इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे उमामहेश्वरसंवादे जांबवततीर्थमाहात्म्यंनाम पंचाशदधिकशततमोऽध्यायः
श्रीपद्ममहापुराणाच्या पंचपंचाशत्सहस्त्र संहितेतील उत्तरखंडात, उमामहेश्वर संवादात, 'जांबवततीर्थ महात्म्य' नावाचा एकशेपन्नासावा अध्याय संपला.
साभ्रमत्यास्तटे गुप्तं तीर्थं परमपावनम् । खङ्गधारमिति ख्यातं कलौ गुप्तं भविष्यति
साबरमतीच्या काठावर एक अत्यंत पवित्र आणि गुप्त तीर्थ आहे, जे 'खड्गधार' म्हणून प्रसिद्ध आहे; कलियुगात ते लपून राहील.
यत्र प्रसंगतः स्नात्वा पीत्वा वापो यदृच्छया । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोके महीयते
जिथे इच्छेनुसार स्नान किंवा त्या जलाचं पान केल्यावर, सर्व पापांपासून मुक्त होऊन रुद्रलोकात मान मिळतो.
यत्र साभ्रमती पुण्या कश्यपानुगता सती । रुद्रेण हि जटाजूटे धृता पातालगामिनः
जिथे पुण्यवती साबरमती, कश्यपांच्या मागे जाऊन, रुद्राने आपल्या जटांमध्ये धरली आणि ती पाताळात गेली.
खङ्गधारेति वै नाम्ना रुद्रस्तत्रैव संस्थितः । यत्र स्नात्वा दिवं याताः पापिनोऽपि सुरेश्वरि
इथे 'खड्गधार' नावाने रुद्र स्वतः वास करतो; जिथे, हे सुरेश्वरी, पापी माणसानेही स्नान केल्यावर स्वर्गप्राप्ती होते.
अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । किरातेन कृतं यच्च व्रतं परमदुष्करम्
इथे एक प्राचीन कथा सांगतात, ज्यात एका किराताने अतिशय कठीण व्रत केलं होतं.
पार्वत्युवाच। किं नाम वै किरातोऽभूत्किं तेन व्रतमाहितम् । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि यथातथ्येन कथ्यताम्
पार्वती म्हणाली: त्या किराताचं नाव काय होतं आणि त्याने कोणतं व्रत केलं? मला ते सर्व सत्य-सत्य ऐकायचं आहे.
नह्यन्यो विद्यते लोके त्वां विना वदतां वरः । तस्मात्कथय भो देव सर्वं शुश्रूषणे हितम्
हे वदणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, तुझ्याशिवाय दुसरा कोणीही हे सांगू शकत नाही; म्हणून, हे देव, ऐकणाऱ्यांना हितकारक असं सर्व काही सांग.
महादेव उवाच। आसीत्पुरा महारौद्रश्चंडो नाम दुरात्मवान् । क्रूरः शठो नैष्कृतिको भूतानां च भयावहः
महादेव म्हणाले: पूर्वी एक अत्यंत भयंकर, चंड नावाचा दुष्ट स्वभावाचा, क्रूर, कपटी, निर्दयी आणि सर्व प्राण्यांना भीतीदायक असा मनुष्य होता.
जालेन मत्स्यान्दुष्टात्मा घातयत्यनिशं ततः । भल्लैर्मृगान्श्वापदांश्च कृष्णसारान्सशल्लकान्
तो वाईट मनाचा माणूस जाळ्याने नेहमी मासे मारायचा; बाणांनी हरिण, वन्य प्राणी, कृष्णमृग आणि शिंग असलेले प्राणी यांना ठार मारायचा.
खगान्नानाविधांश्चैव विध्वा कांश्चित्प्रपातयेत् । पक्षिणो घातयन्क्रुद्धो बर्हिणश्च विशेषतः
तो अनेक प्रकारच्या पक्ष्यांना मारायचा, आणि रागाच्या भरात काही पक्ष्यांना खाली पाडायचा, विशेषतः मोरांना ठार मारायचा.
लुब्धको हि महापापो दुष्टो दुष्टजनप्रियः । भार्या तथाविधा तस्य पुंश्चली च महामया
तो शिकारी फार पापी, वाईट आणि वाईट लोकांचा आवडता होता; त्याची बायकोही तशीच, कपटी आणि चलाख होती.
एवं विहरतस्तस्य बहुकालो व्यवर्त्तत । एकदा निशि पापीयान्श्रीवृक्षोपरि संस्थितः
अशा रीतीने हिंडताना त्याचा बराच काळ गेला; एकदा रात्री तो अधिक पापी माणूस श्रीवृक्षावर बसला होता.
कोलं हंतुं धनुःपाणिः शरं संयोज्य कार्मुके । एवं निशा गता तस्य जाग्रतो निमिषस्य हि । माघमासे सितायां वै चतुर्दश्यां नगात्मजे
कोल्हा मारण्यासाठी धनुष्य हातात घेऊन, बाण लावून तो बसला होता; अशीच रात्र जागून गेली, आणि माघ महिन्यातल्या शुद्ध चतुर्दशीला, हे पर्वतकन्ये, तो तिथेच होता.
