संजाता राजराजेंद्र शंकरं वाक्यमब्रुवन् । जीवयस्व महादेव पुनरेव मनोभवम्
मग, राजाधिराज, ते सर्व शंकराजवळ गेले आणि म्हणाले, 'महादेव, मनोभवाला पुन्हा जिवंत करा.'
वराकीयं महाभाग भर्तृहीना हि कीदृशी । कामेनापि समायुक्तामस्मत्स्नेहात्कुरुष्व हि
'ही पुण्यवती स्त्री पतीशिवाय किती दीन झाली आहे! ती कामासोबत असली तरी आमच्या प्रेमापोटी तिला हा वर द्या.'
तच्छ्रुत्वा च वचः प्राह जीवयामि मनोभवम् । कायेनापि विहीनोयं पंचबाणो मनोभवः
हे शब्द ऐकून शंकर म्हणाले, 'मी मनोभवाला पुन्हा जिवंत करीन. शरीर नसतानाही, पाच बाणांचा हा मनोभव जिवंत राहील.'
भविष्यति न संदेहो माधवस्य सखा पुनः । दिव्येनापि शरीरेण वर्तयिष्यति नान्यथा
'तो नक्कीच पुन्हा माधवाचा मित्र होईल; तो फक्त दिव्य शरीरातच वावरू शकेल, अन्यथा नाही.'
महादेवप्रसादाच्च मीनकेतुः स जीवितः । आशीर्भिरभिनंद्यैवं देव्याः कामं नरोत्तम
महादेवाच्या कृपेने मीनकेतू पुन्हा जिवंत झाला; अशा प्रकारे, देवीने कामासह आनंदाने आशीर्वाद दिला, हे श्रेष्ठ पुरुषा.
गच्छ काम प्रवर्तस्व प्रियया सह नित्यशः । एवमाह महातेजाः स्थितिसंहारकारकः
'जा कामा, आणि तुझ्या प्रियतमेबरोबर नेहमी राहून कृत्य कर,' असे सर्वांचा सृष्टी आणि संहार करणाऱ्या तेजस्वी प्रभूने सांगितले.
पुनः कामः सरःप्राप्तो यत्रास्ते दुःखिता रतिः । इदं कामसरो राजन्रतिरत्र सुसंस्थिता
पुन्हा एकदा काम त्या सरोवरात गेला जिथे दुःखी रती राहत होती; हे राजन, हेच कामाचे सरोवर आहे, जिथे रती सुखाने वास करते.
दग्धे सति महाभागे मन्मथे दुःखधर्षिता । रत्याः कोपात्समुत्पन्नः पावको दारुणाकृतिः
मनोभव जळून गेल्यावर, हे पुण्यवती, रती दुःखाने व्याकुळ झाली आणि तिच्या रागातून एक भयंकर अग्नी उत्पन्न झाला.
अतीवदग्धा तेनापि सा रतिर्मोहमूर्छिता । अश्रुपातं मुमोचाथ भर्तृहीना नरोत्तम
त्या अग्नीने रतीसुद्धा फार भाजली गेली, आणि पतीशिवाय ती मोहाने बधीर झाली, मग तिने अश्रू ढाळले, हे श्रेष्ठ पुरुषा.
नेत्राभ्यां हि जले तस्याः पतिता अश्रुबिंदवः । तेभ्यो जातो महाशोकः सर्वसौख्यप्रणाशकः
तिच्या डोळ्यांतून अश्रूच्या थेंबांचा वर्षाव झाला; त्यातून मोठे दुःख निर्माण झाले, जे सर्व सुखाचा नाश करणारे होते.
जरा पश्चात्समुत्पन्ना अश्रुभ्यो नृपसत्तम । वियोगो नाम दुर्मेधास्तेभ्यो जज्ञे प्रणाशकः
हे श्रेष्ठ राजन, त्या अश्रूंमधून नंतर वार्धक्य उत्पन्न झाले; त्याच्याचमधून 'वियोग' नावाचा, नाश करणारा दुःखही जन्माला आला.
दुःखसंतापकौ चोभौ जज्ञाते दारुणौ तदा । मूर्छा नाम ततो जज्ञे दारुणा सुखनाशिनी
त्यातून दोन भयंकर दुःख आणि वेदना निर्माण झाल्या; त्यानंतर 'मूर्छा' नावाची, भयंकर आणि सुखाचा नाश करणारी अवस्था निर्माण झाली.
शोकाज्जज्ञे महाराज कामज्वरोथ विभ्रमः । प्रलापो विह्वलश्चैव उन्मादो मृत्युरेव च
शोकातून, हे महराजा, कामज्वर, गोंधळ, बडबड, व्याकुळता, वेड आणि मृत्यूसुद्धा जन्मले.
तस्याश्च अश्रुबिंदुभ्यो जज्ञिरे विश्वनाशकाः । रत्याः पार्श्वे समुत्पन्नाः सर्वे तापांगधारिणः
तिच्या अश्रूच्या थेंबांमधून जगाचा नाश करणारे, सर्व दुःखाची चिन्हे घेऊन, रतीच्या बाजूला प्रकट झाले.
मूर्तिमंतो महाराज सद्भावगुणसंयुताः । काम एष समायातः केनाप्युक्तं तदा नृप
हे राजन, ते सर्व मूर्त स्वरूपात आणि गुणांनी युक्त झाले; त्यावेळी कुणीतरी सांगितले, 'हा काम येथे आला आहे.'
