देवान्मुनिगणान्सर्वान्दैत्यान्गंधर्वकिन्नरान् । तां दृष्ट्वा स विशालाक्षीं रूपतेजोपशालिनीम्
ती रूप आणि तेजानं उजळून निघालेली, मोठ्या डोळ्यांची ती स्त्री पाहून, सर्व देव, ऋषी, दैत्य, गंधर्व आणि किन्नर तिच्याकडे आश्चर्यानं पाहू लागले.
संसारे नास्ति चैवान्या नारीदृशी चराचरे । पुरा नटो जरायुक्तो नृपतेः कायमेव हि
या जगात चालणाऱ्या किंवा स्थिर असणाऱ्या कुठल्याही स्त्रीमध्ये तिच्यासारखी दुसरी कोणीच नाही; जणू पूर्वी एक म्हातारा नट फक्त राजाच्या देहात प्रवेश करतो.
संचारितो महाकामस्तदासौ प्रकटोभवत् । घृतं स्पृष्ट्वा यथा वह्नी रश्मिवान्संप्रजायते
त्या वेळी मोठ्या इच्छेची लाट मनात उसळली आणि ती स्पष्टपणे दिसू लागली, जशी तुपाला स्पर्श केल्यावर अग्नी तेजाने प्रकटतो.
तां च दृष्ट्वा तथा कामस्तत्कायात्प्रकटोऽभवत् । मन्मथाविष्टचित्तोसौ तां दृष्ट्वा चारुलोचनाम्
ती अशी पाहिल्यावर, त्याच्या देहात कामाची जाणीव स्पष्ट झाली; तिच्या सुंदर डोळ्यांकडे पाहून त्याचं मन पूर्णपणे आकर्षित झालं.
ईदृग्रूपा न दृष्टा मे युवती विश्वमोहिनी । चिंतयित्वा क्षणं राजा कामसंसक्तमानसः
अशी रूपवान, जगाला मोहात पाडणारी युवती मी कधीच पाहिली नव्हती; राजा क्षणभर विचार करू लागला, त्याचं मन पूर्णपणे इच्छेने भरून गेलं.
तस्याः सविरहेणापि लुब्धोभून्नृपतिस्तदा । कामाग्निना दह्यमानः कामज्वरेणपीडितः
ती जवळ नसतानाही, राजाचं मन तिच्यावर पूर्णपणे लुब्ध झालं; तो कामाच्या आगीत जळू लागला, आणि कामज्वरानं त्रस्त झाला.
कथं स्यान्मम चैवेयं कथं भावो भविष्यति । यदा मां गूहते बाला पद्मास्या पद्मलोचना
ही स्त्री माझी कशी होईल, आणि हे भाव माझ्या मनात कसे निर्माण होतील—जेव्हा ती कमळासारख्या चेहऱ्याची, कमळासारख्या डोळ्यांची तरुणी मला मिठी मारेल?
यदीयं प्राप्यते तर्हि सफलं जीवितं भवेत् । एवं विचिंत्य धर्मात्मा ययातिः पृथिवीपतिः
ती मला मिळाली, तरच माझं आयुष्य सार्थकी लागेल; असं विचार करून धर्मनिष्ठ राजा ययाति, पृथ्वीचा स्वामी—
तामुवाच वरारोहां का त्वं कस्यापि वा शुभे । पूर्वं दृष्टा तु या नारी सा दृष्टा पुनरेव च
त्याने त्या सुंदर अंगाची स्त्रीला विचारलं, 'तू कोण आहेस, आणि कुणाची आहेस, शुभे? जी स्त्री मी आधी पाहिली, तीच पुन्हा माझ्या समोर आली आहे.'
तां पप्रच्छ स धर्मात्मा का चेयं तव पार्श्वगा । सर्वं कथय कल्याणि अहं हि नहुषात्मजः
त्या धर्मात्म्याने तिला विचारलं, 'ही तुझ्या शेजारी असलेली स्त्री कोण आहे? सगळं सांग, कल्याणी, मी नहुषाचा मुलगा आहे.'
सोमवंशप्रसूतोहं सप्तद्वीपाधिपः शुभे । ययातिर्नाम मे देवि ख्यातोहं भुवनत्रये
'मी सोमवंशात जन्मलेला आहे, सातही द्वीपांचा राजा आहे, शुभे; माझं नाव ययाति आहे, आणि मी तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे, देवी.'
तव संगमने चेतो भावमेवं प्रवांछते । देहि मे संगमं भद्रे कुरु सुप्रियमेव हि
'माझं मन तुझ्याशी एकरूप होण्याची इच्छा करतंय; मला तुझं साथ दे, भद्रे, आणि माझं मन जसं आनंदी होईल तसं कर.'
यं यं हि वांछसे भद्रे तद्ददामि न संशयः । दुर्जयेनापि कामेन हतोहं वरवर्णिनि
'भद्रे, तुला जे काही हवं असेल ते मी नक्की देईन—यात शंका नाही; जिंकता न येणाऱ्या इच्छेनं मी पूर्णपणे तुझ्या प्रेमात पडलो आहे, सुंदरिणी.'
