वैकुंठं ददृशे राजा मोक्षस्थानमनुत्तमम् । देववृंदैः समाकीर्णं ययातिर्नहुषात्मजः
नहुषाचा पुत्र राजा ययाति याने देवांच्या समूहांनी वेढलेले, मुक्तीचे सर्वोच्च स्थान असलेले वैकुंठ पाहिले.
प्रविवेश पुरं रम्यं सर्वदाहविवर्जितम् । ददृशे सर्वक्लेशघ्नं नारायणमनामयम्
तो नेहमीच्या दुःखापासून मुक्त, रमणीय अशा नगरीत प्रवेशला आणि सर्व क्लेश दूर करणारा, निर्दोष नारायण त्याने पाहिला.
विमानैरुपशोभंतं सर्वाभरणशालिनम् । पीतवासं जगन्नाथं श्रीवत्सांकं महाद्युतिम्
सर्व अलंकारांनी सजलेला, पिवळ्या वस्त्रधारी, श्रीवत्सचिन्ह असलेला, प्रचंड तेजस्वी आणि विमानांनी वेढलेला जगन्नाथ त्याने पाहिला.
वैनतेयसमारूढं श्रियायुक्तं परात्परम् । सर्वेषां देवलोकानां यो गतिः परमेश्वरः
गरुडावर आरूढ, श्रीमंतीने युक्त, सर्व देवलोकांचा अंतिम ध्येय असलेला, असा परात्पर परमेश्वर त्याने पाहिला.
परमानंदरूपेण कैवल्येन विराजते । सेव्यमानं महालोकैःसुपुण्यैर्वैष्णवैर्हरिम्
परम आनंद आणि कैवल्याच्या स्वरूपात तेजाने उजळणारा, महान लोकांनी आणि पुण्यवान वैष्णवांनी सेविला जाणारा हरि तिथे आहे.
देववृंदैः समाकीर्णं गंधर्वगणसेवितम् । अप्सरोभिर्महात्मानं दुःखक्लेशापहं हरिम्
देवतांच्या समूहांनी वेढलेला, गंधर्वांच्या आणि अप्सरांच्या सेवेत असलेला, सर्व दुःख व क्लेश दूर करणारा, असा महान हरि तिथे आहे.
नारायणं ननामाथ स्वपत्न्या सह भूपतिः । प्रणेमुर्मानवाः सर्वे वैष्णवा मधुसूदनम्
मग राजा आपल्या पत्नीसमवेत नारायणाला वंदन करतो; सर्व वैष्णव आणि माणसे मधुसूदनाला नमस्कार करतात.
गता ये वैष्णवाः सर्वे सह राज्ञा महामते । पादांबुजद्वयं तस्य नेमुर्भक्त्या महामते
हे महाबुद्धिमान, राजासोबत आलेले सर्व वैष्णव भक्तिभावाने त्याच्या दोन कमळपादांना वंदन करतात.
प्रणमंतं महात्मानं राजानं दीप्ततेजसम् । तमुवाच हृषीकेशस्तुष्टोऽहं तव सुव्रत
त्या तेजस्वी, मोठ्या मनाच्या राजाने नम्रतेने वंदन केल्यावर, हृषीकेश म्हणाले — 'हे सुशील राजा, मी तुझ्यावर अत्यंत संतुष्ट आहे.'
वरं वरय राजेंद्र यत्ते मनसि वर्तते । तत्ते ददाम्यसंदेहं मद्भक्तोसि महामते
'राजाधिराज, तुझ्या मनात जे काही आहे ते वर माग. तू माझा भक्त आहेस, हे महाबुद्धीमान, मी नक्कीच तुला ते देईन.'
राजोवाच यदि त्वं देवदेवेश तुष्टोसि मधुसूदन । दासत्वं देहि सततमात्मनश्च जगत्पते
राजा म्हणाला — 'देवाधिदेव, मधुसूदन, जर आपण माझ्यावर प्रसन्न असाल तर, हे जगन्नाथा, मला सदैव तुझी सेवा करण्याची संधी दे.'
विष्णुरुवाच- एवमस्तु महाभाग मम भक्तो न संशयः । लोके मम महाराज स्थातव्यमनया सह
विष्णू म्हणाले — 'तसेच होवो, हे भाग्यवान राजा. तू माझा भक्त आहेस, याबद्दल शंका नाही. या जगात, हे महराजा, तू तिच्यासोबत राहशील.'
एवमुक्तो महाराजो ययातिः पृथिवीपतिः । प्रसादात्तस्य देवस्य विष्णुलोकं प्रसाधितम्
असे म्हणून, पृथ्वीचा राजा ययाति, त्या देवाच्या कृपेने, विष्णुलोकास गेला.
निवसत्येष भूपालो वैष्णवं लोकमुत्तमम्
हा राजा उत्तम वैष्णव लोकात वास करतो.
सुकर्मोवाच- एतत्ते सर्वमाख्यातं चरित्रं पापनाशनम् । पुत्राणां तारकं दिव्यं बहुपुण्यप्रदायकम्
सुकर्म म्हणाले — 'हे सर्व पवित्र आणि पापांचा नाश करणारे चरित्र मी तुला सांगितले. हे पुत्रांना तारणारे, दिव्य आणि पुष्कळ पुण्य देणारे आहे.'
