सर्वांगसुंदरो राजन्हेमरूपतनूरुहः । रत्नज्योतिः सुचित्रांगो दर्शनीयो मनोहरः
राजा, तो हरिण सर्व अंगांनी सुंदर, सोन्यासारख्या रंगाचे केस, रत्नांच्या तेजाने झळाळणारे, विविध रंगांनी सजलेले, पाहण्यास मोहक आणि मनाला भरणारे होते.
अभ्यधावत्स वेगेन बाणपाणिर्धनुर्द्धरः । इत्यमन्यत मेधावी कोपि दैत्यः समागतः
धनुष्य हातात आणि बाण सज्ज करून, तो वेगाने त्या हरिणाकडे धावला आणि मनात म्हणाला, 'इथे नक्कीच कुठला तरी चतुर दैत्य आला असावा.'
मृगेण च स तेनापि दूरमाकर्षितो नृपः । गतः सरथवेगेन श्रमेण परिखेदितः
त्या हरिणाने राजाला लांबवर नेले; राजा रथाचा वेग लावून गेला आणि श्रमाने थकला.
वीक्षमाणस्य तस्यापि मृगश्चांतरधीयत । स पश्यति वनं तत्र नंदंनोपममद्भुतम्
राजा आजूबाजूला पाहत असताना, हरिण दिसेनासे झाले; तिथे त्याने नंदनवनासारखे अद्भुत आणि रम्य असे वन पाहिले.
चारुवृक्षसमाकीर्णं भूतपंचकशोभितम् । गुरुभिश्चंदनैः पुण्यैः कदलीखंडमंडितैः
ते वन सुंदर झाडांनी भरलेले होते, पंचमहाभूतांनी शोभलेले, पवित्र चंदनाच्या झाडांनी आणि केळीच्या घडांनी सजलेले होते.
बकुलाशोकपुंनागैर्नालिकेरैश्च तिंदुकैः । पूगीफलैश्च खर्जूरैः कुमुदैः सप्तपर्णकैः
त्यात बकुळ, अशोक, पुन्नाग, नारळ, तिंडूळ, सुपारी, खजूर, कुमुद आणि सप्तपर्णाची झाडे होती.
पुष्पितैः कर्णिकारैश्च नानावृक्षैः सदाफलैः । पुष्पितामोदसंयुक्तैः केतकैः पाटलैस्ततः
फुललेल्या कर्णिकर, नेहमी फळ देणारी विविध झाडे, सुगंधी फुलांनी भरलेली केतकी आणि पाटलाची झाडे तिथे होती.
वीक्षमाणो महाराज ददर्श सर उत्तमम् । पुण्योदकेन संपूर्णं विस्तीर्णं पंचयोजनम्
हे पाहून, त्या महान राजाने एक उत्तम सरोवर पाहिले, पवित्र पाण्याने भरलेले, विस्तीर्ण आणि पाच योजन रुंद.
हंसकारंडवाकीर्णं जलपक्षिविनादितम् । कमलैश्चापि मुदितं श्वेतोत्पलविराजितम्
ते सरोवर राजहंस आणि बगळ्यांनी भरलेले, जलपक्ष्यांच्या आवाजांनी निनादलेले, कमळांनी आनंदित आणि पांढऱ्या उत्पलांनी शोभलेले होते.
रक्तोत्पलैः शोभमानं हाटकोत्पलमंडितम् । नीलोत्पलैः प्रकाशितं कल्हारैरतिशोभितम्
ते लाल कमळांनी शोभून गेलेले, सोन्याच्या कमळांनी सजलेले, निळ्या कमळांनी उजळलेले आणि कल्हार फुलांनी अधिकच सुंदर झाले होते.
मत्तैर्मधुकरैश्चपि सर्वत्र परिनादितम् । एवं सर्वगुणोपेतं ददर्श सर उत्तमम्
मधुराने मत्त झालेले भुंगे सर्वत्र गुंजारव करत होते; अशा प्रकारे सर्व गुणांनी युक्त असलेले ते उत्तम सरोवर त्याने पाहिले.
पंचयोजनविस्तीर्णं दशयोजनदीर्घकम् । तडागं सर्वतोभद्रं दिव्यभावैरलंकृतम्
पाच योजन रुंद आणि दहा योजन लांब, सर्व बाजूंनी मंगलमय आणि दिव्य गुणांनी अलंकृत असे ते सरोवर होते.
रथवेगेन संखिन्नः किंचिच्छ्रमनिपीडितः । निषसाद तटे तस्य चूतच्छायां सुशीतलाम्
रथाच्या वेगामुळे थकलेला आणि थोडासा दमलेला तो, त्या नदीच्या काठी आंब्याच्या झाडाखालील गार सावलीत बसला.
स्नात्वा पीत्वा जलं शीतं पद्मसौगंध्यवासितम् । सर्वश्रमोपशमनममृतोपममेव तत्
त्याने स्नान करून, कमळाच्या सुवासिक, गार पाणी प्यायले आणि त्याचा सारा थकवा जणू अमृत मिळाल्यासारखा नाहीसा झाला.
वृक्षच्छाये ततस्तस्मिन्नुपविष्टेन भूभृता । गीतध्वनिः समाकर्णि गीयमानो यथा तथा
त्या झाडाच्या सावलीखाली बसलेल्या राजाच्या कानावर गाण्याचा मधुर आवाज आला, जसा प्रत्यक्ष गायन चालू असावा.
