तेषां व्याधिप्रशमनं करोमि सुचिरादहम् । चतुरशीतिसंज्ञेयो व्याधिः संकथितो मया
त्यांच्या आजाराचे शमन मी कालांतराने करतो; चौर्याऐंशी प्रकारचे आजार मी सांगितले आहेत.
स स व्याधिर्विनश्येत दर्शनादेव सुंदरि । न लिंगं वर्तते तत्र मामकं नगनंदिनि
तो आजार केवळ दर्शनाने नाहीसा होतो, हे सुंदर वदने; तिथे माझे लिंग नाही, हे पर्वतकन्ये.
स्नानमात्रं तु तत्रैव मामकं नात्र संशयः । एकस्मिन्नेव काले तु अस्यां भूमौ महातपाः
तिथे केवळ स्नान करणे हेच माझ्यासाठी आहे—याबद्दल काहीच शंका नाही; या पृथ्वीवर एकाच वेळी, हे महातपस्वी,
राजा वै सूर्यवंशीयो ब्रह्मदत्तस्तु वीर्यवान् । तेन राज्ञा तपस्तप्तं बहुकालं सुरेश्वरि
सूर्यवंशातला राजा, ब्रह्मदत्त नावाचा, बलवान होता; त्या राजाने, हे देवेश्वरी, दीर्घकाळ तपस्या केली.
पंचाग्निसाधनं तेन कृतं च बहुधा ततः । मासोपवासकादीनि तपस्तप्तान्यनेकशः
त्याने पाच अग्नींची साधना अनेक प्रकारे केली; मासिक उपवास वगैरे अनेक तपश्चर्या वारंवार केल्या.
एवं बहुतरं कालं राज्ञा तप्तं तपो महत् । प्रत्यक्षोऽहं तदा जातो वरार्थं वरवर्णिनि
अशा प्रकारे, खूप काळ राजा मोठ्या तपश्चर्येत मग्न होता; तेव्हा मी प्रत्यक्ष त्याच्या समोर प्रकट झालो, हे सुंदर वदने, वर देण्यासाठी.
ब्रह्मदत्त शृणुष्व त्वं महद्वाक्यं नरेश्वर । यं यं वांछयसे नित्यं तं तं दद्मि न संशयः
‘ब्रह्मदत्त, हे मोठे वचन ऐक, राजन; तू जे जे नेहमी इच्छिलेस, ते सर्व मी नक्की देईन—यात काहीच शंका नाही.’
तेनोक्तं मम देवेश वांच्छितं यदि दीयते । एक एव वरो देव दीयतां मम सर्वदा
त्याने मला सांगितले, ‘देवेश, जर माझी इच्छा पूर्ण करायची असेल, तर एकच वर नेहमी मला मिळावा, हे देवा.’
मम नाम्ना हि देवेश ईश्वरो भुवि जायताम् । तेन वाक्येन संतुष्टो वरो दत्तो मयाऽनघे
देवांच्या अधिपती, माझ्या नावानेच पृथ्वीवर ईश्वर जन्माला यावा; त्या मागणीने मी प्रसन्न होऊन, हे निष्पापे, मी वर दिला आहे.
तदाहं तेन वै सार्द्धं निवसामि सुरेश्वरि । अत्र स्थित्वा निराहारो भक्तिं कुर्यादशेषतः
त्या वेळी मी त्याच्यासोबत राहतो, हे देवतांच्या राणी; इथे राहून जो कोणी उपवास करत, पूर्ण भक्तीने सेवा करतो,
ददामि वांछितान्कामान्यावदिंद्राश्चतुर्दश । अत्रागत्य तु ये विप्रा रुद्रजाप्यादिकं च यत् 6.135.
मी त्याला सर्व इच्छित गोष्टी देतो, अगदी चौदा इंद्रांपर्यंत; आणि इथे येणारे ब्राह्मण जे रुद्रजप वगैरे करतात,
प्रकुर्वंति विशेषेण तेषां दद्मि शृणुष्व तत् । स्त्रीसौख्यं पुत्रसौख्यं च लक्ष्मीवृद्धिकरं पुनः
जे हे विशेष मन लावून करतात, त्यांना मी देतो, ऐक: स्त्रीसौख्य, पुत्रसौख्य आणि पुन्हा लक्ष्मीची वृद्धी.
श्रीमहादेव उवाच। कंबुतीर्थे नरः स्नात्वा कृत्वा वा पितृतर्पणम् । अर्चयेद्देवदेवेशं नारायणमनामयम्
श्रीमहादेव म्हणाले: कंबूतीर्थावर मनुष्याने स्नान करून, पितरांना तर्पण करून, देवदेवतांचा अधिपती, निरोगी नारायणाची पूजा करावी.
दत्त्वा दानानि विधिवद् ब्रह्मणेभ्यो विधानतः । विष्णुलोकमवाप्नोति तीर्थस्यास्य प्रभावतः
नियमाप्रमाणे ब्राह्मणांना योग्य दान दिल्यावर, या तीर्थाच्या प्रभावाने तो विष्णुलोक प्राप्त करतो.
अत्र राजर्षिणा पूर्वं विश्वामित्रेण धीमता । तपस्तप्तं विशेषेण प्रजाकामेन सुंदरि
इथे पूर्वी राजर्षी, बुद्धिमान विश्वामित्राने, संततीच्या इच्छेने, विशेष तपस्या केली, हे सुंदरिनी.
