सुखदं मोक्षदं स्तोत्रं जप्तव्यं च न संशयः । केशवस्य प्रसादेन सर्वसिद्धो भवेन्नरः
हे स्तोत्र सुख देणारे आणि मोक्ष देणारे आहे, याचा जप नक्कीच करावा; केशवाच्या कृपेने मनुष्य सर्व सिद्धी प्राप्त करतो.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थवर्णने च्यवनचरित्रे सप्ताशीतितमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनकथेतील गुरुतीर्थवर्णन व च्यवनाच्या चरित्रातील सत्त्याऐंशीवा अध्याय संपला.
कुंजल उवाच- व्रतं स्तोत्रं महाज्ञानं ध्यानं चैव सुपुत्रक । मयाख्यातं तवाग्रे वै विष्णोः पापप्रणाशनम्
कुंजल म्हणाला — प्रिय मुला, मी तुला व्रत, स्तोत्र, मोठं ज्ञान आणि ध्यान यांचं सांगितलं आहे, जे विष्णूच्या पापांचा नाश करणारं आहे.
एवं चतुष्टयं सा हि यदा पुण्यं समाचरेत् । प्रयाति वैष्णवं लोकं देवानामपि दुर्लभम्
जो कोणी ही चार पुण्याची कामं करतो, त्याला वैष्णव लोक मिळतो, जो देवांनाही सहज मिळत नाही.
इतो गत्वा व्रतं वत्स दिव्यां देवीं प्रबोधय । अशून्यशयनं नाम व्रतराजं वदस्व ताम्
आता, मुला, तिथे जाऊन दिव्य देवीला 'अशून्यशयन' या व्रताचा—जो व्रतांचा राजा आहे—उल्लेख करून जागं कर.
समुद्धर महापापाद्राजकन्यां यशस्विनीम् । त्वया पृष्टं मया ख्यातं पुण्यदं पापनाशनम्
राजकन्येला मोठ्या पापातून सोडव. तू विचारलं, म्हणून मी तुला हे पुण्य देणारं, पाप नष्ट करणारं व्रत सांगितलं.
गच्छ गच्छ महाभाग इत्युक्त्वा विरराम सः । श्रीविष्णुरुवाच- उज्ज्वलोप्येवमुक्तस्तु स पित्रा कुंजलेन हि
'जा, जा, भाग्यवान' असं म्हणून तो थांबला. श्रीविष्णू म्हणतो — वडिलांनी कुंजलानं असं सांगितल्यावर उज्ज्वल—
प्रणम्य पादौ धर्मात्मा मातापित्रोर्महामतिः । जगाम त्वरितो राजन्प्लक्षद्वीपं स उज्ज्वलः
त्या धर्मात्मा, बुद्धिमान उज्ज्वलानं आईवडिलांच्या पायांना वंदन करून, राजन, पटकन प्लक्षद्वीपाकडे निघाला.
तं गिरिं सर्वतोभद्रं नानाधातुसमाकुलम् । नानारत्नमयैस्तुंगैः शिखरैरुपशोभितम्
तो सर्व बाजूंनी शुभ अशा, विविध धातूंनी भरलेल्या, आणि अनेक रत्नांनी झळकणाऱ्या उंच शिखरांनी सजलेल्या त्या डोंगरावर पोहोचला.
नानाप्रवाहसंपूर्णैरुदकैरुज्ज्वलैर्नृप । नद्यः संति स्वच्छनीरास्तस्मिन्गिरिवरोत्तमे
त्या उत्तम डोंगरावर, राजन, अनेक प्रवाहांनी भरलेल्या, स्वच्छ आणि चमकदार पाण्याच्या नद्या आहेत.
किन्नरास्तत्र गायंति गंधर्वाः सुस्वरैर्नृप । अप्सरोभिः समाकीर्णं देववृंदैरुपावृतम्
तिथे किन्नर गातात, गंधर्व मधुर स्वरात वाजवतात, आणि तिथे अप्सरा आणि देवांचा समूह भरलेला असतो.
सिद्धचारणसंघुष्टं मुनिवृंदैरलंकृतम् । नानापक्षिनिनादैश्च सर्वत्र परिनादितम्
सिद्ध आणि चारणांच्या समूहांनी तिथे गजबजलेलं आहे, ऋषींच्या टोळ्यांनी ते शोभून दिसतं, आणि विविध पक्ष्यांच्या आवाजांनी सगळीकडे निनाद भरलेला आहे.
एवं गिरिं समासाद्य उज्ज्वलो लघुविक्रमः । सुस्वरेणापि सा कन्या गिरौ तस्मिन्प्ररोदिति
अशा रीतीनं, हलक्या पावलांनी चालणारा उज्ज्वल त्या डोंगरावर पोहोचला, आणि तिथे एका कन्येचा मधुर स्वरात रडणं त्याला ऐकू आलं.
रोरूयमाणां स प्राज्ञो वचनं चेदमब्रवीत् । का त्वं भवसि कल्याणि कस्माद्रोदिषि सांप्रतम्
ती मोठ्याने रडत असताना, त्या बुद्धिमानाने विचारलं — 'तू कोण आहेस, शुभे, आणि आत्ता का रडतेस?'
कमाश्रिता महाभागे केन ते विप्रियं कृतम् । समाचक्ष्व ममाद्यैव सर्वदुःखस्य कारणम्
'तू कोणावर आधार ठेवला आहेस, भाग्यवती? कोणी तुझं वाईट केलं? आज मला तुझ्या सगळ्या दुःखाचं कारण सांग.'
