विशालां च महाराजः कंदर्पाकृष्टमानसः । राजोवाच- आगतोऽस्मि महाभागे विशाले चारुलोचने
राजा, प्रेमाने मन हरपलेला, त्या विशालेला पाहून म्हणाला— 'भाग्यवती, सुंदर डोळ्यांनो, मी तुझ्याकडे आलो आहे.'
जरात्यागःकृतो भद्रे तारुण्येन समन्वितः । युवा भूत्वा समायातो भवत्वेषा ममाधुना
'भाग्यवती, मी म्हातारपण झटकून तरुण झालो आहे; आता तरुण होऊन आलोय—हे आता माझं असावं.'
यंयं हि वांछते चैषा तंतं दद्मि न संशयः । विशालोवाच- यदा भवान्समायातो जरां दुष्टां विहाय च
'तुला जे हवंय ते मी देईन—यात शंका नाही.' विशाल म्हणाली— 'तुम्ही हे वाईट म्हातारपण सोडून आलात म्हणून—'
दोषेणैकेनलिप्तोसि भवंतं नैव मन्यते । राजोवाच- मम दोषं वदस्व त्वं यदि जानासि निश्चितम्
'एक दोष तुझ्यात आहे; त्यामुळं मी तुला स्वीकारत नाही.' राजा म्हणाला— 'माझा दोष तुला नक्की माहीत असेल तर सांग.'
तं तु दोषं परित्यक्ष्येगुणरूपंनसंशयः
'तो दोष मी सोडून देईन आणि गुणी व सुंदर होईन—यात काहीच शंका नाही.'
इति श्रीपद्मपुराणेभूमिखंडेवेनोपाख्यानेमातापितृतीर्थवर्णने ययातिचरितेऽष्टसप्ततितमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील माता-पित्याच्या तीर्थांचे वर्णन व ययातीच्या कथेत अठ्ठ्याहत्तरावे अध्याय संपले.
विशालोवाच- शर्मिष्ठा यस्य वै भार्या देवयानी वरानना । सौभाग्यं तत्र वै दृष्टमन्यथा नास्ति भूपते
विशाला म्हणाली— 'ज्याची पत्नी शर्मिष्ठा आणि सुंदर मुखाची देवयानी आहे, तेथेच खरे सौभाग्य आहे, राजन; अन्यत्र नाही.'
तत्कथं त्वं महाभाग अस्याः कार्यवशो भवेः । सपत्नजेन भावेन भवान्भर्ता प्रतिष्ठितः
'म्हणून, भाग्यवाना, तू तिच्या इच्छेवर कसा चालशील? तू पती असूनही सवतांच्या भावनेने वागतोस.'
ससर्पोसि महाराज भूतले चंदनं यथा । सर्पैश्च वेष्टितो राजन्महाचंदन एव हि
'राजा, तू पृथ्वीवरच्या चंदनासारखा आहेस, पण सापांनी वेढलेला; जसा मोठा चंदनवृक्ष सर्पांनी वेढलेला असतो.'
तथा त्वं वेष्टितः सर्पैः सपत्नीनामसंज्ञकैः । वरमग्निप्रवेशश्च शिखाग्रात्पतनं वरम्
'तसंच, तू सवतांच्या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या सर्पांनी वेढलेला आहेस; त्यापेक्षा अग्नीमध्ये उडी घेणं किंवा शिखरावरून पडणं बरं.'
रूपतेजः समायुक्तं सपत्नीसहितं प्रियम् । न वरं तादृशं कांतं सपत्नीविषसंयुतम्
'रूप आणि तेज असलेला प्रियकर, पण सवतांसह असलेला, असा प्रियकर नको; सवतांच्या विषाने भरलेला असा प्रिय मुळीच हवा नाही.'
तस्मान्न मन्यते कांतं भवंतं गुणसागरम् । राजोवाच- देवयान्या न मे कार्यं शर्मिष्ठया वरानने
'म्हणूनच, गुणांचा सागर असला तरी तिला तू प्रिय वाटत नाहीस.' राजा म्हणाला— 'मला देवयानीशी काही घेणं-देणं नाही, सुंदर मुखाच्या शर्मिष्ठेशीही नाही.'
इत्यर्थं पश्य मे कोशं सत्वधर्मसमन्वितम् । अश्रुबिंदुमत्युवाच- अहं राज्यस्य भोक्त्री च तव कायस्य भूपते
'म्हणूनच, माझा बळ आणि धर्माने भरलेला कोष पहा.' अश्रुबिंदुमती म्हणाली— 'राजा, मी तुझ्या राज्याची आणि तुझ्या शरीराची उपभोगकर्ती आहे.'
यद्यद्वदाम्यहं भूप तत्तत्कार्यं त्वया ध्रुवम् । इत्यर्थे मम देहि स्वं करं त्वं धर्मवत्सल
'राजा, मी जे काही सांगितलं ते तुला नक्कीच करावं लागेल; म्हणून, धर्मप्रिय, तुझा हात मला दे.'
बहुधर्मसमोपेतं चारुलक्षणसंयुतम् । राजोवाच- अन्य भार्यां न विंदामि त्वां विना वरवर्णिनि
अनेक सद्गुणांनी युक्त आणि सुंदर लक्षणांनी शोभलेली, हे उत्तम वर्णाची स्त्री, तुझ्याशिवाय मी दुसरी पत्नी घेणार नाही.