प्रत्यक्षं दृश्यते लोके ययातिचरितं श्रुतम् । पूरुणाप्तं महद्राज्यं दुर्गतिं गतवांस्तुरुः
ययातिचे चरित्र जगात प्रत्यक्ष पाहायला मिळते; पुरूला मोठे राज्य मिळाले, तर तुर्वू दुर्दशेला गेला.
पितृप्रसादात्कोपाच्च यथा जातं तथा पुनः । पुत्राणां तारकं पुण्यं यशस्यं धनधान्यदम्
वडिलांच्या कृपेने आणि रागाने जसे घडले तसेच पुन्हा घडते; हे कथा पुत्रांसाठी पुण्य, कीर्ती आणि धनधान्य देणारी आहे.
शापयुक्ताविमौ चोभौ तुरुश्च यदुरेव च । पितृमातृसमं नास्ति अभीष्टफलदायकम्
तुर्वू आणि यदू दोघांनाही शाप मिळाला; वडील आणि आई यांच्यासारखे कोणी नाही, तेच इच्छित फळ देतात.
साभिलाषेण भावेन पिता पुत्रं समाह्वयेत् । माता च पुत्रपुत्रेति तस्य पुण्यफलं शृणु
वडील आपल्या मुलाला प्रेमाने हाक मारतात, आई 'माझा मुलगा, माझा मुलगा' असे म्हणते — त्याचे पुण्य फळ ऐक.
समाहूतो यथा पुत्रः प्रयाति मातरं प्रति । यो याति हर्षसंयुक्तो गंगास्नानफलं लभेत्
मुलगा आईने बोलावल्यावर आनंदाने तिच्याकडे जातो, त्याला गंगास्नानाचे पुण्य मिळते.
पादप्रक्षालनं यस्तु कुरुते च महायशाः । सर्वतीर्थफलं भुंक्ते प्रसादात्तु तयोः सुतः
जो आपल्या वडीलधाऱ्यांचे पाय धुतो, त्याला त्यांच्या कृपेने सर्व तीर्थांचे पुण्य मिळते.
अंगसंवाहनाच्चान्यदश्वमेधफलं लभेत् । भोजनाच्छादनस्नानैर्गुरुं यः पोषयेत्सुतः
अंग चोळल्याने अश्वमेध यज्ञाचे पुण्य मिळते; जो मुलगा आपल्या वडीलधाऱ्यांना अन्न, वस्त्र आणि स्नान देतो —
पृथ्वीदानसमं पुण्यं तत्पुत्रे हि प्रजायते । सर्वतीर्थमयी गंगा तथा माता न संशयः
त्याला पृथ्वी दान केल्यासारखे पुण्य मिळते; जशी गंगा सर्व तीर्थांचे स्वरूप आहे, तशीच आईही आहे — यात शंका नाही.
बहुपुण्यमयः सिंधुर्यथा लोके प्रतिष्ठितः । अस्मिल्लोँके पिता तद्वत्पुराणकवयो विदुः
जसा सिंधू नदीला जगात मोठे पुण्य आहे, तसा वडीलही आहेत, असे प्राचीन कवींनी सांगितले आहे.
सुकर्मोवाच- भ्रंशते क्रोशते यस्तु पितरं मातरं पुनः । स पुत्रो नरकं याति रौरवाख्यं न संशयः
सुकर्म म्हणाले — 'जो मुलगा वडीलधाऱ्यांना शिव्या देतो किंवा ओरडतो, तो नक्कीच रौरव नावाच्या नरकात जातो, यात शंका नाही.'
मातरं पितरं वृद्धौ गृहस्थो यो न पोषयेत् । स पुत्रो नरकं याति वेदनां प्राप्नुयाद्ध्रुवम्
जो गृहस्थ आपल्या वृद्ध आईवडिलांची काळजी घेत नाही, तो मुलगा निश्चितच नरकात जातो आणि यातना भोगतो.
कुत्सते पापकर्ता यो गुरुं पुत्रः सुदुर्मतिः । निष्कृतिर्नैव दृष्टा वै पुराणैः कविभिः कदा
जो दुष्ट बुद्धीचा मुलगा आपल्या गुरूचा अपमान करतो, तो मोठा पापी असतो. अशा पापासाठी पूर्वीच्या ग्रंथांमध्ये कुठेही प्रायश्चित्त सांगितलेले नाही.
एवंज्ञात्वाह्यहंविप्रपूजयामिदिनेदिने । मातरं पितरं नित्यं भक्त्या नमितकंधरः
हे जाणून मी दररोज ब्राह्मणांची पूजा करतो; माझ्या आईवडिलांना नेहमी भक्तीभावाने वाकून नमस्कार करतो.
कृत्याकृत्यं वदेच्चैव समाहूय गुरुर्मम । तत्करोम्यविचारेण शक्त्या स्वस्य च पिप्पल
माझा गुरू मला बोलावून जे योग्य-अयोग्य सांगतो, ते मी विचार न करता, माझ्या पूर्ण ताकदीने करतो, पिप्पल.
तेन मे परमं ज्ञानं संजातं गतिदायकम् । एतयोश्च प्रसादेन संसारे परिवर्तते
यामुळे माझ्यात श्रेष्ठ ज्ञान निर्माण झाले, जे मुक्ती देणारे आहे. या दोघांच्या कृपेने माणूस संसाराच्या फेर्यातून सुटतो.