महानंदेन संयुक्ता दृष्ट्वा कामं समागतम् । नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां पतिता अश्रुबिन्दवः
काम पुन्हा समोर आल्याचे पाहून रती मोठ्या आनंदाने भरून गेली; तिच्या डोळ्यांतून आनंदाश्रू ओघळले.
अप्सु मध्ये महाराज चापल्याज्जज्ञिरे प्रजाः । प्रीतिर्नाम तदा जज्ञे ख्यातिर्लज्जा नरोत्तम
राजा, पाण्यातील अस्थिरतेमुळे तिथे जीवांची उत्पत्ती झाली. त्याच वेळी, प्रेम, कीर्ती आणि लाज ह्यांचाही जन्म झाला, हे श्रेष्ठ पुरुषा.
तेभ्यो जज्ञे महानंद शांतिश्चान्या नृपोत्तम । जज्ञाते द्वे शुभे कन्ये सुखसंभोगदायिके
त्यांच्यापासून महानंद आणि शांत नावाच्या दोन शुभ कन्या जन्माला आल्या, ज्या सुखाचा अनुभव देणाऱ्या आहेत, हे राजाधिराज.
लीलाक्रीडा मनोभाव संयोगस्तु महान्नृप । रत्यास्तु वामनेत्राद्वै आनंदादश्रुबिंदवः
लीला, क्रीडा आणि मनाचा संग, हे महान राजा, तसेच रतीच्या डाव्या डोळ्यातून आनंदाश्रू टपटपले.
जलांते पतिता राजंस्तस्माज्जज्ञे सुपंकजम् । तस्मात्सुपंकजाज्जाता इयं नारी वरानना
राजा, त्या अश्रूच्या थेंबांनी पाण्याच्या काठावर एक सुंदर कमळ उमलले. त्या कमळातून ही सुंदरमुखी स्त्री जन्मली.
अश्रुबिंदुमती नाम रतिपुत्री नरोत्तम । तस्याः प्रीत्या सुखं कृत्वा नित्यं वर्त्ते समीपगा
ही रतीची कन्या अश्रुबिंदुमती म्हणून ओळखली जाते, श्रेष्ठ पुरुषा. तिच्या प्रेमामुळे ती नेहमी जवळ राहून सुख देते.
सखीभावस्वभावेन संहृष्टा सर्वदा शुभा । विशाला नाम मे ख्यातं वरुणस्य सुता नृप
मैत्रीच्या स्वभावामुळे ती नेहमी आनंदी आणि शुभ असते. ती वरुणाची कन्या विशाल म्हणून प्रसिद्ध आहे, हे राजन.
अस्याश्चांते प्रवर्तामि स्नेहात्स्निग्धास्मि सर्वदा । एतत्ते सर्वमाख्यातमस्याश्चात्मन एव ते
हिच्या कथेनंतर मी प्रेमापोटी नेहमीच मृदू वागतो. हे सर्व मी तुला सांगितले, जे तिच्याशी आणि तुझ्याशी संबंधित आहे.
तपश्चचार राजेंद्र पतिकामा वरानना । राजोवाच- सर्वमेव त्वयाख्यातं मया ज्ञातं शुभे शृणु
पतीची इच्छा बाळगून, सुंदरमुखी स्त्रीने तपश्चर्या केली, हे राजेंद्र. राजा म्हणाला—तू सर्व काही सांगितलेस, शुभे, मी समजलो, ऐक.
मामेवं हि भजत्वेषा रतिपुत्री वरानना । यमेषा वांछते बाला तत्सर्वं तु ददाम्यहम्
ही रतीची कन्या, सुंदरमुखी, अशा प्रकारे माझी भक्ती करो दे. ही कन्या जे काही इच्छिते, ते सर्व मी तिला देईन.
तथा कुरुष्व कल्याणि यथा मे वश्यतां व्रजेत् । विशालोवाच- अस्या व्रतं प्रवक्ष्यामि तदाकर्णय भूपते
कल्याणी, असे कर की ती माझ्या अधीन येईल. विशाल म्हणाली—मी हिचे व्रत सांगते, ते ऐक, हे भूपती.
पुरुषं यौवनोपेतं सर्वज्ञं वीरलक्षणम् । देवराजसमं राजन्धर्माचारसमन्वितम्
तरुण, सर्वज्ञ, वीरतेची लक्षणे असलेला, देवराजासमान, धर्माचरण करणारा असा पुरुष, हे राजन.
तेजस्विनं महाप्राज्ञं दातारं यज्विनां वरम् । गुणानां धर्मभावस्य ज्ञातारं पुण्यभाजनम्
तेजस्वी, अत्यंत बुद्धिमान, दानशूर, यज्ञात श्रेष्ठ, गुणधर्मांचा जाणकार आणि पुण्याचा पात्र.
लोक इंद्रसमं राजन्सुयज्ञैर्धर्मतत्परम् । सर्वैश्वर्यसमोपेतं नारायणमिवापरम्
लोकांमध्ये इंद्रासारखा, उत्तम यज्ञ करणारा, धर्मनिष्ठ, सर्व ऐश्वर्यांनी युक्त, नारायणासारखा दुसरा.
देवानां सुप्रियं नित्यं ब्राह्मणानामतिप्रियम् । ब्रह्मण्यं वेदतत्त्वज्ञं त्रैलोक्ये ख्यातविक्रमम्
देवतांना नेहमी प्रिय, ब्राह्मणांना अत्यंत प्रिय, ब्रह्मनिष्ठ, वेदतत्त्वाचा जाणकार, त्रैलोक्यात पराक्रमासाठी प्रसिद्ध.