सर्गादीनां महाप्राज्ञ तासु गत्वा सुभुंजति । सूत उवाच- चौलदेशे महाप्राज्ञः सुबाहुर्नाम भूमिपः
म्हणून, ज्ञानी माणसा, तिथे जीव सृष्टीपासून इतर अवस्थांमध्ये जाऊन भोग भोगतात. सूत म्हणाला—चौल देशात सुबाहू नावाचा एक ज्ञानी राजा होता.
रूपवान्गुणवान्धीरः पृथिव्यां नास्ति तादृशः । विष्णुभक्तो महाप्राज्ञो वैष्णवानां च सुप्रियः
तो देखणा, गुणी, धीर होता—पृथ्वीवर त्याच्यासारखा कोणी नव्हता; तो विष्णूभक्त, अत्यंत ज्ञानी आणि वैष्णवांना प्रिय होता.
कर्मणा त्रिविधेनापि प्रध्यायन्मधुसूदनम् । अश्वमेधादिकान्यज्ञान्यजेत सकलान्नृप
तीन प्रकारच्या कर्मांनी तो मधुसूदनाचं चिंतन करायचा; राजन, त्याने अश्वमेधासारखे सर्व यज्ञ केले.
पुरोधास्तस्य चैवास्ति जैमिनिर्नाम ब्राह्मणः । स चाहूय सुबाहुं तमिदं वचनमब्रवीत्
त्याचा पुरोहित जैमिनी नावाचा ब्राह्मण होता; त्याने सुबाहूला बोलावून असं म्हटलं—
राजन्देहि सुदानानि यैः सुखं तु प्रभुंज्यत । दानैस्तु तरते लोकान्दुर्गान्प्रेत्य गतो नरः
'राजा, भरपूर दान दे, ज्यामुळे सुख मिळेल; दानामुळे माणूस मृत्यूनंतरही सर्व जग आणि संकटं पार करतो.'
दानेन सुखमाप्नोति यशः प्राप्नोति शाश्वतम् । दानेन चातुला कीर्तिर्जायते मृत्युमंडले
दान केल्याने सुख मिळतं आणि शाश्वत कीर्ती मिळते; दानामुळे मृत्यूच्या प्रदेशातही अतुलनीय यश मिळतं.
यावत्कीर्तिः स्थिता चात्र तावत्कर्ता दिवं वसेत् । तद्दानं दुष्करं प्राहुर्दातुं नैव प्रशक्यते
इथे ज्या काळापर्यंत दानाची कीर्ती टिकते, त्या काळापर्यंत दाता स्वर्गात वास करतो. असं दान देणं फार कठीण आहे, ते सहज शक्य होत नाही.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दातव्यं मानवैः सदा । सुबाहुरुवाच- दानाच्च तपसो वापि द्वयोर्मध्ये सुदुष्करम्
म्हणून माणसांनी सर्व प्रयत्नांनी नेहमी दान द्यावं. सुबाहू म्हणाला — दान असो वा तप, या दोन्ही गोष्टी करणे फारच कठीण आहे.
किं वा महत्फलं प्रेत्य तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम । जैमिनिरुवाच- दानान्न दुष्करतरं पृथिव्यामस्ति किंचन
मृत्यूनंतर या दोन्हींपैकी मोठं फळ काय मिळतं, ते मला सांग, श्रेष्ठ द्विजा. जैमिनी म्हणाले — पृथ्वीवर दान देण्यासारखं कठीण दुसरं काहीच नाही.
राजन्प्रत्यक्षमेवैकं दृश्यते लोकसाक्षिकम् । परित्यज्य प्रियान्प्राणान्धनार्थं लोभमोहिताः
राजा, एक गोष्ट सर्वांसमोर स्पष्ट दिसते — लोभ आणि मोहाने अंध झालेले लोक धनासाठी आपल्या प्रिय प्राणांनाही सोडतात.
प्रविशंति नरा लोके समुद्रमटवीं तथा । सेवामन्ये प्रपद्यंतेऽश्ववृत्तिरिति या स्थिता
लोक या जगात समुद्रात किंवा जंगलात जातात आणि काहीजण इतरांची सेवा पत्करतात, जी नीच मानली जाते.
हिंसाप्रायां बहुक्लेशां कृषिं चैव तथा पुरा । तस्य दुःखार्जितस्यापि प्राणेभ्योपि गरीयसः
ते शेती करतात, ज्यात हिंसा आणि अनेक कष्ट असतात; तरीही, अशा कष्टाने मिळवलेलं धन प्राणांपेक्षा जास्त प्रिय वाटतं.
अर्थस्य पुरुषव्याघ्र परित्यागः सुदुष्करः । विशेषतो महाराज तस्य न्यायार्जितस्य च
माणसाला धनाचा त्याग करणं फार कठीण आहे, विशेषतः हे महराजा, जेव्हा ते धन योग्य मार्गाने मिळवलेलं असतं.
श्रद्धया विधिवत्पात्रे दत्तस्यांतो न विद्यते । श्रद्धा धर्मसुता देवी पावनी विश्वतारिणी
श्रद्धेने, योग्य पद्धतीने आणि पात्राला दिलेल्या दानाचं फळ कधीही संपत नाही. श्रद्धा ही धर्माची कन्या, पावन करणारी आणि सर्वांना तारणारी देवी आहे.
सावित्री प्रसवित्री च संसारार्णवतारिणी । श्रद्धया साध्यते धर्मो महद्भिर्न्नार्थराशिभिः
ती सावित्री आहे, सृष्टीची जननी, संसाराच्या समुद्रातून तारणारी. श्रद्धेनेच धर्म साधता येतो, केवळ धनाच्या राशीने नाही.
