मत्तैर्मधुकरैश्चपि सर्वत्र परिनादितम् । एवं सर्वगुणोपेतं ददर्श सर उत्तमम्
मधुराने मत्त झालेले भुंगे सर्वत्र गुंजारव करत होते; अशा प्रकारे सर्व गुणांनी युक्त असलेले ते उत्तम सरोवर त्याने पाहिले.
पंचयोजनविस्तीर्णं दशयोजनदीर्घकम् । तडागं सर्वतोभद्रं दिव्यभावैरलंकृतम्
पाच योजन रुंद आणि दहा योजन लांब, सर्व बाजूंनी मंगलमय आणि दिव्य गुणांनी अलंकृत असे ते सरोवर होते.
रथवेगेन संखिन्नः किंचिच्छ्रमनिपीडितः । निषसाद तटे तस्य चूतच्छायां सुशीतलाम्
रथाच्या वेगामुळे थकलेला आणि थोडासा दमलेला तो, त्या नदीच्या काठी आंब्याच्या झाडाखालील गार सावलीत बसला.
स्नात्वा पीत्वा जलं शीतं पद्मसौगंध्यवासितम् । सर्वश्रमोपशमनममृतोपममेव तत्
त्याने स्नान करून, कमळाच्या सुवासिक, गार पाणी प्यायले आणि त्याचा सारा थकवा जणू अमृत मिळाल्यासारखा नाहीसा झाला.
वृक्षच्छाये ततस्तस्मिन्नुपविष्टेन भूभृता । गीतध्वनिः समाकर्णि गीयमानो यथा तथा
त्या झाडाच्या सावलीखाली बसलेल्या राजाच्या कानावर गाण्याचा मधुर आवाज आला, जसा प्रत्यक्ष गायन चालू असावा.
यथा स्त्री गायते दिव्या तथायं श्रूयते ध्वनिः । गीतप्रियो महाराज एव चिंतां परां गतः
तो स्वर ऐकताना जणू एखादी दिव्य स्त्री गात आहे असे वाटले; गाण्याला प्रेम करणारा राजा त्या विचारात पूर्णपणे गुंतून गेला.
चिंताकुलस्तु धर्मात्मा यावच्चिंतयते क्षणम् । तावन्नारी वरा काचित्पीनश्रोणी पयोधरा
धर्मनिष्ठ राजा विचारात गुंतलेला असताना, त्याच क्षणी भरदार कंबरेची आणि उन्नत उरोजांची एक सुंदर स्त्री तेथे प्रकट झाली.
नृपतेः पश्यतस्तस्य वने तस्मिन्समागता । सर्वाभरणशोभांगी शीललक्षणसंपदा
राजा पाहत असतानाच, त्या जंगलात ती आली; तिच्या अंगावर सर्व प्रकारची दागिने झळकत होती आणि तिच्या वागण्यात चांगुलपणाचे सर्व गुण होते.
तस्मिन्वने समायाता नृपतेः पुरतः स्थिता । तामुवाच महाराजः का हि कस्य भविष्यसि
ती त्या जंगलात येऊन राजासमोर उभी राहिली. राजा म्हणाला, 'तू कोण आहेस? आणि कोणाची होशील?'
किमर्थं हि समायाता तन्मे त्वं कारणं वद । पृष्टा सती तदा तेन न किंचिदपि पिप्पल
'कशासाठी आली आहेस, हे कारण मला सांग,' असे विचारल्यावर, ती काहीच बोलली नाही, हे पिप्पल.
शुभाशुभं च भूपालं प्रत्यवोचद्वरानना । प्रहस्यैव गता शीघ्रं वीणादंडकराऽबला
तेव्हा तेजस्वी चेहऱ्याने तिने राजाला शुभ-अशुभ सांगितले आणि हसतच, वीणेचा दांडा धरलेली ती स्त्री झपाट्याने निघून गेली.
विस्मयेनापि राजेंद्रो महता व्यापितस्तदा । मया संभाषिता चेयं मां न ब्रूते स्म सोत्तरम्
राजा मोठ्या आश्चर्याने भरून गेला, कारण मी तिच्याशी बोललो तरी तिने मला काहीच उत्तर दिले नाही.
पुनश्चिंतां समापेदे ययातिः पृथिवीपतिः । यो वै मृगो मया दृष्टश्चतुःशृंगः सुवर्णकः
पृथ्वीचा राजा ययाति पुन्हा विचारात पडला — 'मी पाहिलेला तो चार शिंगांचा, सोन्याचा प्राणी—'
तस्मान्नारी समुद्भूता तत्सत्यं प्रतिभाति मे । मायारूपमिदं सत्यं दानवानां भविष्यति
'त्यातूनच ही स्त्री प्रकटली असावी, हे मला खरे वाटते. हे नक्कीच दानवांचे मायावी रूप असावे.'
चिंतयित्वा क्षणं राजा ययातिर्नहुषात्मजः । यावच्चिंतयते राजा तावन्नारी महावने
नहुषाचा पुत्र राजा ययाति क्षणभर विचार करत असतानाच, त्या मोठ्या जंगलात ती स्त्री—
अंतर्धानं गता विप्र प्रहस्य नृपनंदनम् । एतस्मिन्नंतरे गीतं सुस्वरं पुनरेव तत्
—ब्राह्मणांनो, राजपुत्राकडे हसत पाहून अदृश्य झाली. त्याच वेळी, पुन्हा एकदा मधुर गाण्याचा स्वर ऐकू आला.
