चत्वारः कृष्णहंसाश्च तेषां नामानि मे शृणु । प्रयागः पुष्करश्चैव अर्घतीर्थमनुत्तमम्
त्यात चार काळे राजहंस आहेत; त्यांची नावे ऐक: प्रयाग, पुष्कर आणि श्रेष्ठ अर्घतीर्थ.
वाराणसी चतुर्थी च चत्वारः पापनाशनाः । ब्रह्महत्याभिभूतानि चत्वारि परिबभ्रमुः
वाऱाणसी हे चौथे आहे; ही चारही तीर्थे पापांचा नाश करतात. ब्रह्महत्येच्या पापाने ग्रस्त होऊन ही चारही भटकत राहिली.
तीर्थान्येतानि दुःखेन तीर्थेषु च महामते । न गतं पातकं घोरं तेषां तु भ्रमतां सुत
हे महाज्ञानी, ही तीर्थस्थळे फार दुःखाने इतर तीर्थांमध्ये भटकत राहिली, पण त्यांचे भयंकर पाप काही केल्या सुटले नाही.
कुब्जायाः संगमे शुद्धा विमुक्ताः किल्बिषात्किल । तीर्थानामेव सर्वेषां पुण्यानामिह संमतः
कुब्जा नदीच्या संगमावर ते शुद्ध झाले आणि पापमुक्त झाले; सर्व तीर्थांमध्ये हेच सर्वात पुण्यवान मानले जाते.
राजा प्रयागः संजात इंद्रस्य पुरतः किल । तावद्गर्जंतु तीर्थानि यावद्रेवा न दृश्यते
प्रयाग राजा इंद्राच्या अगोदर निर्माण झाला, असे सांगितले जाते; तीर्थस्थळे गर्जना करीत राहोत, जोपर्यंत रेवा नदी दिसत नाही.
ब्रह्महत्यादि पापानां विनाशाय प्रतिष्ठिता । कपिलासंगमे पुण्ये रेवायाः संगमे तथा
ब्रह्महत्येसारख्या पापांच्या नाशासाठी, कपिला आणि रेवा या दोन्ही नद्यांच्या पवित्र संगमावर हे स्थान स्थापन झाले आहे.
मेघनादसमायोगे तथा चैवोरुसंगमे । महापुण्या महाधन्या रेवा सर्वत्रदुर्लभा
मेघनादाच्या संगमावर आणि मोठ्या संगमावर, रेवा अतिशय पवित्र, फार भाग्यशाली आणि सर्वत्र दुर्मिळ आहे.
सा च ॐकारे भृगुक्षेत्रे नर्मदाकुब्जसंगमे । दुःप्राप्या मानवै रेवा माहिष्मत्यां सुरोत्तमैः
ओंकार येथे, भृगूच्या क्षेत्रात, नर्मदा आणि कुब्जा यांच्या संगमावर, रेवा माणसांसाठी मिळवायला कठीण आहे, आणि माहिष्मती येथे देवांनाही दुर्मिळ आहे.
विटंकासंगमे पुण्या श्रीकंठे मंगलेश्वरे । सर्वत्र दुर्लभा रेवा सुरपुण्यसमाकुला
विटंकाच्या संगमावर, श्रीकंठ आणि मंगलेश्वर येथे, रेवा पवित्र आहे आणि सर्वत्र दुर्मिळ आहे, देवांच्या पुण्याने भरलेली आहे.
तीर्थमाता महादेवी अघराशिविनाशिनी । उभयोः कूलयोर्मध्ये यत्र तत्र सुखी नरः
तीर्थांची माता, महादेवी, पाप आणि दोष नष्ट करणारी, दोन्ही काठांमध्ये जिथे कुठे असो, माणूस तिथे सुखी असतो.
अश्वमेधफलं भुंक्ते स्नानेनैकेन मानवः । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम्
फक्त एकदा स्नान केल्याने माणसाला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते; हे सर्व मी तुला सांगितले, कारण तू विचारलेस.
सर्वपापापहं पुण्यं गतिदं चापिशृण्वताम् । एवमुक्त्वा महाप्राज्ञ तृतीयं पुत्रमब्रवीत्
हे ऐकल्यावर सर्व पापे नष्ट होतात, पुण्य मिळते आणि मुक्ती मिळते; असे म्हणून, हे ज्ञानी, त्याने तिसऱ्या मुलाला सांगितले.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थे च्यवनचरित्रे द्विनवतितमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनाच्या कथेत, गुरूतीर्थातील च्यवनाच्या चरित्राचा ब्याण्णवावा अध्याय संपला.
कुंजल उवाच- किं विज्वल त्वया दृष्टमपूर्वं भ्रमता महीम् । आश्चर्येण समायुक्तं तन्मे कथय सुव्रत
कुंजल म्हणाला: विज्वल, पृथ्वीवर भटकताना तू कोणते अद्भुत असे, पूर्वी न पाहिलेले काही पाहिले आहेस का? ते मला सांग, हे व्रतस्थ.
इतः प्रयासि कं देशमाहारार्थं तु सोद्यमी । यद्य दृष्टं त्वया चित्रं समाख्याहि सुतोत्तम
तू आता अन्नासाठी कोणत्या देशात जायला निघालास? काही विलक्षण पाहिले असेल तर, हे प्रिय पुत्रा, मला सांग.
