एवंगुणैः समुपेतं त्रैलोक्येन प्रपूजितम् । सुमतिं सुप्रियं कांतं मनसा वरमीप्सति
अशा गुणांनी युक्त, त्रैलोक्याने पूजिला गेलेला, ती आपल्या मनात सुज्ञ, अत्यंत प्रिय आणि सुंदर असा पती इच्छिते.
ययातिरुवाच- एवं गुणैः समुपेतं विद्धि मामिह चागतम् । अस्यानुरूपो भर्त्ताहं सृष्टो धात्रा न संशयः
ययाति म्हणाले—अशा सर्व गुणांनी युक्त मी येथे आलो आहे, हे जाण. मीच तिच्या योग्य असा पती, सृष्टीकर्त्याने निर्माण केलेला, यात शंका नाही.
विशालोवाच- भवंतं पुण्यसंवृद्धं जाने राजञ्जगत्त्रये । पूर्वोक्ता ये गुणाः सर्वे मयोक्ताः संति ते त्वयि
विशाल म्हणाली—राजा, मी तुला त्रैलोक्यात पुण्यवृद्ध म्हणून ओळखते. मी आधी सांगितलेले सर्व गुण तुझ्यात आहेत.
एकेनापि च दोषेण त्वामेषा हि न मन्यते । एष मे संशयो जातो भवान्विष्णुमयो नृप
तरीही, एका दोषामुळे ती तुला स्वीकारत नाही. हेच माझे शंका आहे, राजन—तू विष्णुमय आहेस.
ययातिरुवाच- समाचक्ष्व महादोषं यमेषा नानुमन्यते । तत्त्वेन चारुसर्वांगी प्रसादसुमुखी भव
ययाति म्हणाला — हे सुंदर अंगांची आणि प्रसन्न चेहरा असलेली सुभगे, यमाला न पटणारा मोठा दोष कोणता आहे ते मला स्पष्टपणे सांग. खरी गोष्ट सांग आणि तुझा हसरा चेहरा मला दाखव.
विशालोवाच- आत्मदोषं न जानासि कस्मात्त्वं जगतीपते । जरया व्याप्तकायस्त्वमनेनेयं न मन्यते
विशाला म्हणाली — राजन, तुला स्वतःचाच दोष माहीत नाही का? तुझ्या शरीरात म्हातारपण भरले आहे, म्हणूनच ती तुला स्वीकारत नाही.
एवं श्रुत्वा महद्वाक्यमप्रियं जगतीपतिः । दुःखेन महताविष्टस्तामुवाच पुनर्नृपः
राज्याचा स्वामी हे कठोर आणि अप्रिय शब्द ऐकून मोठ्या दुःखाने भरून गेला आणि पुन्हा तिला म्हणाला.
जरादोषो न मे भद्रे संसर्गात्कस्यचित्कदा । समुद्भूतं ममांगे वै तं न जाने जरागमम्
ययाति म्हणाला — सुभगे, माझ्या अंगात म्हातारपण कुणाच्या संगतीमुळे आले आहे, असा मला काहीच दोष माहीत नाही. हे म्हातारपण माझ्यावर कसे आले, हे मला कळत नाही.
यं यं हि वांछते चैषा त्रैलोक्ये दुर्लभं शुभे । तमस्यै दातुकामोहं व्रियतां वर उत्तमः
ती ज्या काही गोष्टीची इच्छा करेल, ती तीनही लोकांत दुर्मिळ असली तरी मी तिला देण्यास तयार आहे. तिने सर्वोत्तम वर मागावा.
विशालोवाच- जराहीनो यदा स्यास्त्वं तदा ते सुप्रिया भवेत् । एतद्विनिश्चितं राजन्सत्यं सत्यं वदाम्यहम्
विशाला म्हणाली — राजन, जेव्हा तुझ्यावर म्हातारपण नसेल, तेव्हा ती तुझ्यावर खरोखरच प्रसन्न होईल. हे निश्चित आहे; मी सत्य सांगते, पुन्हा सांगते सत्यच.