तस्मात्त्राहि सुदीनं मां प्रपन्नं शरणं तव । राज्यं च सकलामुर्वीं शरीरमपि चात्मनः
'म्हणून, मी तुझ्या शरण आलोय, अतिशय दीन झालोय, मला वाचव; माझं राज्य, ही सगळी पृथ्वी, आणि माझं शरीर सुद्धा—'
संगमे तव दास्यामि त्रैलोक्यमिदमेव ते । तस्य राज्ञो वचः श्रुत्वा सा स्त्री पद्मनिभानना
'तुझ्याशी एकरूप होण्यासाठी मी तुला हे तिन्ही लोक देईन.' राजाचे हे शब्द ऐकून, ती कमळासारख्या चेहऱ्याची स्त्री—
विशालां स्वसखीं प्राह ब्रूहि राजानमागतम् । नाम चोत्पत्तिस्थानं च पितरं मातरं शुभे
तिने आपल्या मैत्रिणी विशालेला सांगितलं, 'राजा जो आला आहे त्याला आपलं नाव, कुठून आलीस, वडील आणि आई कोण हे सांग, शुभे.'
ममापि भावमेकाग्रमस्याग्रे च निवेदय । तस्याश्च वांछितं ज्ञात्वा विशाला भूपतिं तदा
'माझं एकचित्त असलेलं मन त्याच्यासमोर सांग, आणि तिची इच्छा काय आहे हे जाणून, विशालाने त्या वेळी राजाला सांगितलं—'
उवाच मधुरालापैः श्रूयतां नृपनंदन । विशालोवाच- काम एष पुरा दग्धो देवदेवेन शंभुना
ती गोड शब्दांत बोलली, 'ऐका, राजकुमार.' विशालाने सांगितलं—'ही इच्छा पूर्वी देवाधिदेव शंभूनं जाळून टाकली होती—'
रुरोद सा रतिर्दुःखाद्भर्त्राहीनापि सुस्वरम् । अस्मिन्सरसि राजेंद्र सा रतिर्न्यवसत्तदा
पतीपासून दूर झाल्यामुळे रतीने मोठ्या दुःखाने गोड स्वरात रडायला सुरुवात केली, राजन. त्या सरोवरातच रती तिथेच राहू लागली.
तस्य प्रलापमेवं सा सुस्वरं करुणान्वितम् । समाकर्ण्य ततो देवाः कृपया परयान्विताः
तिच्या करूण आणि गोड स्वरातील रडण्याचा आवाज ऐकून देवांना तिची फार दया आली.
संजाता राजराजेंद्र शंकरं वाक्यमब्रुवन् । जीवयस्व महादेव पुनरेव मनोभवम्
मग, राजाधिराज, ते सर्व शंकराजवळ गेले आणि म्हणाले, 'महादेव, मनोभवाला पुन्हा जिवंत करा.'
वराकीयं महाभाग भर्तृहीना हि कीदृशी । कामेनापि समायुक्तामस्मत्स्नेहात्कुरुष्व हि
'ही पुण्यवती स्त्री पतीशिवाय किती दीन झाली आहे! ती कामासोबत असली तरी आमच्या प्रेमापोटी तिला हा वर द्या.'
तच्छ्रुत्वा च वचः प्राह जीवयामि मनोभवम् । कायेनापि विहीनोयं पंचबाणो मनोभवः
हे शब्द ऐकून शंकर म्हणाले, 'मी मनोभवाला पुन्हा जिवंत करीन. शरीर नसतानाही, पाच बाणांचा हा मनोभव जिवंत राहील.'
भविष्यति न संदेहो माधवस्य सखा पुनः । दिव्येनापि शरीरेण वर्तयिष्यति नान्यथा
'तो नक्कीच पुन्हा माधवाचा मित्र होईल; तो फक्त दिव्य शरीरातच वावरू शकेल, अन्यथा नाही.'
महादेवप्रसादाच्च मीनकेतुः स जीवितः । आशीर्भिरभिनंद्यैवं देव्याः कामं नरोत्तम
महादेवाच्या कृपेने मीनकेतू पुन्हा जिवंत झाला; अशा प्रकारे, देवीने कामासह आनंदाने आशीर्वाद दिला, हे श्रेष्ठ पुरुषा.
गच्छ काम प्रवर्तस्व प्रियया सह नित्यशः । एवमाह महातेजाः स्थितिसंहारकारकः
'जा कामा, आणि तुझ्या प्रियतमेबरोबर नेहमी राहून कृत्य कर,' असे सर्वांचा सृष्टी आणि संहार करणाऱ्या तेजस्वी प्रभूने सांगितले.
पुनः कामः सरःप्राप्तो यत्रास्ते दुःखिता रतिः । इदं कामसरो राजन्रतिरत्र सुसंस्थिता
पुन्हा एकदा काम त्या सरोवरात गेला जिथे दुःखी रती राहत होती; हे राजन, हेच कामाचे सरोवर आहे, जिथे रती सुखाने वास करते.
दग्धे सति महाभागे मन्मथे दुःखधर्षिता । रत्याः कोपात्समुत्पन्नः पावको दारुणाकृतिः
मनोभव जळून गेल्यावर, हे पुण्यवती, रती दुःखाने व्याकुळ झाली आणि तिच्या रागातून एक भयंकर अग्नी उत्पन्न झाला.
अतीवदग्धा तेनापि सा रतिर्मोहमूर्छिता । अश्रुपातं मुमोचाथ भर्तृहीना नरोत्तम
त्या अग्नीने रतीसुद्धा फार भाजली गेली, आणि पतीशिवाय ती मोहाने बधीर झाली, मग तिने अश्रू ढाळले, हे श्रेष्ठ पुरुषा.
नेत्राभ्यां हि जले तस्याः पतिता अश्रुबिंदवः । तेभ्यो जातो महाशोकः सर्वसौख्यप्रणाशकः
तिच्या डोळ्यांतून अश्रूच्या थेंबांचा वर्षाव झाला; त्यातून मोठे दुःख निर्माण झाले, जे सर्व सुखाचा नाश करणारे होते.