विमानेनागतो योसौ स्त्रिया सार्द्धं द्विजोत्तम । दिव्यरूपधरो यस्तु स कस्तु कमलेक्षणः
तो कोण आहे जो एका स्त्रीसोबत दिव्य विमानात आला, श्रेष्ठ ब्राह्मण? तो दिव्य रूपधारी कोण आहे, कमलासारख्या डोळ्यांचा?
का च नारी महाभाग महामांसं प्रभक्षति । स कश्चाप्यागतस्तात सा चैवाभ्येत्य भक्षति
ती कोण आहे, भाग्यवान, जी मोठं मांस खाते? आणि तो कोण पुरुष आहे, बाबा, जो आला आणि तीही येऊन खाते?
प्रहसेते तदा ते द्वे स्त्रियौ तात वदस्व नः । ऊचतुस्तौ तथा चान्ये देहिदेहीति वा पुनः
त्या दोन स्त्रिया त्या वेळी हसल्या, बाबा, तू आम्हाला सांग; आणि त्या दोघी, तसेच इतरही, पुन्हा पुन्हा म्हणत होत्या, 'आम्हाला तुझं शरीर दे!'
तेद्वेत्वं मे समाचक्ष्व महाभीषणके स्त्रियौ । एतन्मे संशयं तात छेत्तुमर्हसि सुव्रत
त्या दोन फारच भीतीदायक स्त्रियांबद्दल तू मला सांग, माझी ही शंका दूर कर, बाबा, तू धर्मनिष्ठ आहेस.
एवमुक्त्वा महाराज विरराम स चांडजः । एवं पृष्टस्तृतीयेन विज्वलेनात्मजेन सः
असं म्हणून, महाराज, त्या चांडजाचा पुत्र थांबला; तिसऱ्या तेजस्वी पुत्राने विचारल्यावर असं झालं.
प्रोवाच सर्वं वृत्तांतं च्यवनस्यापि शृण्वतः
त्याने सगळा प्रसंग सांगितला, च्यवन ऐकत असतानाच.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थे च्यवनचरित्रे त्रिनवतितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनकथेत, गुरुतीरथावर च्यवनाच्या चरित्राचा त्र्याण्णववा अध्याय इथे संपतो.
कुंजल उवाच- श्रूयतामभिधास्यामि तत्सर्वं कारणं सुत । यस्मात्तौ तादृशौ जातौ स्वमांसपरिभक्षकौ
कुंजल म्हणाला - ऐक, मी तुला सगळं कारण सांगतो, मुला, त्या दोघी अशा कशा झाल्या, स्वतःचं मांस खाणाऱ्या.
सर्वत्र कारणं कर्म शुभाशुभं न संशयः । पुण्येन कर्मणा पुत्र नरः सौख्यं प्रभुंजति
सर्वत्र कर्म हेच कारण असतं, शुभ असो वा अशुभ, यात शंका नाही; पुण्य कर्मामुळे, मुला, माणसाला सुख मिळतं.
दुष्कृतं भुंजते चात्र पापयुक्तेन कर्मणा । सूक्ष्मवर्त्मविचार्यैवं शास्त्रज्ञानेन चक्षुषा
पापयुक्त कर्मामुळे इथे वाईट फळं भोगावी लागतात; शास्त्रज्ञानाच्या डोळ्यांनी सूक्ष्म मार्ग विचारात घेऊन हे समजावं.
स्थूलधर्मं प्रदृष्ट्वैव सुविचार्य पुनः पुनः । समारभेन्नरः कर्म मनसा निपुणेन च
माणसाने जेव्हा मोठ्या धर्माचं स्वरूप बारकाईने पुन्हा पुन्हा विचारात घेतलं, तेव्हा त्याने आपल्या मनाने नीट समजून, योग्य कृती करावी.
समूर्तिकारकः शिल्पी रसमावर्त्तयेद्यथा । अग्नेश्च तेजसा पुत्र ज्वालाभिश्च समंततः
जसा एखादा शिल्पकार मूर्ती घडवताना, अग्नीच्या ज्वाळांनी आणि तेजानं सारं द्रव्य वितळवतो, तसंच हे पुत्रा, घडतं.
द्रवीभूतो भवेद्धातुर्वह्निना तापितः शनैः । यादृशं वत्स भक्ष्यंतु रसपक्वं निषेच्यते
जसं धातू अग्नीने हळूहळू तापवलं की वितळतं, तसंच वत्सा, अन्न शिजवून मगच खाल्लं जातं.
तादृशं जायते वत्स रूपं चैव न संशयः । यादृशं क्रियते कर्म तादृशं परिभुज्यते
वत्सा, जसं कर्म केलं जातं, तसंच त्याचं रूप तयार होतं, यात शंका नाही; आणि जसं कर्म करतो, तसंच फळ भोगावं लागतं.
कर्म एव प्रधानं यद्वर्षारूपेण वर्त्तते । क्षेत्रेषु यादृशं बीजं वपते कृषिकारकः
कर्मच मुख्य असतं, कारण तेच फळाच्या रूपानं पुढे येतं; जसा शेतकरी ज्या प्रकारचं बीज पेरतो, तसंच फळ उगवतं.