वायुभक्षो निराहारो यत्रासीदनिलाशनः । विष्णुपूजापरो नित्यं विष्णुध्यानपरायणः
तो वायूवर जगत होता, उपवास करत होता, फक्त वाऱ्यावर जगत होता; तो नेहमी विष्णूच्या पूजेत आणि ध्यानात मग्न होता.
तपसानेन संजातः प्रजाकाममवाप्तवान् । प्रजाकामो नरो यश्च कंबुतीर्थं हि गच्छति
त्या तपस्येमुळे त्याला संतती मिळाली; आणि जो कोणी पुरुष कंबूतीर्थाला संततीच्या इच्छेने जातो,
स प्रजां लभते नित्यं सत्यं सत्यं वरानने
त्याला नेहमी संतती मिळते—हे खरे, खरे आहे, हे सुंदर मुखवाली.
इति कंबुतीर्थमाहात्म्यम् । ततो गच्छेत्सुरश्रेष्ठे तीर्थं नाम कपीश्वरम् । संनिधौ रक्तसिंहस्य महापातकनाशनम्
ही कंबूतीर्थाची महती. त्यानंतर, श्रेष्ठ देव असलेल्या कपिश्वर नावाच्या तीर्थाला, रक्तसिंहाजवळ, जे मोठे पाप नष्ट करते, जावे.
बध्यमाने पुरा सेतौ रामरावणविग्रहे । गृहीत्वा पर्वतश्रेष्ठं विशेषात्कपिभिः कृतम्
पूर्वी, राम-रावण युद्धात सेतू बांधताना, वानरांनी खास पर्वतश्रेष्ठ आणला होता.
नाम्ना कपीश्वरादित्यं चक्रुस्तीर्थमनुत्तमम् । यत्र तीर्थे नरः स्नात्वा कृत्वा वा पितृतर्पणम्
कपिश्वरादित्य या नावाने त्यांनी तेथे उत्तम तीर्थ केले; त्या तीर्थात, जो मनुष्य स्नान करतो आणि पितरांना तर्पण करतो,
दृष्ट्वा कपीश्वरादित्यं मुच्यते ब्रह्महत्यया । तत्र स्नानं प्रकर्तव्यं चैत्राष्टम्यां विशेषतः
कपिश्वरादित्याचे दर्शन घेऊन, तो ब्रह्महत्येच्या पापातून मुक्त होतो; तिथे, विशेषतः चैत्र महिन्यातील अष्टमीला स्नान करावे.
हनुमत्प्रमुखैस्तत्र स्नातं यत्र दिनत्रयम् । कपितीर्थप्रभावोऽयं भवत्यै समुदीरितः
तिथे, हनुमान यांच्या पुढाकाराने, तीन दिवस स्नान केले गेले; हेच कपितीर्थाचे सामर्थ्य मी तुला सांगितले.
अस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पूजयित्वा कपीश्वरम् । रूपवान्बहुभोगश्च जायते नात्र संशयः
या तीर्थात जो मनुष्य स्नान करून कपिश्वराची पूजा करतो, तो देखणा आणि अनेक सुखांचा उपभोग घेणारा होतो—यात शंका नाही.
बलं वांछति यो लोको धर्मं वा पुत्रमेव च । सर्वं स तु लभेन्नित्यं कपितीर्थप्रभावतः
जो कोणी बळ, धर्म किंवा पुत्राची इच्छा करतो, तो हे सर्व कपितीर्थाच्या प्रभावाने नेहमी मिळवतो.
इति श्रीपाद्मेमहापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे उमामहेश्वर। संवादे कपितीर्थमाहात्म्यं नाम द्विचत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः
अशी ही श्रीपद्ममहापुराणातील पंचपंचाशत्सहस्त्र संहितेच्या उत्तरखंडातील उमामहेश्वर संवादातील कपितीर्थ महात्म्य नावाचा एकशे बेचाळीसावा अध्याय.
महादेव उवाच। ब्रह्मवल्ली महत्तीर्थं ततो गच्छेत्सुरेश्वरि । तस्य तीर्थस्य स्वरूपं साक्षाच्छृणु सुरोत्तम
महादेव म्हणाले — सुरेश्वरी, त्यानंतर ब्रह्मवल्ली या महान तीर्थस्थानी जावे. त्या पवित्र स्थानाचे स्वरूप मी तुला थेट सांगतो, हे उत्तम देवते, ऐक.
यत्र साभ्रमती तोयं ब्रह्मवल्ल्यंभसा सह । युज्यते ब्रह्मतीर्थं तत्प्रयागेन समं स्मृतम्
जिथे आभ्रमतीचे पाणी ब्रह्मवल्लीच्या पाण्याशी एकत्र येते, ते ब्रह्मतीर्थ म्हणून ओळखले जाते आणि प्रयागाइतकेच पवित्र मानले जाते.
तत्र पिंडप्रदानेन तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी । पितॄणां जायते नूनं ब्रह्मणो वचनं यथा
त्या ठिकाणी पिंडदान केल्याने पितरांना बारा वर्षांची तृप्ती मिळते, हे ब्रह्मदेवाच्या वचनाप्रमाणे नक्कीच घडते.
गयाश्राद्धसमंपुण्यंब्रह्मवल्ल्यांविशेषतः । यत्रज्ञात्वाप्रकुर्वंतिपितरस्तृप्तिमाप्नुयुः
विशेषतः ब्रह्मवल्ली येथे, गायाश्राद्धाइतके पुण्य मिळते; आणि जेव्हा हे जाणूनबुजून केले जाते, तेव्हा पितरांना तृप्ती मिळते.