किन्नरास्तत्र गायंति गंधर्वाः सुस्वरैर्नृप । अप्सरोभिः समाकीर्णं देववृंदैरुपावृतम्
तिथे किन्नर गातात, गंधर्व मधुर स्वरात वाजवतात, आणि तिथे अप्सरा आणि देवांचा समूह भरलेला असतो.
सिद्धचारणसंघुष्टं मुनिवृंदैरलंकृतम् । नानापक्षिनिनादैश्च सर्वत्र परिनादितम्
सिद्ध आणि चारणांच्या समूहांनी तिथे गजबजलेलं आहे, ऋषींच्या टोळ्यांनी ते शोभून दिसतं, आणि विविध पक्ष्यांच्या आवाजांनी सगळीकडे निनाद भरलेला आहे.
एवं गिरिं समासाद्य उज्ज्वलो लघुविक्रमः । सुस्वरेणापि सा कन्या गिरौ तस्मिन्प्ररोदिति
अशा रीतीनं, हलक्या पावलांनी चालणारा उज्ज्वल त्या डोंगरावर पोहोचला, आणि तिथे एका कन्येचा मधुर स्वरात रडणं त्याला ऐकू आलं.
रोरूयमाणां स प्राज्ञो वचनं चेदमब्रवीत् । का त्वं भवसि कल्याणि कस्माद्रोदिषि सांप्रतम्
ती मोठ्याने रडत असताना, त्या बुद्धिमानाने विचारलं — 'तू कोण आहेस, शुभे, आणि आत्ता का रडतेस?'
कमाश्रिता महाभागे केन ते विप्रियं कृतम् । समाचक्ष्व ममाद्यैव सर्वदुःखस्य कारणम्
'तू कोणावर आधार ठेवला आहेस, भाग्यवती? कोणी तुझं वाईट केलं? आज मला तुझ्या सगळ्या दुःखाचं कारण सांग.'
दिव्यादेव्युवाच- विपाको हि महाभाग कर्मणां मम सांप्रतम् । इह तिष्ठामि दुःखेन वैधव्येन समन्विता
दिव्य देवी म्हणाली — 'भाग्यवान, माझ्या कर्मांचा परिणाम आता माझ्यावर आला आहे; मी इथे दुःखात, वैधव्याने ग्रासलेली राहते.'
भवान्को हि महाभाग कृपया मम पीडितः । पक्षिरूपधरो वत्स सोत्सवं परिभाषते
'तुम्ही कोण, भाग्यवान, जो माझ्या वेदनेला दयेनं पाहता? पक्षीरूपात असूनही, मुला, आनंदानं बोलता.'
एवमाकर्ण्य तत्सर्वं भाषितं राजकन्यया । अहं पक्षी महाभागे कृपया तव पीडितः
राजकन्येनं असं सगळं बोलल्यावर त्यानं उत्तर दिलं — 'भाग्यवती, मी पक्षी आहे, तुझ्या वेदनेला दयेनं स्पर्शून आलो आहे.'
पक्षिरूपधरो भद्रे नाहं सिद्धो न ज्ञानवान् । रुदमानां महालापैर्भवतीं दृष्टवानिह
'शुभे, मी जरी पक्षीरूप घेतलं असलं, तरी मी ना सिद्ध आहे, ना ज्ञानी; मी फक्त तुझं मोठ्यानं रडणं इथे पाहिलं.'
ततः पृच्छाम्यहं देवि वद मे कारणं त्विह । पितुर्गेहे यथावृत्तमात्मवृत्तांतमेव हि
'म्हणून, देवी, मी विचारतो — मला इथलं कारण सांग. तुझ्या वडिलांच्या घरी काय घडलं, तुझी गोष्ट मला सांग.'
तया निवेदितं सर्वं यथासंख्येन दुःखदम् । समासेन समाकर्ण्य उज्ज्वलस्तु महमनाः
तिच्या तोंडून तिने भोगलेल्या असंख्य दुःखांची गोष्ट संक्षिप्तपणे ऐकून, उज्ज्वलाने मोठ्या मनाने ती सर्व काळजीपूर्वक ऐकली.
तामुवाच महापक्षी दिव्यादेवीं सुदुःखिताम् । यथा विवाहकाले ते भर्तारो मरणं गताः
महापंखी उज्ज्वलाने त्या दिव्य, फार दुःखी स्त्रीला विचारले, "तुझ्या लग्नाच्या वेळी तुझे पती मरण पावले."
स्वयंवरनिमित्तं ते क्षयं याताश्च क्षत्रियाः । एतत्ते चेष्टितं सर्वं मया पितरि भाषितम्
तुझ्या स्वयंवरासाठी ते क्षत्रिय नष्ट झाले; आणि हे सर्व जे घडले, ते मी माझ्या वडिलांना सांगितले आहे.
अन्यजन्मकृतंकर्मतव पापं सुलोचने । मम पित्रा ममाग्रे तु कृपया परिभाषितम्
सुंदर डोळ्यांची, मागच्या जन्मी केलेल्या पापाचे कारण माझ्या वडिलांनी माझ्यासमोर दयाळूपणे सांगितले.
तेन दोषेण संपुष्टा लिप्ता जाता वरानने । एतावत्कारणं सर्वं तातेन परिभाषितम्
त्या दोषामुळे, सुंदर मुखवाली, तू यात अडकलीस आणि त्रस्त झालीस; हे सर्व कारण माझ्या वडिलांनी समजावून सांगितले.