श्रुतिरेवं वदेद्राजन्पुत्रे भ्रातरि भृत्यके । जरा संक्राम्यते यस्य तस्यांगे परिसंचरेत्
राजन, परंपरेनुसार म्हातारपण मुलाला, भावाला किंवा दासाला दिले जाऊ शकते; ज्याला ते दिले जाते, त्याच्या शरीरात ते संचारते.
तारुण्यं तस्य वै गृह्य तस्मै दत्वा जरां पुनः । उभयोः प्रीतिसंवादः सुरुच्या जायते शुभः
त्याचे तारुण्य घेतले जाते आणि त्याला म्हातारपण दिले जाते; अशा प्रकारे दोघांमध्ये समाधानकारक करार होतो आणि दोघांनाही आनंद मिळतो.
यथात्मदानपुण्यस्य कृपया यो ददाति च । फलं राजन्हि तत्तस्य जायते नात्र संशयः
राजन, जसा कोणी आपले पुण्य दुसऱ्याला दयेमुळे देतो, त्याला त्या पुण्याचे फळ मिळतेच — यात काहीच शंका नाही.
दुःखेनोपार्जितं पुण्यमन्यस्मै हि प्रदीयते । सुपुण्यं तद्भवेत्तस्य पुण्यस्य फलमश्नुते
मोठ्या कष्टाने मिळवलेले पुण्य जर दुसऱ्याला दिले, तर ते पुण्य त्याच्यासाठी उत्तम होते आणि तो त्याचे फळ भोगतो.
पुत्राय दीयतां राजंस्तस्मात्तारुण्यमेव च । प्रगृह्यैव समागच्छ सुंदरत्वेन भूपते
राजन, आपले तारुण्य आपल्या मुलाला दे; त्याला जवळ घे आणि पुन्हा सुंदर रूपात एकत्र ये.
यदा त्वमिच्छसे भोक्तुं तदा त्वं कुरुभूपते । एवमाभाष्य सा भूपं विशाला विरराम ह
कुरुवंशाच्या राजन, तुला जेव्हा सुख उपभोगायचे असेल, तेव्हा तू तसे करू शकतोस. असे सांगून विशाला शांत झाली.
सुकर्मोवाच- एवमाकर्ण्य राजेंद्रो विशालामवदत्तदा । राजोवाच- एवमस्तु महाभागे करिष्ये वचनं तव
सुकर्म म्हणतो — हे ऐकून राजाने विशालेला उत्तर दिले. राजा म्हणाला — महाभागे, तसेच होवो; मी तुझे म्हणणे पाळीन.
कामासक्तः समूढस्तु ययातिः पृथिवीपतिः । गृहं गत्वा समाहूय सुतान्वाक्यमुवाच ह
इच्छेने अंध झालेला आणि कामात गुंतलेला ययाति राजा घरी गेला, मुलांना बोलावले आणि त्यांना म्हणाला.
तुरुं पूरुं कुरुं राजा यदुं च पितृवत्सलम् । कुरुध्वं पुत्रकाः सौख्यं यूयं हि मम शासनात्
त्याने तुर्वसु, पुरु, कुरु आणि पित्याचे प्रेम करणारा यदु यांना बोलावले आणि म्हणाला — मुलांनो, माझ्या आज्ञेने तुम्ही मला सुख द्या.
पुत्रा ऊचुः- पितृवाक्यं प्रकर्तव्यं पुत्रैश्चापि शुभाशुभम् । उच्यतां तात तच्छीघ्रं कृतं विद्धि न संशयः
मुलांनी उत्तर दिले — वडिलांचे सांगणे मुलांनी चांगले असो वा वाईट, पाळायलाच हवे. लवकर सांगा, बाबा, ते लगेच पूर्ण होईल, यात शंका नाही.