श्रीवृक्षपत्राणि बहूनि तत्र संच्छेदयामास रुषान्वितोऽपि । श्रीवृक्षमूले परिवर्त्तमानं लिगं च तस्योपरितानि पेतुः
रागाने भरून तो श्रीवृक्षाची अनेक पाने तोडू लागला; आणि तो हलताना ती पाने श्रीवृक्षाच्या मुळाशी असलेल्या लिंगावर पडली.
श्रीवृक्षपर्णानि च दैवयोगात्जातं च सर्वं शिवपूजनं तत्
दैवयोगाने ती सर्व श्रीवृक्षाची पाने शिवपूजेचे रूप घेतली.
गंडूषकारिणा तेन स्नपनं च महत्कृतम् । अज्ञानिना च तेनैव पुष्कसेन दुरात्मना
त्याने तोंडात पाणी धरून मोठे अभिषेक केले; अज्ञान असूनही त्या दुष्ट पुष्कसाने असे केले.
माघमासे सिते पक्षे चतुर्दश्यां विधूदये । पुष्कसो हि दुराचारो निष्पन्नो गतकल्मषः
माघ महिन्यातल्या शुद्ध पक्षातील चतुर्दशीच्या दिवशी, चंद्र उगवताना, तो दुष्ट पुष्कस पापमुक्त झाला.
तस्य भार्या प्रचंडा च आगता तस्य सन्निधौ । निराशा च निराहारा यत्रासौ पुष्कसः स्थितः
त्याची भयंकर बायको तिथे त्याच्यासमोर आली; ती निराश आणि उपाशी होती, जिथे तो पुष्कस थांबला होता.
न प्राप्तः शूकरस्तेन मृगोऽपि महिषोऽपि वा । अशनार्थं च तस्यैव अन्नमादाय भामिनी
त्याला ना डुक्कर मिळाला, ना हरिण, ना म्हैस; म्हणून त्याची तेजस्वी बायको त्याच्यासाठी अन्न घेऊन आली.
तेन दृष्टा प्रचंडा सा आयांती क्रूरलोचना । सा तस्य भार्या नद्यां वै जलमध्ये पपात ह
ती भयंकर आणि क्रूर डोळ्यांची बायको त्याच्याकडे येताना त्याला दिसली; ती त्याची बायको नदीच्या पाण्यात पडली.
तावत्तयोक्तश्चंडात्मा एहि शीघ्रं च भक्षय । समानीतं त्वदर्थं च मत्स्यमांसं मयाधुना
तेव्हा त्या भयंकर स्वभावाच्या स्त्रीने सांगितले, 'लवकर ये आणि जेव, तुझ्यासाठी मी आत्ता मासे आणि मांस आणले आहे.'
कृतं किं मूढ पूर्वेद्युर्मांसं पार्श्वे न दृश्यते । नाशितं च त्वया मूढ कुटुंबं लंघते तव
'अरे मूर्खा, काल मी आणलेले मांस तुझ्या जवळ दिसत नाही; ते तूच खाल्ले आहेस, मूर्खा, आणि घराची काळजी घेत नाहीस.'
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं चंडायाश्चंडरूपवान् । शिवरात्र्युपवासेन रात्रौ जागरणेन च
त्या भयंकर स्त्रीचे हे बोल ऐकून, तो भयंकर स्वभावाचा पुरुष शिवरात्रीच्या उपवासाने आणि रात्रभर जागरणाने,
शुद्धांतःकरणो जातः स्नातुं नद्यां शुचिव्रतः । यावत्स्नाति स दुष्टात्मा तावत्श्वा तत्र चागतः
त्याचे मन शुद्ध झाले आणि तो पवित्र व्रत पाळत नदीत स्नान करायला गेला; तो दुष्ट माणूस स्नान करत असताना तिथे एक कुत्रा आला.
शुना तदा भक्षितं च सर्वं मांसं सुरेश्वरि । चंडा प्रकुपिता तं च श्वानं हंतुमुपस्थिता
तेव्हा, हे देवतांमध्ये श्रेष्ठे, त्या कुत्र्याने सर्व मांस खाल्ले; चंडा रागाने त्या कुत्र्याला मारायला निघाली.
निवारिता हि चंडेन चंडा प्रकुपिता तदा । न हंतव्यस्त्वया चैष किमनेनाशुभं कृतम्
तेव्हा चंड्याने तिला थांबवले, जरी ती खूप रागावली होती; 'तू याला मारू नकोस—याने काय वाईट केले आहे?'
तयोक्तं भक्षितं चान्नं अनेनैव दुरात्मना । किं त्वं भक्षयिता मूढ भविताद्य बुभुक्षितः
ती म्हणाली, 'या दुष्टाने सर्व अन्न खाल्ले; आता तू उपाशी असताना काय खाणार, मूर्खा?'
पुष्कस उवाच। यच्छुना भक्षितं चान्नं तेनाहं परितोषितः । किमनेन शरीरेण नश्वरेण गतायुषा
पुष्कस म्हणाला — कुत्र्याने खाल्लेले अन्न मला समाधान देऊन गेले आहे. ज्याचे आयुष्य संपले आहे, त्या नाशिवंत देहाचा उपयोग काय?
ये पुष्यंति शरीरं वै सर्वभावेन भामिनि । मूढास्ते पापिनो ज्ञेया लोकद्वय बहिष्कृताः
हे सुंदर स्त्री, जे लोक सर्वस्वाने आपला देह पोसतात, ते मूर्ख आणि पापी समजावे; असे लोक दोन्ही जगातून दूर फेकले जातात.