पूर्वकर्मविपाकं तु भुंक्ष्व त्वं च समाश्वस । एवं सा भाषितं तस्य श्रुत्वा कन्योज्ज्वलस्य तत्
मागील कर्माचा परिणाम तू भोग आणि धीर धर. उज्ज्वलाने असे सांगितल्यावर तिने ते ऐकले.
प्रत्युवाच महात्मानं ब्रुवंतं पक्षिणं पुनः । प्रणता दीनया वाचा कुरु पक्षिन्कृपां मम
ती पुन्हा त्या महान आत्म्याला, बोलणाऱ्या पक्ष्याला, नतमस्तक होऊन आणि दुःखी स्वरात म्हणाली, "पक्षी, माझ्यावर कृपा कर."
कथयस्व प्रसादेन तस्य पापस्य निष्कृतिम् । प्रायश्चित्तं सुपुण्यं च मम पातकशोधनम्
कृपापूर्वक मला त्या पापाची शांती कशी करावी ते सांग, जे माझ्या पापांचे शुद्धीकरण करील असे पुण्य प्रायश्चित्त सांग.
येन व्रजाम्यहं पुण्यं विशुद्धाधौतकल्मषा । प्रायश्चित्तं महाभाग वद मे त्वं प्रसादतः
ज्यामुळे मी सर्व कलंकातून मुक्त होऊन शुद्ध आणि पुण्यवान होईल, हे महान भाग्यशाली, कृपापूर्वक मला ते प्रायश्चित्त सांग.
उज्ज्वल उवाच- तवार्थं तु महाभागे पितरं पृष्टवानहम् । समाख्यातमतः पित्रा प्रायश्चित्तमनुत्तमम्
उज्ज्वल म्हणाला, "तुझ्यासाठी, हे महान भाग्यशाली, मी माझ्या वडिलांना विचारले; त्यांच्याकडून मी श्रेष्ठ प्रायश्चित्त जाणून घेतले."
तत्त्वं कुरु महाभागे सर्वपातकशोधनम् । ध्यायस्व हि हृषीकेशं शतनामजपस्व च
हे महान भाग्यशाली, जे सर्व पापांचे शुद्धीकरण करते ते कर; हृषीकेशाचे ध्यान कर आणि त्याची शंभर नावे जप.
भव ज्ञानपरा नित्यं कुरु व्रतमनुत्तमम् । अशून्यशयनं पुण्यं व्रतं पापप्रणाशकम्
नेहमी ज्ञानात मन लाव, उत्तम व्रत स्वीकार—अशून्यशयन व्रत, जे पुण्यदायक आणि पाप नष्ट करणारे आहे.
समाचष्ट स धर्मात्मा सर्वज्ञानप्रकाशकम् । ज्ञानं स्तोत्रं व्रतं ध्यानं विष्णोश्चैव महात्मनः
त्या धर्मात्म्याने सर्व ज्ञान प्रकाशित करणारे, विष्णूच्या स्तोत्र, व्रत, ध्यान आणि ज्ञान समजावून सांगितले.
विष्णुरुवाच- तस्मात्सा हि प्रजग्राह संस्थिता निर्जने वने । सर्वद्वंद्वविनिर्मुक्ता संजाता तपसि स्थिता
विष्णू म्हणतो: म्हणून ती एकटी निर्जन वनात राहून, सर्व द्वंद्वातून मुक्त होऊन, तपात स्थिर राहिली.
व्रतं चक्रे जिताहारा निराधारा सुदुःखिता । कामक्रोधविहीना सा वर्गं संयम्य नित्यशः
तीने व्रत स्वीकारले, आहारावर संयम ठेवला, कोणाच्याही आधाराशिवाय, फार दुःखी राहिली, इच्छा आणि राग सोडले, आणि नेहमी इंद्रियांवर संयम ठेवला.
इंद्रियाणां महाराज महामोहं निरस्य सा । अब्दे चतुर्थके प्राप्ते सुप्रसन्नो जनार्दनः
राजा, तिने इंद्रियांचा मोठा मोह दूर केला; चौथे वर्ष पूर्ण होताच जनार्दन अतिशय प्रसन्न झाला.
तस्यै वरं दातुकामश्चायातो वरनायकः । तस्यै संदर्शयामास स्वरूपं वरदः प्रभुः
तिला वर द्यायची इच्छा ठेवून, वर देणारा प्रभू स्वतः तिच्यासमोर प्रकट झाला आणि आपले खरे रूप तिला दाखवले.
सूत उवाच- इंद्रनीलघनश्यामं शंखचक्रगदाधरम् । सर्वाभरणशोभाढ्यं पद्महस्तं महेश्वरम्
सूतेने सांगितले: तो इंद्रनीलासारखा गडद निळा, पावसाच्या ढगासारखा काळा, शंख, चक्र, गदा धारण करणारा, सर्व अलंकारांनी सुशोभित, कमळहस्त आणि महेश्वर होता.
बद्धांजलिपुटा भूत्वा वेपमाना निराश्रया । उवाच गद्गदैर्वाक्यैः प्रणता मधुसूदनम्
ती दोन्ही हात जोडून, थरथरत, आधाराविना उभी राहिली आणि भावनांनी गहिवरलेल्या शब्दांनी मधुसूदनाला वंदन करून म्हणाली.
तेजसा तव दिव्येन स्थातुं शक्नोमि नैव हि । दिव्यरूपो भवेः कस्त्वं कृपया मम चाग्रतः
तुझ्या दिव्य तेजामुळे मला उभं राहवत नाही; दयाळू होऊन माझ्यासमोर या दिव्य रूपात प्रकट झालेला तू कोण आहेस?