एवमाकर्ण्यतद्वाक्यं पुत्राणां पृथिवीपतिः । आचचक्षे पुनस्तेषु हर्षेणाकुलमानसः
मुलांचे हे बोलणे ऐकून पृथ्वीचा राजा आनंदाने भरून पुन्हा त्यांना सर्व गोष्ट सांगू लागला.
ययातिरुवाच- एकेन गृह्यतां पुत्रा जरा मे दुःखदायिनी । धीरेण भवतां मध्ये तारुण्यं मम दीयताम्
ययाति म्हणाला — मुलांनो, माझे हे दुःखदायक म्हातारपण तुम्हांपैकी एकाने घ्यावे आणि तुम्हांपैकी एखाद्या धीरगंभीर मुलाने आपले तारुण्य मला द्यावे.
स्वकीयं हि महाभागाः स्वरूपमिदमुत्तमम् । संतप्तं मानसं मेद्य स्त्रियां सक्तं सुचंचलम्
माझं खरं स्वरूप असं आहे, हे भाग्यवान मुलांनो — माझं मन स्त्रियांमध्ये गुंतलेलं, सतत अस्वस्थ आणि चंचल आहे.
भाजनस्था यथा आप आवर्त्तयति पावकः । तथा मे मानसं पुत्राः कामानलसुचालितम्
जसं भांड्यातलं पाणी अग्नीने हलवून जातं, तसं माझं मन, मुलांनो, कामाच्या ज्वाळांनी सतत अस्वस्थ होतं.
एको गृह्णातु मे पुत्रा जरां दुःखप्रदायिनीम् । स्वकं ददातु तारुण्यं यथाकामं चराम्यहम्
माझ्या मुलांपैकी एकाने माझं दुःखदायक वार्धक्य स्वीकारावं आणि त्यानं मला आपलं तारुण्य द्यावं, म्हणजे मी माझ्या इच्छेनुसार जगू शकेन.
यो मे जरापसरणं करिष्यति सुतोत्तमः । स च मे भोक्ष्यते राज्यं धनुर्वंशं धरिष्यति
माझ्या मुलांपैकी जो श्रेष्ठ मुलगा माझं वार्धक्य दूर करेल, तोच राज्य भोगेल आणि आपल्या वंशाचा मान राखेल.
तस्य सौख्यं सुसंपत्तिर्धनं धान्यं भविष्यति । विपुला संततिस्तस्य यशः कीर्तिर्भविष्यति
त्याला सुख, समृद्धी, धन, धान्य मिळेल; त्याचा वंश वाढेल आणि त्याचं नाव सर्वत्र प्रसिद्ध होईल.
पुत्रा ऊचुः- भवान्धर्मपरो राजन्प्रजाः सत्येन पालकः । कस्मात्ते हीदृशो भावो जातः प्रकृतिचापलः
मुलांनी म्हटलं — राजन, आपण नेहमी धर्माचं पालन करता आणि प्रजेला सत्याने वागवता; मग असं चंचल मन आपल्याला कसं झालं?
राजोवाच- आगता नर्तकाः पूर्वं पुरं मे हि प्रनर्तकाः । तेभ्यो मे कामसंमोहे जातो मोहश्च ईदृशः
राजा म्हणाला — पूर्वी माझ्या नगरात नर्तिकां आल्या होत्या. त्यांच्यामुळे मला कामाचा मोह झाला आणि मनात असा गोंधळ निर्माण झाला.
जरया व्यापितः कायो मन्मथाविष्टमानसः । संबभूव सुतश्रेष्ठाः कामेनाकुलव्याकुलः
माझं शरीर जरी वार्धक्याने थकलेलं असलं, तरी माझं मन प्रेमाने वेडं झालं आहे. त्यामुळे, श्रेष्ठ मुलांनो, मी कामामुळे फार अस्वस्थ झालो आहे.