जरा पश्चात्समुत्पन्ना अश्रुभ्यो नृपसत्तम । वियोगो नाम दुर्मेधास्तेभ्यो जज्ञे प्रणाशकः
हे श्रेष्ठ राजन, त्या अश्रूंमधून नंतर वार्धक्य उत्पन्न झाले; त्याच्याचमधून 'वियोग' नावाचा, नाश करणारा दुःखही जन्माला आला.
दुःखसंतापकौ चोभौ जज्ञाते दारुणौ तदा । मूर्छा नाम ततो जज्ञे दारुणा सुखनाशिनी
त्यातून दोन भयंकर दुःख आणि वेदना निर्माण झाल्या; त्यानंतर 'मूर्छा' नावाची, भयंकर आणि सुखाचा नाश करणारी अवस्था निर्माण झाली.
शोकाज्जज्ञे महाराज कामज्वरोथ विभ्रमः । प्रलापो विह्वलश्चैव उन्मादो मृत्युरेव च
शोकातून, हे महराजा, कामज्वर, गोंधळ, बडबड, व्याकुळता, वेड आणि मृत्यूसुद्धा जन्मले.
तस्याश्च अश्रुबिंदुभ्यो जज्ञिरे विश्वनाशकाः । रत्याः पार्श्वे समुत्पन्नाः सर्वे तापांगधारिणः
तिच्या अश्रूच्या थेंबांमधून जगाचा नाश करणारे, सर्व दुःखाची चिन्हे घेऊन, रतीच्या बाजूला प्रकट झाले.
मूर्तिमंतो महाराज सद्भावगुणसंयुताः । काम एष समायातः केनाप्युक्तं तदा नृप
हे राजन, ते सर्व मूर्त स्वरूपात आणि गुणांनी युक्त झाले; त्यावेळी कुणीतरी सांगितले, 'हा काम येथे आला आहे.'
महानंदेन संयुक्ता दृष्ट्वा कामं समागतम् । नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां पतिता अश्रुबिन्दवः
काम पुन्हा समोर आल्याचे पाहून रती मोठ्या आनंदाने भरून गेली; तिच्या डोळ्यांतून आनंदाश्रू ओघळले.
अप्सु मध्ये महाराज चापल्याज्जज्ञिरे प्रजाः । प्रीतिर्नाम तदा जज्ञे ख्यातिर्लज्जा नरोत्तम
राजा, पाण्यातील अस्थिरतेमुळे तिथे जीवांची उत्पत्ती झाली. त्याच वेळी, प्रेम, कीर्ती आणि लाज ह्यांचाही जन्म झाला, हे श्रेष्ठ पुरुषा.
तेभ्यो जज्ञे महानंद शांतिश्चान्या नृपोत्तम । जज्ञाते द्वे शुभे कन्ये सुखसंभोगदायिके
त्यांच्यापासून महानंद आणि शांत नावाच्या दोन शुभ कन्या जन्माला आल्या, ज्या सुखाचा अनुभव देणाऱ्या आहेत, हे राजाधिराज.
लीलाक्रीडा मनोभाव संयोगस्तु महान्नृप । रत्यास्तु वामनेत्राद्वै आनंदादश्रुबिंदवः
लीला, क्रीडा आणि मनाचा संग, हे महान राजा, तसेच रतीच्या डाव्या डोळ्यातून आनंदाश्रू टपटपले.
जलांते पतिता राजंस्तस्माज्जज्ञे सुपंकजम् । तस्मात्सुपंकजाज्जाता इयं नारी वरानना
राजा, त्या अश्रूच्या थेंबांनी पाण्याच्या काठावर एक सुंदर कमळ उमलले. त्या कमळातून ही सुंदरमुखी स्त्री जन्मली.
अश्रुबिंदुमती नाम रतिपुत्री नरोत्तम । तस्याः प्रीत्या सुखं कृत्वा नित्यं वर्त्ते समीपगा
ही रतीची कन्या अश्रुबिंदुमती म्हणून ओळखली जाते, श्रेष्ठ पुरुषा. तिच्या प्रेमामुळे ती नेहमी जवळ राहून सुख देते.
सखीभावस्वभावेन संहृष्टा सर्वदा शुभा । विशाला नाम मे ख्यातं वरुणस्य सुता नृप
मैत्रीच्या स्वभावामुळे ती नेहमी आनंदी आणि शुभ असते. ती वरुणाची कन्या विशाल म्हणून प्रसिद्ध आहे, हे राजन.
अस्याश्चांते प्रवर्तामि स्नेहात्स्निग्धास्मि सर्वदा । एतत्ते सर्वमाख्यातमस्याश्चात्मन एव ते
हिच्या कथेनंतर मी प्रेमापोटी नेहमीच मृदू वागतो. हे सर्व मी तुला सांगितले, जे तिच्याशी आणि तुझ्याशी संबंधित आहे.
तपश्चचार राजेंद्र पतिकामा वरानना । राजोवाच- सर्वमेव त्वयाख्यातं मया ज्ञातं शुभे शृणु
पतीची इच्छा बाळगून, सुंदरमुखी स्त्रीने तपश्चर्या केली, हे राजेंद्र. राजा म्हणाला—तू सर्व काही सांगितलेस, शुभे, मी समजलो, ऐक.
मामेवं हि भजत्वेषा रतिपुत्री वरानना । यमेषा वांछते बाला तत्सर्वं तु ददाम्यहम्
ही रतीची कन्या, सुंदरमुखी, अशा प्रकारे माझी भक्ती करो दे. ही कन्या जे काही इच्छिते, ते सर्व मी तिला देईन.
