यावज्जीवाम्यहं तात जरां तावद्धराम्यहम् । एवमुक्तस्तु तेनापि पूरुणा जगतीपतिः
जोपर्यंत मी जिवंत आहे, बाबा, तोपर्यंत मी वार्धक्य सहन करीन. असं पुरूने म्हटलं, तेव्हा पृथ्वीच्या राजाने त्याला उत्तर दिलं.
हर्षेण महताविष्टस्तं पुत्रं प्रत्युवाच सः । यस्माद्वत्स ममाज्ञा वै न हता कृतवानिह
मोठ्या आनंदाने भरून तो आपल्या मुलाला म्हणाला — बाळा, तू इथे माझ्या आज्ञेचं उल्लंघन केलं नाहीस,
तस्मादहं विधास्यामि बहुसौख्यप्रदायकम् । यस्माज्जरागृहीता मे दत्तं तारुण्यकं स्वकम्
म्हणून मी तुला भरपूर सुख देईन. कारण तू माझं वार्धक्य स्वीकारलं आणि तुझं तारुण्य मला दिलंस,
तेन राज्यं प्रभुंक्ष्व त्वं मया दत्तं महामते । एवमुक्तः सुपूरुश्च तेन राज्ञा महीपते
म्हणून, हे बुद्धिमान, माझ्याकडून मिळालेलं राज्य तू उपभोग. असं म्हणून त्या राजाने सुपुरूला सांगितलं, हे पृथ्वीच्या राजन,
तारुण्यंदत्तवानस्मै जग्राहास्माज्जरां नृप । ततः कृते विनिमये वयसोस्तातपुत्रयोः
त्याने त्याचं तारुण्य मला दिलं आणि माझं वार्धक्य घेतलं, राजन. त्यानंतर वडील आणि मुलगा यांच्या वयाचं अदलाबदल झालं.
तस्माद्वृद्धतरः पूरुः सर्वांगेषु व्यदृश्यत । नूतनत्वं गतो राजा यथा षोडशवार्षिकः
म्हणून पुरू सर्व अंगांनी वृद्ध दिसू लागला; आणि राजा अगदी नवखा, जणू सोळा वर्षांचा झाला.
रूपेण महताविष्टो द्वितीय इव मन्मथः । धनूराज्यं च छत्रं च व्यजनं चासनं गजम्
अत्यंत देखण्या रूपाचा, जणू दुसरा मदनच वाटावा, त्याला राज्य, छत्र, पंखा, सिंहासन आणि हत्ती मिळाले.
कोशं देशं बलं सर्वं चामरं स्यंदनं तथा । ददौ तस्य महाराजः पूरोश्चैव महात्मनः
महान राजाने त्याला कोष, देश, सर्व सैन्य, चामर, रथ आणि मुख्य पुरोहितपद दिले, हे महात्म्या.
कामासक्तश्च धर्मात्मा तां नारीमनुचिंतयन् । तत्सरः सागरप्रख्यंकामाख्यं नहुषात्मजः
धार्मिक असूनही तो त्या स्त्रीच्या इच्छेने भारावून गेला; सतत तिचा विचार करत, नहुषाचा मुलगा समुद्रासारख्या मोठ्या काम नावाच्या सरोवराकडे गेला.
अश्रुबिंदुमती यत्र जगाम लघुविक्रमः । तां दृष्ट्वा तु विशालाक्षीं चारुपीनपयोधराम्
तेथे अश्रुबिंदुमती, हलक्या पावलांनी, गेली; आणि त्या विशाल डोळ्यांच्या, सुंदर उन्नत स्तनांच्या स्त्रीला पाहून—
विशालां च महाराजः कंदर्पाकृष्टमानसः । राजोवाच- आगतोऽस्मि महाभागे विशाले चारुलोचने
राजा, प्रेमाने मन हरपलेला, त्या विशालेला पाहून म्हणाला— 'भाग्यवती, सुंदर डोळ्यांनो, मी तुझ्याकडे आलो आहे.'
जरात्यागःकृतो भद्रे तारुण्येन समन्वितः । युवा भूत्वा समायातो भवत्वेषा ममाधुना
'भाग्यवती, मी म्हातारपण झटकून तरुण झालो आहे; आता तरुण होऊन आलोय—हे आता माझं असावं.'
यंयं हि वांछते चैषा तंतं दद्मि न संशयः । विशालोवाच- यदा भवान्समायातो जरां दुष्टां विहाय च
'तुला जे हवंय ते मी देईन—यात शंका नाही.' विशाल म्हणाली— 'तुम्ही हे वाईट म्हातारपण सोडून आलात म्हणून—'
दोषेणैकेनलिप्तोसि भवंतं नैव मन्यते । राजोवाच- मम दोषं वदस्व त्वं यदि जानासि निश्चितम्
'एक दोष तुझ्यात आहे; त्यामुळं मी तुला स्वीकारत नाही.' राजा म्हणाला— 'माझा दोष तुला नक्की माहीत असेल तर सांग.'
तं तु दोषं परित्यक्ष्येगुणरूपंनसंशयः
'तो दोष मी सोडून देईन आणि गुणी व सुंदर होईन—यात काहीच शंका नाही.'
इति श्रीपद्मपुराणेभूमिखंडेवेनोपाख्यानेमातापितृतीर्थवर्णने ययातिचरितेऽष्टसप्ततितमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील माता-पित्याच्या तीर्थांचे वर्णन व ययातीच्या कथेत अठ्ठ्याहत्तरावे अध्याय संपले.