राज्यं च सकलामुर्वीं मम कायं वरानने । सकोशं भुंक्ष्व चार्वंगि एष दत्तः करस्तव
हे सुंदर मुखवाली, हे सुंदर अंगवाली, तू माझं राज्य, ही सारी पृथ्वी आणि माझं शरीर, सगळं धनसंपत्ती मिळून, आनंदाने उपभोग. मी तुला माझा हात देतो.
यदेव भाषसे भद्रे तदेवं तु करोम्यहम् । अश्रुबिंदुमत्युवाच- अनेनापि महाभाग तव भार्या भवाम्यहम्
हे शुभे, तू जे काही सांगशील ते मी नक्की करीन. अश्रुबिंदुमती म्हणाली — या वचनामुळे, हे भाग्यशाली, मी तुझी पत्नी होते.
एवमाकर्ण्य राजेंद्रो हर्षव्याकुललोचनः । गांधर्वेण विवाहेन ययातिः पृथिवीपतिः
हे ऐकून, राजाच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू आले. पृथ्वीचा स्वामी ययातिने गंधर्व विवाह केला.
उपयेमे सुतां पुण्यां मन्मथस्य नरोत्तम । तया सार्द्धं महात्मा वै रमते नृपनंदनः
माणसांत श्रेष्ठ असलेल्या राजाने कामदेवाच्या पुण्यवान कन्येला पत्नी म्हणून स्वीकारले. त्या महात्म्याने, राजपुत्राने तिच्यासोबत आनंद उपभोगला.
सागरस्य च तीरेषु वनेषूपवनेषु च । पर्वतेषु च रम्येषु सरित्सु च तया सह
समुद्राच्या काठावर, जंगलात, उपवनात, सुंदर पर्वतांवर आणि नद्यांच्या किनारी, त्याने तिच्यासोबत आनंद घेतला.
रमते राजराजेंद्रस्तारुण्येन महीपतिः । एवं विंशत्सहस्राणि गतानि निरतस्य च
राजांचा राजा, पृथ्वीचा स्वामी, तिच्यासोबत तारुण्यात रमला; अशा प्रकारे वीस हजार वर्षे त्याच्या आनंदात गेली.
भूपस्य तस्य राजेंद्र ययातेस्तु महात्मनः । विष्णुरुवाच- एवं तया महाराजो ययातिर्मोहितस्तदा
त्या राजाच्या, त्या पृथ्वीच्या स्वामी ययातीच्या, विष्णू म्हणाले — त्या वेळी त्या राणीमुळे राजा ययाती मोहात पडला.
कंदर्पस्य प्रपंचेन इंद्रस्यार्थे महामते । सुकर्मोवाच- एवं पिप्पल राजासौ ययातिः पृथिवीपतिः
कामदेवाच्या युक्तीने, इंद्राच्या हेतूसाठी, हे बुद्धिमान, सुकर्मा म्हणाले — अशा प्रकारे, हे पिप्पल, तो राजा ययाती, पृथ्वीचा स्वामी —
तस्या मोहनकामेन रतेन ललितेन च । न जानाति दिनं रात्रिं मुग्धः कामस्य कन्यया
तिच्या मोहक इच्छेमुळे आणि लाडिक प्रेमामुळे, त्या कामदेवाच्या कन्येने त्याला इतका भुलवले की, दिवस-रात्र कधी गेले ते त्याला कळलेच नाही.
एकदा मोहितं भूपं ययातिं कामनंदिनी । उवाच प्रणतं नम्रं वशगं चारुलोचना
एकदा, राजा ययाती असा मोहात असताना, सुंदर डोळ्यांची कामनंदिनी, नम्र आणि तिच्या अधीन झालेल्या राजाला म्हणाली.
अश्रुबिंदुमत्युवाच- संजातं दोहदं कांत तन्मे कुरु मनोरथम् । अश्वमेधमखश्रेष्ठं यजस्व पृथिवीपते
अश्रुबिंदुमती म्हणाली — प्रिय, माझ्या मनात एक इच्छा निर्माण झाली आहे; ती तू पूर्ण कर. हे पृथ्वीच्या राजां, श्रेष्ठ अश्वमेध यज्ञ कर.
राजोवाच- एवमस्तु महाभागे करोमि तव सुप्रियम् । समाहूय सुतश्रेष्ठं राज्यभोगे विनिःस्पृहम्
राजा म्हणाला — तसेच होवो, हे महाभाग्यवती, मी तुला सर्वात प्रिय असं करीन; माझ्या राज्याच्या सुखात आसक्ती नसलेल्या श्रेष्ठ पुत्राला बोलावतो.
समाहूतः समायातो भक्त्यानमितकंधरः । बद्धांजलिपुटो भूत्वा प्रणाममकरोत्तदा
बोलावल्यावर तो भक्तीने नम्र डोकं झुकवून आला; दोन्ही हात जोडून त्याने नमस्कार केला.
तस्याः पादौ ननामाथ भक्त्या नमितकंधरः । आदेशो दीयतां राजन्येनाहूतः समागतः
त्याने भक्तीने डोकं झुकवून तिचे पाय धरले; 'राजा, ज्यासाठी मला बोलावलं, त्या आज्ञा द्या.'
किं करोमि महाभाग दासस्ते प्रणतोस्मि च । राजोवाच- अश्वमेधस्य यज्ञस्य संभारं कुरु पुत्रक
'हे महाभाग्यवती, मी तुझा दास आहे, तुला वंदन करतो, काय करू?' राजा म्हणाला — 'माझ्या मुला, अश्वमेध यज्ञाची तयारी कर.'