प्रविशंति नरा लोके समुद्रमटवीं तथा । सेवामन्ये प्रपद्यंतेऽश्ववृत्तिरिति या स्थिता
लोक या जगात समुद्रात किंवा जंगलात जातात आणि काहीजण इतरांची सेवा पत्करतात, जी नीच मानली जाते.
हिंसाप्रायां बहुक्लेशां कृषिं चैव तथा पुरा । तस्य दुःखार्जितस्यापि प्राणेभ्योपि गरीयसः
ते शेती करतात, ज्यात हिंसा आणि अनेक कष्ट असतात; तरीही, अशा कष्टाने मिळवलेलं धन प्राणांपेक्षा जास्त प्रिय वाटतं.
अर्थस्य पुरुषव्याघ्र परित्यागः सुदुष्करः । विशेषतो महाराज तस्य न्यायार्जितस्य च
माणसाला धनाचा त्याग करणं फार कठीण आहे, विशेषतः हे महराजा, जेव्हा ते धन योग्य मार्गाने मिळवलेलं असतं.
श्रद्धया विधिवत्पात्रे दत्तस्यांतो न विद्यते । श्रद्धा धर्मसुता देवी पावनी विश्वतारिणी
श्रद्धेने, योग्य पद्धतीने आणि पात्राला दिलेल्या दानाचं फळ कधीही संपत नाही. श्रद्धा ही धर्माची कन्या, पावन करणारी आणि सर्वांना तारणारी देवी आहे.
सावित्री प्रसवित्री च संसारार्णवतारिणी । श्रद्धया साध्यते धर्मो महद्भिर्न्नार्थराशिभिः
ती सावित्री आहे, सृष्टीची जननी, संसाराच्या समुद्रातून तारणारी. श्रद्धेनेच धर्म साधता येतो, केवळ धनाच्या राशीने नाही.
निष्किंचनास्तु मुनयः श्रद्धाधर्मा दिवं गताः । संति दानान्यनेकानि नानाभेदैर्नृपोत्तम
ज्यांच्याकडे काहीच नव्हतं, असे ऋषी श्रद्धा आणि धर्माने स्वर्गाला पोहोचले. राजाधिराज, दान अनेक प्रकारचं असतं, वेगवेगळ्या स्वरूपाचं.
अन्नदानात्परं नास्ति प्राणिनां गतिदायकम् । तस्मादन्नं प्रदातव्यं पयसा च समन्वितम्
प्राण्यांना मुक्ती देणारं अन्नदानापेक्षा श्रेष्ठ दान नाही. म्हणून अन्न दूधासह द्यावं.
मधुरेणापि पुण्येन वचसा च समन्वितम् । नास्त्यन्नात्तु परं दानमिहलोके परत्र च
गोड पुण्य आणि मधुर वचनांसह द्यावं. या जगात किंवा पुढच्या जन्मात अन्नदानापेक्षा श्रेष्ठ दान नाही.
तारणाय हितायैव सुखसंपत्तिहेतवे । श्रद्धया विधिवत्पात्रे निर्मलेनापि चेतसा
तारणासाठी, कल्याणासाठी आणि सुखसमृद्धीसाठी, श्रद्धेने, योग्य पद्धतीने आणि पात्राला, शुद्ध मनाने अन्न द्यावं.
अन्नैकस्य प्रदानस्य फलं भुंक्ते भवेन्नरः । ग्रासाद्ग्रासं प्रदातव्यं मुष्टिप्रस्थं न संशयः
एका घासाचं अन्न दिलं तरी त्याचं फळ मनुष्याला मिळतं. घासाघासानं किंवा मूठभर अन्न द्यावं, यात शंका नाही.
अक्षयं जायते तस्य दानस्यापि महाफलम् । न च प्रस्थं न वा मुष्टिं नरस्य हि न संभवेत्
अशा दानाचं मोठं फळ कधीही संपत नाही. माणसाला एक मूठ किंवा एक घास अन्न द्यायला काहीच अडथळा नाही.
अनास्तिक्यप्रभावेण पर्वणि प्राप्य मानवः । श्रद्धया ब्राह्मणं चैकं भक्त्या चैव प्रभोजयेत्
कधी अविश्वासामुळे सण मिळाला, तरी माणसानं श्रद्धा आणि भक्तीने एक ब्राह्मण जरी अन्नाने तृप्त केला पाहिजे.
एकस्यापि प्रधानस्य अन्नस्यापि प्रजेश्वर । जन्मांतरं सुसंप्राप्य नित्यं चान्नं प्रभुंजति
प्रजेच्या अधिपती, एका मुख्य अन्नभागाचं दान दिलं तरी, मनुष्याला उत्तम जन्म मिळतो आणि तो नेहमी अन्नाचा उपभोग घेतो.
पूर्वजन्मनि यद्दत्तं भक्त्या पात्रे सकृन्नरैः । जन्मांतरं सुसंप्राप्य नित्यमेव भुनक्ति च
पूर्वजन्मी श्रद्धेने आणि भक्तीने पात्राला एकदाच दिलेलं अन्न, पुढच्या जन्मातही उत्तम जन्म मिळवून नेहमीच मिळतं.
अन्नदानं प्रयच्छंति ब्राह्मणेभ्यो हि नित्यशः । मिष्टान्नपानं भुंजंति ते नरा अन्नदायिनः
जे लोक ब्राह्मणांना नेहमी अन्नदान करतात, त्यांना स्वतःही स्वादिष्ट अन्नपान मिळते; अन्नदान करणारे खरोखरच धन्य होतात.