विशालोवाच- शर्मिष्ठा यस्य वै भार्या देवयानी वरानना । सौभाग्यं तत्र वै दृष्टमन्यथा नास्ति भूपते
विशाला म्हणाली— 'ज्याची पत्नी शर्मिष्ठा आणि सुंदर मुखाची देवयानी आहे, तेथेच खरे सौभाग्य आहे, राजन; अन्यत्र नाही.'
तत्कथं त्वं महाभाग अस्याः कार्यवशो भवेः । सपत्नजेन भावेन भवान्भर्ता प्रतिष्ठितः
'म्हणून, भाग्यवाना, तू तिच्या इच्छेवर कसा चालशील? तू पती असूनही सवतांच्या भावनेने वागतोस.'
ससर्पोसि महाराज भूतले चंदनं यथा । सर्पैश्च वेष्टितो राजन्महाचंदन एव हि
'राजा, तू पृथ्वीवरच्या चंदनासारखा आहेस, पण सापांनी वेढलेला; जसा मोठा चंदनवृक्ष सर्पांनी वेढलेला असतो.'
तथा त्वं वेष्टितः सर्पैः सपत्नीनामसंज्ञकैः । वरमग्निप्रवेशश्च शिखाग्रात्पतनं वरम्
'तसंच, तू सवतांच्या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या सर्पांनी वेढलेला आहेस; त्यापेक्षा अग्नीमध्ये उडी घेणं किंवा शिखरावरून पडणं बरं.'
रूपतेजः समायुक्तं सपत्नीसहितं प्रियम् । न वरं तादृशं कांतं सपत्नीविषसंयुतम्
'रूप आणि तेज असलेला प्रियकर, पण सवतांसह असलेला, असा प्रियकर नको; सवतांच्या विषाने भरलेला असा प्रिय मुळीच हवा नाही.'
तस्मान्न मन्यते कांतं भवंतं गुणसागरम् । राजोवाच- देवयान्या न मे कार्यं शर्मिष्ठया वरानने
'म्हणूनच, गुणांचा सागर असला तरी तिला तू प्रिय वाटत नाहीस.' राजा म्हणाला— 'मला देवयानीशी काही घेणं-देणं नाही, सुंदर मुखाच्या शर्मिष्ठेशीही नाही.'
इत्यर्थं पश्य मे कोशं सत्वधर्मसमन्वितम् । अश्रुबिंदुमत्युवाच- अहं राज्यस्य भोक्त्री च तव कायस्य भूपते
'म्हणूनच, माझा बळ आणि धर्माने भरलेला कोष पहा.' अश्रुबिंदुमती म्हणाली— 'राजा, मी तुझ्या राज्याची आणि तुझ्या शरीराची उपभोगकर्ती आहे.'
यद्यद्वदाम्यहं भूप तत्तत्कार्यं त्वया ध्रुवम् । इत्यर्थे मम देहि स्वं करं त्वं धर्मवत्सल
'राजा, मी जे काही सांगितलं ते तुला नक्कीच करावं लागेल; म्हणून, धर्मप्रिय, तुझा हात मला दे.'
बहुधर्मसमोपेतं चारुलक्षणसंयुतम् । राजोवाच- अन्य भार्यां न विंदामि त्वां विना वरवर्णिनि
अनेक सद्गुणांनी युक्त आणि सुंदर लक्षणांनी शोभलेली, हे उत्तम वर्णाची स्त्री, तुझ्याशिवाय मी दुसरी पत्नी घेणार नाही.
राज्यं च सकलामुर्वीं मम कायं वरानने । सकोशं भुंक्ष्व चार्वंगि एष दत्तः करस्तव
हे सुंदर मुखवाली, हे सुंदर अंगवाली, तू माझं राज्य, ही सारी पृथ्वी आणि माझं शरीर, सगळं धनसंपत्ती मिळून, आनंदाने उपभोग. मी तुला माझा हात देतो.
यदेव भाषसे भद्रे तदेवं तु करोम्यहम् । अश्रुबिंदुमत्युवाच- अनेनापि महाभाग तव भार्या भवाम्यहम्
हे शुभे, तू जे काही सांगशील ते मी नक्की करीन. अश्रुबिंदुमती म्हणाली — या वचनामुळे, हे भाग्यशाली, मी तुझी पत्नी होते.
एवमाकर्ण्य राजेंद्रो हर्षव्याकुललोचनः । गांधर्वेण विवाहेन ययातिः पृथिवीपतिः
हे ऐकून, राजाच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू आले. पृथ्वीचा स्वामी ययातिने गंधर्व विवाह केला.
उपयेमे सुतां पुण्यां मन्मथस्य नरोत्तम । तया सार्द्धं महात्मा वै रमते नृपनंदनः
माणसांत श्रेष्ठ असलेल्या राजाने कामदेवाच्या पुण्यवान कन्येला पत्नी म्हणून स्वीकारले. त्या महात्म्याने, राजपुत्राने तिच्यासोबत आनंद उपभोगला.
सागरस्य च तीरेषु वनेषूपवनेषु च । पर्वतेषु च रम्येषु सरित्सु च तया सह
समुद्राच्या काठावर, जंगलात, उपवनात, सुंदर पर्वतांवर आणि नद्यांच्या किनारी, त्याने तिच्यासोबत आनंद घेतला.