निष्किंचनास्तु मुनयः श्रद्धाधर्मा दिवं गताः । संति दानान्यनेकानि नानाभेदैर्नृपोत्तम
ज्यांच्याकडे काहीच नव्हतं, असे ऋषी श्रद्धा आणि धर्माने स्वर्गाला पोहोचले. राजाधिराज, दान अनेक प्रकारचं असतं, वेगवेगळ्या स्वरूपाचं.
अन्नदानात्परं नास्ति प्राणिनां गतिदायकम् । तस्मादन्नं प्रदातव्यं पयसा च समन्वितम्
प्राण्यांना मुक्ती देणारं अन्नदानापेक्षा श्रेष्ठ दान नाही. म्हणून अन्न दूधासह द्यावं.
मधुरेणापि पुण्येन वचसा च समन्वितम् । नास्त्यन्नात्तु परं दानमिहलोके परत्र च
गोड पुण्य आणि मधुर वचनांसह द्यावं. या जगात किंवा पुढच्या जन्मात अन्नदानापेक्षा श्रेष्ठ दान नाही.
तारणाय हितायैव सुखसंपत्तिहेतवे । श्रद्धया विधिवत्पात्रे निर्मलेनापि चेतसा
तारणासाठी, कल्याणासाठी आणि सुखसमृद्धीसाठी, श्रद्धेने, योग्य पद्धतीने आणि पात्राला, शुद्ध मनाने अन्न द्यावं.
अन्नैकस्य प्रदानस्य फलं भुंक्ते भवेन्नरः । ग्रासाद्ग्रासं प्रदातव्यं मुष्टिप्रस्थं न संशयः
एका घासाचं अन्न दिलं तरी त्याचं फळ मनुष्याला मिळतं. घासाघासानं किंवा मूठभर अन्न द्यावं, यात शंका नाही.
अक्षयं जायते तस्य दानस्यापि महाफलम् । न च प्रस्थं न वा मुष्टिं नरस्य हि न संभवेत्
अशा दानाचं मोठं फळ कधीही संपत नाही. माणसाला एक मूठ किंवा एक घास अन्न द्यायला काहीच अडथळा नाही.
अनास्तिक्यप्रभावेण पर्वणि प्राप्य मानवः । श्रद्धया ब्राह्मणं चैकं भक्त्या चैव प्रभोजयेत्
कधी अविश्वासामुळे सण मिळाला, तरी माणसानं श्रद्धा आणि भक्तीने एक ब्राह्मण जरी अन्नाने तृप्त केला पाहिजे.
एकस्यापि प्रधानस्य अन्नस्यापि प्रजेश्वर । जन्मांतरं सुसंप्राप्य नित्यं चान्नं प्रभुंजति
प्रजेच्या अधिपती, एका मुख्य अन्नभागाचं दान दिलं तरी, मनुष्याला उत्तम जन्म मिळतो आणि तो नेहमी अन्नाचा उपभोग घेतो.
पूर्वजन्मनि यद्दत्तं भक्त्या पात्रे सकृन्नरैः । जन्मांतरं सुसंप्राप्य नित्यमेव भुनक्ति च
पूर्वजन्मी श्रद्धेने आणि भक्तीने पात्राला एकदाच दिलेलं अन्न, पुढच्या जन्मातही उत्तम जन्म मिळवून नेहमीच मिळतं.
अन्नदानं प्रयच्छंति ब्राह्मणेभ्यो हि नित्यशः । मिष्टान्नपानं भुंजंति ते नरा अन्नदायिनः
जे लोक ब्राह्मणांना नेहमी अन्नदान करतात, त्यांना स्वतःही स्वादिष्ट अन्नपान मिळते; अन्नदान करणारे खरोखरच धन्य होतात.
अन्नमेव वदंत्येत ऋषयो वेदपारगाः । प्राणभूतं न संदेहममृताद्धि समुद्भवम्
वेदपारंगत ऋषी म्हणतात की अन्न हेच सर्वात महत्त्वाचे आहे; यात शंका नाही की तेच जीवनाचा आधार आहे आणि अमृतातून उत्पन्न झाले आहे.
प्राणास्तेन प्रदत्ता हि येन चान्नं समर्पितम् । अन्नदानं महाराज देहि त्वं तु प्रयत्नतः
जो अन्न देतो, तो जणू प्राणच देतो; म्हणून, राजन, तूही मनापासून अन्नदान करावे.
एवमाकर्ण्य वै राजा जैमिनेस्तु महात्मनः । पुनः पप्रच्छ तं विप्रं जैमिनिं ज्ञानपंडितम्
हे ऐकून राजा त्या महात्मा जैमिनींचे बोल लक्षपूर्वक ऐकतो आणि पुन्हा त्या विद्वान ब्राह्मण जैमिनींना विचारतो.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे चतुर्नवतितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनकथेत, गुरुतीर्थाच्या महात्म्यात, च्यवनाच्या चरित्राचा चौऱ्याणवावा अध्याय येथे संपला.
सुबाहुरुवाच- स्वर्गस्य मे गुणान्ब्रूहि सांप्रतं द्विजसत्तम । एतत्सर्वं द्विजश्रेष्ठ करिष्यामि स्वभाविकम्
सुबाहू म्हणाला— द्विजश्रेष्ठा, मला आता स्वर्गाचे गुण सांग. हे सर्व मी सहजपणे करीन.