एवं श्रुत्वा गता सा च मेनका तत्र प्रेषिता । समाचष्ट तु तत्सर्वं देवराजस्य भाषितम्
हे ऐकून, पाठवलेली मेनका तिथे गेली आणि देवराजाने सांगितलेले सर्व सांगितले.
एवमुक्ता गता सा च मेनका तत्प्रचोदिता । गतायां मेनकायां तु रतिपुत्री मनस्विनी
अशी आज्ञा मिळाल्यावर मेनका निघून गेली. मेनका गेल्यावर रतीची कन्या, ती बुद्धिमान—
राजानं धर्मसंकेतं प्रत्युवाच यशस्विनी । राजंस्त्वयाहमानीता सत्यवाक्येन वै पुरा
—राजाला धर्माच्या स्थळी म्हणाली, 'राजा, मी पूर्वी तुझ्या सत्यवचनावर इथे आणली गेले.'
स्वकरश्चांतरे दत्तो भवनं च समाहृता । यद्यद्वदाम्यहं राजंस्तत्तत्कार्यं हि वै त्वया
'तू तुझा हात माझ्या हातात ठेवला आणि मला तुझ्या घरी नेलेस. मी जे काही सांगते, ते तुला करावेच लागेल.'
तदेवं हि त्वया वीर न कृतं भाषितं मम । त्वामेवं तु परित्यक्ष्ये यास्यामि पितृमंदिरम्
'पण, वीर, मी सांगितले तसे तू केले नाहीस. म्हणून मी तुला सोडून वडिलांच्या घरी जाईन.'
राजोवाच- यथोक्तं हि त्वया भद्रे तत्ते कर्त्ता न संशयः । असाध्यं तु परित्यज्य साध्यं देवि वदस्व मे
राजा म्हणाला—'तू जसे सांगितलेस, तसे मी नक्कीच करीन, यात शंका नाही. जे शक्य आहे तेच सांग, अशक्य गोष्टी सोड.'
अश्रुबिंदुमत्युवाच- एतदर्थे महीकांत भवानिह मया वृतः । सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वधर्मसमन्वितः
अश्रुबिंदुमती म्हणाली—'हे पृथ्वीचे प्रिय, याच हेतूने मी तुला निवडले. सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त आणि सर्व धर्मांनी संपन्न.'
सर्वं साध्यमिति ज्ञात्वा सर्वधर्तारमेव च । कर्त्तारं सर्वधर्माणां स्रष्टारं पुण्यकर्मणाम्
'सर्व काही शक्य आहे आणि तू सर्वांचा आधार आहेस, सर्व धर्मांचे पालन करणारा आणि पुण्यकर्मांचा सर्जक आहेस हे मी जाणले.'
त्रैलोक्यसाधकं ज्ञात्वा त्रैलोक्येऽप्रतिमं च वै । विष्णुभक्तमहं जाने वैष्णवानां महावरम्
'तू तीनही लोकांचे कार्य साधणारा आणि तीनही लोकांत तुला तोड नाही, हे मला माहीत आहे. तू विष्णूभक्त आहेस आणि वैष्णवांमध्ये श्रेष्ठ आहेस.'
इत्याशया मया भर्त्ता भवानंगीकृतः पुरा । यस्य विष्णुप्रसादोऽस्ति स सर्वत्र परिव्रजेत्
'या भावनेनेच मी तुला पूर्वी पती म्हणून स्वीकारले. ज्याच्यावर विष्णूची कृपा आहे, तो सर्वत्र जाऊ शकतो.'
दुर्लभं नास्ति राजेंद्र त्रैलोक्ये सचराचरे । सर्वेष्वेव सुलोकेषु विद्यते तव सुव्रत
'राजाधिराज, तीनही लोकांत, चल-अचल सर्व ठिकाणी तुला काहीच दुर्लभ नाही. सर्व उत्तम लोकांत तुला ते सहज मिळते, हे व्रती.'
विष्णोश्चैव प्रसादेन गगने गतिरुत्तमा । मर्त्यलोकं समासाद्य त्वयैव वसुधाधिप
'विष्णूच्या कृपेने आकाशातील श्रेष्ठ मार्ग मिळतो. मर्त्यलोकात येऊन, हे पृथ्वीच्या अधिपती—'
जरापलितहीनास्तु मृत्युहीना जनाः कृताः । गृहद्वारेषु सर्वेषु मर्त्यानां च नरर्षभ
'तू माणसांना म्हातारपण आणि मृत्यूपासून मुक्त केलेस, सर्व मर्त्यांच्या घरांच्या दारात, हे श्रेष्ठ पुरुष.'
कल्पद्रुमा अनेकाश्च त्वयैव परिकल्पिताः । येषां गृहेषु मर्त्यानां मुनयः कामधेनवः
'फक्त तुझ्यामुळे अनेक कल्पवृक्ष निर्माण झाले. मर्त्यांच्या घरांत ऋषी आणि कामधेनू दिसतात.'
त्वयैव प्रेषिता राजन्स्थिरीभूताः सदा कृताः । सुखिनः सर्वकामैश्च मानवाश्च त्वया कृताः
'हे राजन, तुझ्यामुळेच ते सर्व नेमले गेले आणि कायमचे झाले. तुझ्यामुळे सर्व माणसे सुखी आणि सर्व इच्छांनी परिपूर्ण झाली.'