तथा कुरुष्व कल्याणि यथा मे वश्यतां व्रजेत् । विशालोवाच- अस्या व्रतं प्रवक्ष्यामि तदाकर्णय भूपते
कल्याणी, असे कर की ती माझ्या अधीन येईल. विशाल म्हणाली—मी हिचे व्रत सांगते, ते ऐक, हे भूपती.
पुरुषं यौवनोपेतं सर्वज्ञं वीरलक्षणम् । देवराजसमं राजन्धर्माचारसमन्वितम्
तरुण, सर्वज्ञ, वीरतेची लक्षणे असलेला, देवराजासमान, धर्माचरण करणारा असा पुरुष, हे राजन.
तेजस्विनं महाप्राज्ञं दातारं यज्विनां वरम् । गुणानां धर्मभावस्य ज्ञातारं पुण्यभाजनम्
तेजस्वी, अत्यंत बुद्धिमान, दानशूर, यज्ञात श्रेष्ठ, गुणधर्मांचा जाणकार आणि पुण्याचा पात्र.
लोक इंद्रसमं राजन्सुयज्ञैर्धर्मतत्परम् । सर्वैश्वर्यसमोपेतं नारायणमिवापरम्
लोकांमध्ये इंद्रासारखा, उत्तम यज्ञ करणारा, धर्मनिष्ठ, सर्व ऐश्वर्यांनी युक्त, नारायणासारखा दुसरा.
देवानां सुप्रियं नित्यं ब्राह्मणानामतिप्रियम् । ब्रह्मण्यं वेदतत्त्वज्ञं त्रैलोक्ये ख्यातविक्रमम्
देवतांना नेहमी प्रिय, ब्राह्मणांना अत्यंत प्रिय, ब्रह्मनिष्ठ, वेदतत्त्वाचा जाणकार, त्रैलोक्यात पराक्रमासाठी प्रसिद्ध.
एवंगुणैः समुपेतं त्रैलोक्येन प्रपूजितम् । सुमतिं सुप्रियं कांतं मनसा वरमीप्सति
अशा गुणांनी युक्त, त्रैलोक्याने पूजिला गेलेला, ती आपल्या मनात सुज्ञ, अत्यंत प्रिय आणि सुंदर असा पती इच्छिते.
ययातिरुवाच- एवं गुणैः समुपेतं विद्धि मामिह चागतम् । अस्यानुरूपो भर्त्ताहं सृष्टो धात्रा न संशयः
ययाति म्हणाले—अशा सर्व गुणांनी युक्त मी येथे आलो आहे, हे जाण. मीच तिच्या योग्य असा पती, सृष्टीकर्त्याने निर्माण केलेला, यात शंका नाही.
विशालोवाच- भवंतं पुण्यसंवृद्धं जाने राजञ्जगत्त्रये । पूर्वोक्ता ये गुणाः सर्वे मयोक्ताः संति ते त्वयि
विशाल म्हणाली—राजा, मी तुला त्रैलोक्यात पुण्यवृद्ध म्हणून ओळखते. मी आधी सांगितलेले सर्व गुण तुझ्यात आहेत.
एकेनापि च दोषेण त्वामेषा हि न मन्यते । एष मे संशयो जातो भवान्विष्णुमयो नृप
तरीही, एका दोषामुळे ती तुला स्वीकारत नाही. हेच माझे शंका आहे, राजन—तू विष्णुमय आहेस.
ययातिरुवाच- समाचक्ष्व महादोषं यमेषा नानुमन्यते । तत्त्वेन चारुसर्वांगी प्रसादसुमुखी भव
ययाति म्हणाला — हे सुंदर अंगांची आणि प्रसन्न चेहरा असलेली सुभगे, यमाला न पटणारा मोठा दोष कोणता आहे ते मला स्पष्टपणे सांग. खरी गोष्ट सांग आणि तुझा हसरा चेहरा मला दाखव.
विशालोवाच- आत्मदोषं न जानासि कस्मात्त्वं जगतीपते । जरया व्याप्तकायस्त्वमनेनेयं न मन्यते
विशाला म्हणाली — राजन, तुला स्वतःचाच दोष माहीत नाही का? तुझ्या शरीरात म्हातारपण भरले आहे, म्हणूनच ती तुला स्वीकारत नाही.
एवं श्रुत्वा महद्वाक्यमप्रियं जगतीपतिः । दुःखेन महताविष्टस्तामुवाच पुनर्नृपः
राज्याचा स्वामी हे कठोर आणि अप्रिय शब्द ऐकून मोठ्या दुःखाने भरून गेला आणि पुन्हा तिला म्हणाला.
जरादोषो न मे भद्रे संसर्गात्कस्यचित्कदा । समुद्भूतं ममांगे वै तं न जाने जरागमम्
ययाति म्हणाला — सुभगे, माझ्या अंगात म्हातारपण कुणाच्या संगतीमुळे आले आहे, असा मला काहीच दोष माहीत नाही. हे म्हातारपण माझ्यावर कसे आले, हे मला कळत नाही.
यं यं हि वांछते चैषा त्रैलोक्ये दुर्लभं शुभे । तमस्यै दातुकामोहं व्रियतां वर उत्तमः
ती ज्या काही गोष्टीची इच्छा करेल, ती तीनही लोकांत दुर्मिळ असली तरी मी तिला देण्यास तयार आहे. तिने सर्वोत्तम वर मागावा.
विशालोवाच- जराहीनो यदा स्यास्त्वं तदा ते सुप्रिया भवेत् । एतद्विनिश्चितं राजन्सत्यं सत्यं वदाम्यहम्
विशाला म्हणाली — राजन, जेव्हा तुझ्यावर म्हातारपण नसेल, तेव्हा ती तुझ्यावर खरोखरच प्रसन्न होईल. हे निश्चित आहे; मी सत्य सांगते, पुन्हा सांगते सत्यच.