दिव्यादेव्युवाच- विपाको हि महाभाग कर्मणां मम सांप्रतम् । इह तिष्ठामि दुःखेन वैधव्येन समन्विता
दिव्य देवी म्हणाली — 'भाग्यवान, माझ्या कर्मांचा परिणाम आता माझ्यावर आला आहे; मी इथे दुःखात, वैधव्याने ग्रासलेली राहते.'
भवान्को हि महाभाग कृपया मम पीडितः । पक्षिरूपधरो वत्स सोत्सवं परिभाषते
'तुम्ही कोण, भाग्यवान, जो माझ्या वेदनेला दयेनं पाहता? पक्षीरूपात असूनही, मुला, आनंदानं बोलता.'
एवमाकर्ण्य तत्सर्वं भाषितं राजकन्यया । अहं पक्षी महाभागे कृपया तव पीडितः
राजकन्येनं असं सगळं बोलल्यावर त्यानं उत्तर दिलं — 'भाग्यवती, मी पक्षी आहे, तुझ्या वेदनेला दयेनं स्पर्शून आलो आहे.'
पक्षिरूपधरो भद्रे नाहं सिद्धो न ज्ञानवान् । रुदमानां महालापैर्भवतीं दृष्टवानिह
'शुभे, मी जरी पक्षीरूप घेतलं असलं, तरी मी ना सिद्ध आहे, ना ज्ञानी; मी फक्त तुझं मोठ्यानं रडणं इथे पाहिलं.'
ततः पृच्छाम्यहं देवि वद मे कारणं त्विह । पितुर्गेहे यथावृत्तमात्मवृत्तांतमेव हि
'म्हणून, देवी, मी विचारतो — मला इथलं कारण सांग. तुझ्या वडिलांच्या घरी काय घडलं, तुझी गोष्ट मला सांग.'
तया निवेदितं सर्वं यथासंख्येन दुःखदम् । समासेन समाकर्ण्य उज्ज्वलस्तु महमनाः
तिच्या तोंडून तिने भोगलेल्या असंख्य दुःखांची गोष्ट संक्षिप्तपणे ऐकून, उज्ज्वलाने मोठ्या मनाने ती सर्व काळजीपूर्वक ऐकली.
तामुवाच महापक्षी दिव्यादेवीं सुदुःखिताम् । यथा विवाहकाले ते भर्तारो मरणं गताः
महापंखी उज्ज्वलाने त्या दिव्य, फार दुःखी स्त्रीला विचारले, "तुझ्या लग्नाच्या वेळी तुझे पती मरण पावले."
स्वयंवरनिमित्तं ते क्षयं याताश्च क्षत्रियाः । एतत्ते चेष्टितं सर्वं मया पितरि भाषितम्
तुझ्या स्वयंवरासाठी ते क्षत्रिय नष्ट झाले; आणि हे सर्व जे घडले, ते मी माझ्या वडिलांना सांगितले आहे.
अन्यजन्मकृतंकर्मतव पापं सुलोचने । मम पित्रा ममाग्रे तु कृपया परिभाषितम्
सुंदर डोळ्यांची, मागच्या जन्मी केलेल्या पापाचे कारण माझ्या वडिलांनी माझ्यासमोर दयाळूपणे सांगितले.
तेन दोषेण संपुष्टा लिप्ता जाता वरानने । एतावत्कारणं सर्वं तातेन परिभाषितम्
त्या दोषामुळे, सुंदर मुखवाली, तू यात अडकलीस आणि त्रस्त झालीस; हे सर्व कारण माझ्या वडिलांनी समजावून सांगितले.
पूर्वकर्मविपाकं तु भुंक्ष्व त्वं च समाश्वस । एवं सा भाषितं तस्य श्रुत्वा कन्योज्ज्वलस्य तत्
मागील कर्माचा परिणाम तू भोग आणि धीर धर. उज्ज्वलाने असे सांगितल्यावर तिने ते ऐकले.
प्रत्युवाच महात्मानं ब्रुवंतं पक्षिणं पुनः । प्रणता दीनया वाचा कुरु पक्षिन्कृपां मम
ती पुन्हा त्या महान आत्म्याला, बोलणाऱ्या पक्ष्याला, नतमस्तक होऊन आणि दुःखी स्वरात म्हणाली, "पक्षी, माझ्यावर कृपा कर."
कथयस्व प्रसादेन तस्य पापस्य निष्कृतिम् । प्रायश्चित्तं सुपुण्यं च मम पातकशोधनम्
कृपापूर्वक मला त्या पापाची शांती कशी करावी ते सांग, जे माझ्या पापांचे शुद्धीकरण करील असे पुण्य प्रायश्चित्त सांग.
येन व्रजाम्यहं पुण्यं विशुद्धाधौतकल्मषा । प्रायश्चित्तं महाभाग वद मे त्वं प्रसादतः
ज्यामुळे मी सर्व कलंकातून मुक्त होऊन शुद्ध आणि पुण्यवान होईल, हे महान भाग्यशाली, कृपापूर्वक मला ते प्रायश्चित्त सांग.
उज्ज्वल उवाच- तवार्थं तु महाभागे पितरं पृष्टवानहम् । समाख्यातमतः पित्रा प्रायश्चित्तमनुत्तमम्
उज्ज्वल म्हणाला, "तुझ्यासाठी, हे महान भाग्यशाली, मी माझ्या वडिलांना विचारले; त्यांच्याकडून मी श्रेष्ठ प्रायश्चित्त जाणून घेतले."