विज्वल उवाच- अस्ति मेरुगिरेः पृष्ठे आनंदं नाम काननम् । दिव्यवृक्षैः समाकीर्णंफ लपुष्पमयैः सदा
विज्वल म्हणाला: मेरू पर्वताच्या उतारावर आनंद नावाचे एक वन आहे, जे नेहमी दिव्य फळे आणि फुले असलेल्या वृक्षांनी भरलेले आहे.
देववृंदैः समाकीर्णं मुनिसिद्धसमन्वितम् । अप्सरोभिः सुरूपाभिर्गंधर्वैः किन्नरोरगैः
तेथे देवांचे समुदाय, मुनी आणि सिद्ध, सुंदर अप्सरा, गंधर्व, किन्नर आणि नाग यांच्याने ते वन भरलेले आहे.
वापीकूपतडागैश्च नदीप्रस्रवणैस्तथा । आनंदकाननं पुण्यं दिव्यभावैः प्रभासते
तळे, विहिरी, सरोवरे आणि नद्यांचे उगम यांमुळे ते पुण्यवन, आनंदवन, दिव्य गुणांनी उजळून निघाले आहे.
विमानैः कोटिसंख्याभिर्हंसकुंदेंदुसन्निभैः । गीतकोलाहलैः रम्यैर्मेघध्वनिनिनादितम्
कोट्यवधी विमानांनी, जे हंस, कुंद आणि चंद्रासारखे शुभ्र आहेत, गोड गाण्यांच्या आणि मेघांच्या गडगडाटाने ते रम्य वाटते.
षट्पदानां निनादेन सर्वत्र मधुरायते । चंदनैश्चूतवृक्षैश्च चंपकैः पुष्पितैर्वृतम्
सर्वत्र मधमाशांच्या गोड गुंजनाने ते मधुर होते, चंदन, आंबा आणि फुललेल्या चंपकांनी ते सजलेले आहे.
नानावृक्षैः प्रभात्येवमानंदवनमुत्तमम् । नानापक्षिनिनादेन बहुकोलाहलान्वितम्
अशा प्रकारे विविध वृक्षांनी आनंदवन उजळते, अनेक पक्ष्यांच्या आवाजाने आणि गजबजाटाने भरलेले आहे.
एवमानंदनं दृष्टं मया तत्र सुशोभनम् । विमलं च सरस्तात शोभते सागरोपमम्
अशा प्रकारे मी ते सुंदर आनंदवन पाहिले, आणि तेथे एक निर्मळ सरोवर होते, हे वडिल, जे समुद्रासारखे तेजस्वी दिसत होते.
संपूर्णं पुण्यतोयेन पद्मसौगंधिकैः शुभैः । जलजैस्तु समाकीर्णं हंसकारंडवान्वितम्
ते पुण्य पाण्याने भरलेले होते, शुभ कमळे आणि सुगंधी जलकेशरांनी, जलचरांनी गजबजलेले, हंस आणि करांडवांनी शोभलेले होते.
एवमासीत्सरस्तस्य सुमध्ये काननस्य हि । देवगंधर्वसंबाधैर्मुनिवृंदैरलंकृतम्
त्या वनाच्या मध्यभागी असे ते सरोवर होते, जेथे देव, गंधर्व आणि मुनींच्या समूहांनी ते अलंकृत केले होते.
किंनरोरगगंधर्वैश्चारणैश्च सुशोभते । तत्राश्चर्यं मया दृष्टं वक्तुं तात न शक्यते
त्या ठिकाणी किन्नर, नाग, गंधर्व आणि चारण यांच्या उपस्थितीने ते स्थान फारच शोभून दिसत होते. मी तिथे जे काही पाहिलं, ते इतकं अद्भुत होतं की, वडिलांनो, ते शब्दांत सांगता येणं अशक्य आहे.
विमानेनापि दिव्येन कलशैरुपशोभते । छत्रदंडपताकाभीराजमानेन सत्तम
त्या दिव्य विमानानेही ते स्थान कलशांनी सजलेले होते. छत्र, दांडा आणि पताका यांच्या शोभेने, हे श्रेष्ठा, ते फारच तेजस्वी वाटत होते.
सर्वभोगाविलेनापि गीयमानेथ किन्नरैः । गंधर्वैरप्सरोभिश्च शोभमानोथ सुव्रत
तिथे सर्व प्रकारच्या सुखसोयी एकत्रितपणे मिळत होत्या आणि किन्नर तिथे गाणी गात होते. गंधर्व आणि अप्सरा यांच्या उपस्थितीने, हे सुजन, त्या स्थळी आणखीच शोभा आली होती.
स्तूयमानो महासिद्धऋषिभिस्तत्त्ववेदिभिः । रूपेणाप्रतिमो लोके न दृष्टस्तादृशः क्वचित्
महान सिद्ध आणि तत्वज्ञ ऋषी त्याची स्तुती करत होते. त्याच्यासारखा रूपवान या जगात दुसरा कुणीही कधीच पाहिला नाही.
सर्वाभरणशोभांगो दिव्यमालाविशोभितः । महारत्नकृतामाला यस्योरसि विराजते
त्याचं शरीर सर्व प्रकारच्या दागिन्यांनी सजलेलं होतं, दिव्य माळांनी त्याची शोभा वाढली होती. मोठ्या मौल्यवान रत्नांची माळ त्याच्या छातीवर झळकत होती.
तत्समीपे स्थिता चैका नारी दृष्टा वरानना । हेमहारैश्च मुक्तानां वलयैः कंकणैर्युता
त्याच्या जवळ एक सुंदर चेहऱ्याची स्त्री उभी होती. ती सोन्याच्या आणि मोत्यांच्या कड्या, बांगड्या घालून सजलेली होती.