गृहैकमध्ये साहस्रं कुलीनानां प्रदृश्यते । एवं वंशविवृद्धिश्च मानवानां त्वया कृता
'एका घरात हजारो कुलीन कुटुंबे दिसतात. अशा प्रकारे माणसांच्या वंशवृद्धीचे कार्य तुझ्यामुळे झाले.'
यमस्यापि विरोधेन इंद्रस्य च नरोत्तम । व्याधिपापविहीनस्तु मर्त्यलोकस्त्वया कृतः
हे नरश्रेष्ठ, यम आणि इंद्र यांच्या विरोधातसुद्धा, तुझ्या कृपेने मृत्युलोक रोग आणि पाप यांपासून मुक्त झाला आहे.
स्वतेजसाहंकारेण स्वर्गरूपं तु भूतलम् । दर्शितं हि महाराज त्वत्समो नास्ति भूपतिः
राजाधिराज, तुझ्या तेजाने आणि अभिमानाने पृथ्वीच स्वर्गासारखी दिसू लागली आहे; तुझ्यासारखा दुसरा राजा नाही.
नरो नैव प्रसूतो हि नोत्पत्स्यति भवादृशः । भवंतमित्यहं जाने सर्वधर्मप्रभाकरम्
तुझ्यासारखा पुरुष कधी जन्मलाच नाही आणि जन्मणारही नाही; मी तुला सर्व धर्मांचा प्रकाश देणारा म्हणून ओळखतो.
तस्मान्मया कृतो भर्ता वदस्वैवं ममाग्रतः । नर्ममुक्त्वा नृपेंद्र त्वं वद सत्यं ममाग्रतः
म्हणून मी तुला माझा स्वामी मानला आहे—हे माझ्यासमोर स्पष्टपणे सांग. राजेंद्र, विनोद न करता माझ्यासमोर सत्य बोल.
यदि ते सत्यमस्तीह धर्ममस्ति नराधिप । देवलोकेषु मे नास्ति गगने गतिरुत्तमा
राजाधिराज, जर तुझ्यात सत्य आणि धर्म आहे, तर मला स्वर्गात किंवा देवांच्या लोकांत कोणतीही श्रेष्ठ वाट नाही.
सत्यं त्यक्त्वा यदा च त्वं नैव स्वर्गं गमिष्यसि । तदा कूटं तव वचो भविष्यति न संशयः
जर तू सत्य सोडलेस, तर तुला स्वर्ग मिळणार नाही; तेव्हा तुझे बोलणे खोटे ठरेल, यात शंका नाही.
पूर्वंकृतं हि यच्छ्रेयो भस्मीभूतं भविष्यति । राजोवाच- सत्यमुक्तं त्वया भद्रे साध्यासाध्यं न चास्ति मे
पूर्वी केलेले सर्व पुण्य नष्ट होईल; राजा म्हणाला—हे सुभगे, तू जे काही सांगितलेस ते सत्य आहे; माझ्यासाठी अशक्य काहीच नाही.
सर्वंसाध्यं सुलोकं मे सुप्रसादाज्जगत्पते । स्वर्गं देवि यतो नैमि तत्र मे कारणं शृणु
जगातील सर्व काही मला जगन्नाथाच्या कृपेने शक्य आहे; हे देवी, मी स्वर्गात जात नाही याचे कारण ऐक.
आगंतुं तु न दास्यंति लोके मर्त्ये च देवताः । ततो मे मानवाः सर्वे प्रजाः सर्वा वरानने
देव मला मृत्युलोकात येऊ देणार नाहीत; म्हणून, हे सुंदरमुखी, माझ्या सर्व माणसांना माझा वियोग सहन करावा लागेल.
मृत्युयुक्ता भविष्यंति मया हीना न संशयः । गंतुं स्वर्गं न वाञ्छामि सत्यमुक्तं वरानने
माझ्याविना ते मृत्यूप्राप्त होतील, यात शंका नाही; मला स्वर्गात जाण्याची इच्छा नाही—हे सुंदरमुखी, हेच सत्य आहे.
देव्युवाच-। लोकान्दृष्ट्वा महाराज आगमिष्यसि वै पुनः । पूरयस्व ममाद्यत्वं जातां श्रद्धां महातुलाम्
देवी म्हणाली—राजाधिराज, तू हे लोक पाहिल्यावर पुन्हा परत येशील; आता माझ्यात निर्माण झालेली मोठी श्रद्धा पूर्ण कर.
राजोवाच-। सर्वमेवं करिष्यामि यत्त्वयोक्तं न संशयः । समालोक्य महातेजा ययातिर्नहुषात्मजः
राजा म्हणाला—तू सांगितलेले सर्व मी नक्की करीन, यात शंका नाही; महातेजस्वी नहुषपुत्र ययातिने सर्व पाहून उत्तर दिले.
एवमुक्त्वा प्रियां राजा चिंतयामास वै तदा । अंतर्जलचरो मत्स्यः सोपि जाले न बध्यते
राजाने आपल्या प्रियेला असे सांगून विचार केला; पाण्यात राहणारा मासेसुद्धा जाळ्यात सहज पकडला जात नाही.
मरुत्समानवेगोपि मृगः प्राप्नोति बंधनम् । योजनानां सहस्रस्थमामिषं वीक्षते खगः
वाऱ्यासारखा वेग असलेला हरिणही कधीमधी सापडतो; पक्षी हजार योजनांवरचे मांस पाहतो.