अन्नमेव वदंत्येत ऋषयो वेदपारगाः । प्राणभूतं न संदेहममृताद्धि समुद्भवम्
वेदपारंगत ऋषी म्हणतात की अन्न हेच सर्वात महत्त्वाचे आहे; यात शंका नाही की तेच जीवनाचा आधार आहे आणि अमृतातून उत्पन्न झाले आहे.
प्राणास्तेन प्रदत्ता हि येन चान्नं समर्पितम् । अन्नदानं महाराज देहि त्वं तु प्रयत्नतः
जो अन्न देतो, तो जणू प्राणच देतो; म्हणून, राजन, तूही मनापासून अन्नदान करावे.
एवमाकर्ण्य वै राजा जैमिनेस्तु महात्मनः । पुनः पप्रच्छ तं विप्रं जैमिनिं ज्ञानपंडितम्
हे ऐकून राजा त्या महात्मा जैमिनींचे बोल लक्षपूर्वक ऐकतो आणि पुन्हा त्या विद्वान ब्राह्मण जैमिनींना विचारतो.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे चतुर्नवतितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनकथेत, गुरुतीर्थाच्या महात्म्यात, च्यवनाच्या चरित्राचा चौऱ्याणवावा अध्याय येथे संपला.
सुबाहुरुवाच- स्वर्गस्य मे गुणान्ब्रूहि सांप्रतं द्विजसत्तम । एतत्सर्वं द्विजश्रेष्ठ करिष्यामि स्वभाविकम्
सुबाहू म्हणाला— द्विजश्रेष्ठा, मला आता स्वर्गाचे गुण सांग. हे सर्व मी सहजपणे करीन.
जैमिनिरुवाच- नंदनादीनि रम्याणि दिव्यानि विविधानि च । तत्रोद्यानानि पुण्यानि सर्वकामयुतानि च
जैमिनी म्हणाले— नंदन वगैरे रम्य आणि दिव्य स्थाने तिथे आहेत; तिथे सर्व इच्छा पूर्ण करणारी पवित्र बागा आहेत.
सर्वकामफलैर्वृक्षैः शोभनानि समंततः । विमानानि सुदिव्यानि सेवितान्यप्सरोगणैः
सर्वत्र सुंदर, सर्व इच्छांचे फळ देणारी झाडे आहेत, आणि अप्सरांचा संग असलेली दिव्य विमानं आहेत.
सर्वत्रैव विचित्राणि कामगानि वशानि च । तरुणादित्यवर्णानि मुक्ताजालांतराणि च
सर्वत्र विचित्र, इच्छेनुसार मिळणाऱ्या गोष्टी आहेत, त्या तरुण सूर्यासारख्या तेजस्वी आणि मोत्यांच्या माळांनी सजवलेल्या आहेत.
चंद्रमंडलशुभ्राणि हेमशय्यासनानि च । सर्वकामसमृद्धाश्च सर्वदुःखविवर्जिताः
चंद्राच्या कळेसारखी शुभ्र आणि सोन्याची शय्ये-आसनं आहेत; तिथे सर्व सुखांची संपत्ती आहे आणि कोणतेही दुःख नाही.
नराः सुकृतिनस्तेषु विचरंति यथा भुवि । न तत्र नास्तिका यांति न स्तेना नाजितेंद्रियाः
सत्कर्मी लोक तिथे पृथ्वीवर फिरतात तसे वावरतात; तिथे नास्तिक, चोर किंवा इंद्रियांवर विजय न मिळवलेले लोक जात नाहीत.
न नृशंसा न पिशुना न कृतघ्ना न मानिनः । सत्यास्तपःस्थिताः शूरा दयावंतः क्षमापराः
तिथे क्रूर, निंदा करणारे, कृतघ्न किंवा गर्विष्ठ लोक नाहीत; फक्त सत्य बोलणारे, तपस्वी, शूर, दयाळू आणि क्षमाशील लोक असतात.
यज्वानो दानशीलाश्च तत्र गच्छंति ते नराः । न रोगो न जरामृत्युर्न शोको न हिमातपौ
यज्ञ करणारे आणि दानशूर लोक तिथे जातात; तिथे रोग, वार्धक्य, मृत्यू, शोक, थंडी किंवा ऊन काहीच नाही.
न तत्र क्षुत्पिपासा च कस्य ग्लानिर्न विद्यते । एते चान्ये च बहवो गुणाः स्वर्गस्य भूपते
तिथे भूक किंवा तहान लागत नाही, कुणालाही थकवा जाणवत नाही; राजन, स्वर्गाचे असे अनेक गुण आहेत.
दोषास्तत्रैव ये संति ताञ्छृणुष्व च सांप्रतम् । शुभस्य कर्मणः कृत्स्नं फलं तत्रैव भुज्यते
आता तिथल्या दोषांचाही ऐक; शुभ कर्माचे संपूर्ण फळ तिथेच उपभोगले जाते.
न चात्र क्रियते भूयः सोऽत्र दोषो महान्स्मृतः । असंतोषश्च भवति दृष्ट्वा दीप्तां परां श्रियम्
तिथे पुन्हा काही कर्म करता येत नाही; हा मोठा दोष मानला जातो. तिथे प्रखर संपत्ती पाहून मनात असमाधानही येते.