शुश्रुवे परमं दिव्यं मूर्छनातानसंयुतम् । जगाम सत्वरं राजा यत्र गीतध्वनिर्महान्
त्याने अत्यंत दिव्य, स्वर आणि तालांनी भरलेले संगीत ऐकले; राजा पटकन त्या गाण्याचा मोठा आवाज जिथे येत होता तिथे गेला.
जलांते पुष्करं चैव सहस्रदलमुत्तमम् । तस्योपरि वरा नारी शीलरूपगुणान्विता
पाण्याच्या काठी एक हजार पाकळ्यांचे सुंदर कमळ होते आणि त्यावर सद्गुण, रूप आणि गुणांनी युक्त अशी एक श्रेष्ठ स्त्री विराजमान होती.
दिव्यलक्षणसंपन्ना दिव्याभरणभूषिता । दिव्यैर्भावैः प्रभात्येका वीणादंडकराविला
ती दिव्य लक्षणे आणि अलंकारांनी सजलेली होती; तिच्या दिव्य भावांनी एकटीच तेजस्वी दिसत होती आणि तिच्या हातात वीणेचा दांडा होता.
गायंती सुस्वरं गीतं तालमानलयान्वितम् । तेन गीतप्रभावेण मोहयंती चराचरान्
ती सुरेल आवाजात, ताल आणि लय यांसह गाणे गात होती आणि तिच्या गाण्याच्या प्रभावाने सर्व चराचर सृष्टीला मोहित करत होती.
देवान्मुनिगणान्सर्वान्दैत्यान्गंधर्वकिन्नरान् । तां दृष्ट्वा स विशालाक्षीं रूपतेजोपशालिनीम्
ती रूप आणि तेजानं उजळून निघालेली, मोठ्या डोळ्यांची ती स्त्री पाहून, सर्व देव, ऋषी, दैत्य, गंधर्व आणि किन्नर तिच्याकडे आश्चर्यानं पाहू लागले.
संसारे नास्ति चैवान्या नारीदृशी चराचरे । पुरा नटो जरायुक्तो नृपतेः कायमेव हि
या जगात चालणाऱ्या किंवा स्थिर असणाऱ्या कुठल्याही स्त्रीमध्ये तिच्यासारखी दुसरी कोणीच नाही; जणू पूर्वी एक म्हातारा नट फक्त राजाच्या देहात प्रवेश करतो.
संचारितो महाकामस्तदासौ प्रकटोभवत् । घृतं स्पृष्ट्वा यथा वह्नी रश्मिवान्संप्रजायते
त्या वेळी मोठ्या इच्छेची लाट मनात उसळली आणि ती स्पष्टपणे दिसू लागली, जशी तुपाला स्पर्श केल्यावर अग्नी तेजाने प्रकटतो.
तां च दृष्ट्वा तथा कामस्तत्कायात्प्रकटोऽभवत् । मन्मथाविष्टचित्तोसौ तां दृष्ट्वा चारुलोचनाम्
ती अशी पाहिल्यावर, त्याच्या देहात कामाची जाणीव स्पष्ट झाली; तिच्या सुंदर डोळ्यांकडे पाहून त्याचं मन पूर्णपणे आकर्षित झालं.
ईदृग्रूपा न दृष्टा मे युवती विश्वमोहिनी । चिंतयित्वा क्षणं राजा कामसंसक्तमानसः
अशी रूपवान, जगाला मोहात पाडणारी युवती मी कधीच पाहिली नव्हती; राजा क्षणभर विचार करू लागला, त्याचं मन पूर्णपणे इच्छेने भरून गेलं.
तस्याः सविरहेणापि लुब्धोभून्नृपतिस्तदा । कामाग्निना दह्यमानः कामज्वरेणपीडितः
ती जवळ नसतानाही, राजाचं मन तिच्यावर पूर्णपणे लुब्ध झालं; तो कामाच्या आगीत जळू लागला, आणि कामज्वरानं त्रस्त झाला.
कथं स्यान्मम चैवेयं कथं भावो भविष्यति । यदा मां गूहते बाला पद्मास्या पद्मलोचना
ही स्त्री माझी कशी होईल, आणि हे भाव माझ्या मनात कसे निर्माण होतील—जेव्हा ती कमळासारख्या चेहऱ्याची, कमळासारख्या डोळ्यांची तरुणी मला मिठी मारेल?
यदीयं प्राप्यते तर्हि सफलं जीवितं भवेत् । एवं विचिंत्य धर्मात्मा ययातिः पृथिवीपतिः
ती मला मिळाली, तरच माझं आयुष्य सार्थकी लागेल; असं विचार करून धर्मनिष्ठ राजा ययाति, पृथ्वीचा स्वामी—
तामुवाच वरारोहां का त्वं कस्यापि वा शुभे । पूर्वं दृष्टा तु या नारी सा दृष्टा पुनरेव च
त्याने त्या सुंदर अंगाची स्त्रीला विचारलं, 'तू कोण आहेस, आणि कुणाची आहेस, शुभे? जी स्त्री मी आधी पाहिली, तीच पुन्हा माझ्या समोर आली आहे.'
तां पप्रच्छ स धर्मात्मा का चेयं तव पार्श्वगा । सर्वं कथय कल्याणि अहं हि नहुषात्मजः
त्या धर्मात्म्याने तिला विचारलं, 'ही तुझ्या शेजारी असलेली स्त्री कोण आहे? सगळं सांग, कल्याणी, मी नहुषाचा मुलगा आहे.'