तादृशं भुंजते तात फलमेव न संशयः । यादृशं क्रियते कर्म तादृशं परिभुज्यते
वत्सा, जसं बीज तसं फळ शेतकरी खातो, यात शंका नाही; जसं कर्म करतो, तसंच फळ भोगतो.
विनाशहेतुः कर्मास्य सर्वे कर्मवशा वयम् । कर्म दायादका लोके कर्म संबंधिबांधवाः
कर्मामुळेच त्याचा नाश होतो; आपण सगळे कर्माच्या अधीन आहोत. या जगात कर्मच वारस आहे, आणि कर्मामुळेच आपली नाती जुळतात.
कर्माणि चोदयंतीह पुरुषं सुखदुःखयोः । सुवर्णं रजतं वापि यथारूपं निषिच्यते
इथे कर्म माणसाला सुखदुःखाकडे नेते; जसं सोने किंवा चांदी ज्या रूपात ओतलं जातं,
तथा निषिच्यते जंतुः पूर्वकर्मवशानुगः । पंचैतानीह दृश्यंते गर्भस्थस्यैव देहिनः
तसंच, पूर्वीच्या कर्माच्या प्रभावाने जीवाला तसं रूप मिळतं; गर्भात असलेल्या जीवाला ही पाच गोष्टी दिसतात.
आयुः कर्म च वित्तं च विद्यानि धनमेव च । यथा मृत्पिंडकं कर्त्ता कुरुते यद्यदिच्छति
आयुष्य, कर्म, संपत्ती, विद्या आणि धन; जसा कुंभार मातीचा गोळा आपल्या इच्छेनुसार घडवतो,
तथा कर्मकृतं चैव कर्त्तारं प्रतिपद्यते । देवत्वमथ मानुष्यं पशुत्वं पक्षितां तथा
तसंच, कर्माने घडवलेलं फल कर्त्याला मिळतं—देवत्व, मानवजन्म, पशुत्व किंवा पक्ष्याचं रूप,
तिर्यक्त्वं स्थावरत्वं वा याति जंतुः स्वकर्मभिः । स एव तु तथा भुंक्ते नित्यं विहितमात्मनः
किंवा इतर प्राण्यांचं किंवा वनस्पतीचं रूप—जीव आपल्या कर्मानुसार ते प्राप्त करतो; आणि तोच आपल्यासाठी ठरलेलं फळ नेहमी भोगतो.
आत्मना विहितं दुःखमात्मना विहितं सुखम् । गर्भशय्यामुपादाय भुंजते पूर्वदेहिकम्
स्वतःच्या कर्माने दुःख मिळतं, स्वतःच्या कर्माने सुख मिळतं; गर्भातील शय्या धरून, पूर्वजन्मीच्या कर्माचं फळ भोगावं लागतं.
पूर्वदेहकृतं कर्म न कश्चित्पुरुषोत्तमः । बलेन प्रज्ञया वापि समर्थः कर्तुमन्यथा
पूर्वजन्मी केलंले कर्म कुणीही, हे श्रेष्ठ पुरुषा, ना बळाने ना बुद्धीने बदलू शकत नाही.
स्वकृतान्येव भुंजंति दुःखानि च सुखानि च । हेतुतः कारणैर्वापि सोहं कारेण बाध्यते
माणूस फक्त स्वतःच्या कर्माचं सुखदुःख भोगतो; कारण किंवा साधन काहीही असो, शेवटी आपल्या कर्मानेच बांधला जातो.
यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विंदति मातरम् । तद्वच्छुभाशुभं कर्म कर्तारमनुगच्छति
जसं हजार गायींमध्ये वासरू आपल्या आईला शोधून काढतं, तसंच शुभ किंवा अशुभ कर्म कर्त्याच्या मागे लागतं.
उपभोगादृते यस्य नाश एव न विद्यते । प्राक्तनं बंधनं कर्म कोन्यथाकर्तुमर्हति
फक्त भोगल्याशिवाय त्याचा नाश होत नाही; पूर्वीच्या कर्माचं बंधन दुसरा कोणही सोडवू शकत नाही.
सुशीघ्रमनुधावंतं विधानमनुधावति । शोभते संनिपातेन यथाकर्म पुराकृतम्
जसा कोणी वेगाने धावतो, तसा विधिलिखित त्याच्या मागे धावतो; पूर्वी केलंले कर्म योग्य वेळी आपलं फळ दाखवतं.
उपतिष्ठति तिष्ठंतं गच्छं तमनुगच्छति । करोति कुर्वतः कर्मच्छायेवानु विधीयते
कोणी उभा राहिला तर कर्म त्याच्या सोबत उभं राहतं, कोणी चाललं तर ते मागे मागे जातं, आणि जो काही करतो त्याच्यासोबत कर्मही होतं. कर्म नेहमी सावलीसारखं आपल्या मागे असतं.
यथा छायातपौ नित्यं सुसंबद्धौ परस्परम् । उपसर्गा हि विषया उपसर्गा जरादयः
जसं सावली आणि ऊन नेहमी एकमेकांशी घट्ट जोडलेले असतात, तसंच विषय आणि वार्धक्य हे अडथळेही कायम जोडलेले असतात.