यथा स्त्री गायते दिव्या तथायं श्रूयते ध्वनिः । गीतप्रियो महाराज एव चिंतां परां गतः
तो स्वर ऐकताना जणू एखादी दिव्य स्त्री गात आहे असे वाटले; गाण्याला प्रेम करणारा राजा त्या विचारात पूर्णपणे गुंतून गेला.
चिंताकुलस्तु धर्मात्मा यावच्चिंतयते क्षणम् । तावन्नारी वरा काचित्पीनश्रोणी पयोधरा
धर्मनिष्ठ राजा विचारात गुंतलेला असताना, त्याच क्षणी भरदार कंबरेची आणि उन्नत उरोजांची एक सुंदर स्त्री तेथे प्रकट झाली.
नृपतेः पश्यतस्तस्य वने तस्मिन्समागता । सर्वाभरणशोभांगी शीललक्षणसंपदा
राजा पाहत असतानाच, त्या जंगलात ती आली; तिच्या अंगावर सर्व प्रकारची दागिने झळकत होती आणि तिच्या वागण्यात चांगुलपणाचे सर्व गुण होते.
तस्मिन्वने समायाता नृपतेः पुरतः स्थिता । तामुवाच महाराजः का हि कस्य भविष्यसि
ती त्या जंगलात येऊन राजासमोर उभी राहिली. राजा म्हणाला, 'तू कोण आहेस? आणि कोणाची होशील?'
किमर्थं हि समायाता तन्मे त्वं कारणं वद । पृष्टा सती तदा तेन न किंचिदपि पिप्पल
'कशासाठी आली आहेस, हे कारण मला सांग,' असे विचारल्यावर, ती काहीच बोलली नाही, हे पिप्पल.
शुभाशुभं च भूपालं प्रत्यवोचद्वरानना । प्रहस्यैव गता शीघ्रं वीणादंडकराऽबला
तेव्हा तेजस्वी चेहऱ्याने तिने राजाला शुभ-अशुभ सांगितले आणि हसतच, वीणेचा दांडा धरलेली ती स्त्री झपाट्याने निघून गेली.
विस्मयेनापि राजेंद्रो महता व्यापितस्तदा । मया संभाषिता चेयं मां न ब्रूते स्म सोत्तरम्
राजा मोठ्या आश्चर्याने भरून गेला, कारण मी तिच्याशी बोललो तरी तिने मला काहीच उत्तर दिले नाही.
पुनश्चिंतां समापेदे ययातिः पृथिवीपतिः । यो वै मृगो मया दृष्टश्चतुःशृंगः सुवर्णकः
पृथ्वीचा राजा ययाति पुन्हा विचारात पडला — 'मी पाहिलेला तो चार शिंगांचा, सोन्याचा प्राणी—'
तस्मान्नारी समुद्भूता तत्सत्यं प्रतिभाति मे । मायारूपमिदं सत्यं दानवानां भविष्यति
'त्यातूनच ही स्त्री प्रकटली असावी, हे मला खरे वाटते. हे नक्कीच दानवांचे मायावी रूप असावे.'
चिंतयित्वा क्षणं राजा ययातिर्नहुषात्मजः । यावच्चिंतयते राजा तावन्नारी महावने
नहुषाचा पुत्र राजा ययाति क्षणभर विचार करत असतानाच, त्या मोठ्या जंगलात ती स्त्री—
अंतर्धानं गता विप्र प्रहस्य नृपनंदनम् । एतस्मिन्नंतरे गीतं सुस्वरं पुनरेव तत्
—ब्राह्मणांनो, राजपुत्राकडे हसत पाहून अदृश्य झाली. त्याच वेळी, पुन्हा एकदा मधुर गाण्याचा स्वर ऐकू आला.
शुश्रुवे परमं दिव्यं मूर्छनातानसंयुतम् । जगाम सत्वरं राजा यत्र गीतध्वनिर्महान्
त्याने अत्यंत दिव्य, स्वर आणि तालांनी भरलेले संगीत ऐकले; राजा पटकन त्या गाण्याचा मोठा आवाज जिथे येत होता तिथे गेला.
जलांते पुष्करं चैव सहस्रदलमुत्तमम् । तस्योपरि वरा नारी शीलरूपगुणान्विता
पाण्याच्या काठी एक हजार पाकळ्यांचे सुंदर कमळ होते आणि त्यावर सद्गुण, रूप आणि गुणांनी युक्त अशी एक श्रेष्ठ स्त्री विराजमान होती.
दिव्यलक्षणसंपन्ना दिव्याभरणभूषिता । दिव्यैर्भावैः प्रभात्येका वीणादंडकराविला
ती दिव्य लक्षणे आणि अलंकारांनी सजलेली होती; तिच्या दिव्य भावांनी एकटीच तेजस्वी दिसत होती आणि तिच्या हातात वीणेचा दांडा होता.
गायंती सुस्वरं गीतं तालमानलयान्वितम् । तेन गीतप्रभावेण मोहयंती चराचरान्
ती सुरेल आवाजात, ताल आणि लय यांसह गाणे गात होती आणि तिच्या गाण्याच्या प्रभावाने सर्व चराचर सृष्टीला मोहित करत होती.