्तोत्रं पुण्यमुदैरयत्
सूतम्हणाले: जेव्हा महात्मा विज्वलाने ही शुभ वाक्ये बोलली, तेव्हा वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ कुंजलाने ते पुण्यदायक स्तोत्र सांगायला सुरुवात केली.