नेपथ्यांतश्चरी राजन्सा तस्मिन्नृत्यकर्मणि । मकरंदो महाप्राज्ञः क्षोभयामास भूपतिम्
राजा, त्या नृत्यप्रयोगात ती मागच्या बाजूला फिरत होती; आणि बुद्धिमान मकरंदाने राजाचं मन हलवायला सुरुवात केली.
यथायथा पश्यति नृत्यमुत्तमं गीतं समाकर्णति स क्षितीशः । तथातथा मोहितवान्स भूपतिं नटीप्रणीतेन महानुभावः
राजा जितका उत्तम नृत्य आणि गाणं ऐकत होता, तितकाच तो त्या मोठ्या नटीच्या अभिनयाने अधिकाधिक मोहून गेला.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थे ययातिचरित्रे षट्सप्ततितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनाच्या कथेत, मातापित्याच्या तीर्थावर, ययातिच्या चरित्रातील हा छप्पन्नावा अध्याय संपला.
सुकर्मोवाच- कामस्य गीतलास्येन हास्येन ललितेन च । मोहितो राजराजेंद्रो नटरूपेण पिप्पल
सुकर्म म्हणाला — कामाच्या गाण्याने, नृत्याने, हास्याने आणि लीलांनी, राजांचा राजा पिप्पल नटाच्या रूपाने मोहून गेला.
कृत्वा मूत्रं पुरीषं च स राजा नहुषात्मजः । अकृत्वा पादयोः शौचमासने उपविष्टवान्
नहुषाचा पुत्र राजा, मलमूत्र विसर्जन करून, पाय धुतले नाहीत, आणि आपल्या आसनावर बसला.
तदंतरं तु संप्राप्य संचचार जरा नृपम् । कामेनापि नृपश्रेष्ठ इंद्रकार्यं कृतं हितम्
त्या वेळेत, वयोमान राजामध्ये शिरली; तरीही, राजांमध्ये श्रेष्ठा, इच्छेनेदेखील, इंद्राचे कार्य त्याच्या हितासाठी पूर्ण झाले.
निवृत्ते नाटके तस्मिन्गतेषु तेषु भूपतिः । जराभिभूतो धर्मात्मा कामसंसक्तमानसः
तो खेळ संपल्यावर आणि सर्व लोक निघून गेल्यावर, धर्मशील राजा वृद्धत्वाने ग्रासला गेला आणि त्याचे मन कामवासनेत गुंतले होते.
मोहितः काममोहेन विह्वलो विकलेंद्रियः । अतीव मुग्धो धर्मात्मा विषयैश्चापवाहितः
कामाच्या मोहाने भुललेला, अस्वस्थ, इंद्रिये दुर्बल झालेला, तो धर्मात्मा राजा अत्यंत वेडावला आणि विषयांच्या आकर्षणाने वाहून गेला.
एकदा तु गतो राजा मृगया व्यसनातुरः । वने च क्रीडते सोपि मोहरागवशं गतः
एकदा, शिकारीची तीव्र हौस लागल्याने राजा जंगलात गेला आणि तिथे खेळू लागला, मोह व आसक्तीच्या प्रभावाखाली पूर्णपणे गेला.
सरसं क्रीडमानस्य नृपतेश्च महात्मनः । मृगश्चैकः समायातश्चतुःशृंगो ह्यनौपमः
त्या महान आत्म्याचा राजा सरोवराजवळ खेळत असताना, एक अद्वितीय, चार शिंगांचा हरिण तिथे आला.
सर्वांगसुंदरो राजन्हेमरूपतनूरुहः । रत्नज्योतिः सुचित्रांगो दर्शनीयो मनोहरः
राजा, तो हरिण सर्व अंगांनी सुंदर, सोन्यासारख्या रंगाचे केस, रत्नांच्या तेजाने झळाळणारे, विविध रंगांनी सजलेले, पाहण्यास मोहक आणि मनाला भरणारे होते.
अभ्यधावत्स वेगेन बाणपाणिर्धनुर्द्धरः । इत्यमन्यत मेधावी कोपि दैत्यः समागतः
धनुष्य हातात आणि बाण सज्ज करून, तो वेगाने त्या हरिणाकडे धावला आणि मनात म्हणाला, 'इथे नक्कीच कुठला तरी चतुर दैत्य आला असावा.'
मृगेण च स तेनापि दूरमाकर्षितो नृपः । गतः सरथवेगेन श्रमेण परिखेदितः
त्या हरिणाने राजाला लांबवर नेले; राजा रथाचा वेग लावून गेला आणि श्रमाने थकला.
वीक्षमाणस्य तस्यापि मृगश्चांतरधीयत । स पश्यति वनं तत्र नंदंनोपममद्भुतम्
राजा आजूबाजूला पाहत असताना, हरिण दिसेनासे झाले; तिथे त्याने नंदनवनासारखे अद्भुत आणि रम्य असे वन पाहिले.
चारुवृक्षसमाकीर्णं भूतपंचकशोभितम् । गुरुभिश्चंदनैः पुण्यैः कदलीखंडमंडितैः
ते वन सुंदर झाडांनी भरलेले होते, पंचमहाभूतांनी शोभलेले, पवित्र चंदनाच्या झाडांनी आणि केळीच्या घडांनी सजलेले होते.
बकुलाशोकपुंनागैर्नालिकेरैश्च तिंदुकैः । पूगीफलैश्च खर्जूरैः कुमुदैः सप्तपर्णकैः
त्यात बकुळ, अशोक, पुन्नाग, नारळ, तिंडूळ, सुपारी, खजूर, कुमुद आणि सप्तपर्णाची झाडे होती.
पुष्पितैः कर्णिकारैश्च नानावृक्षैः सदाफलैः । पुष्पितामोदसंयुक्तैः केतकैः पाटलैस्ततः
फुललेल्या कर्णिकर, नेहमी फळ देणारी विविध झाडे, सुगंधी फुलांनी भरलेली केतकी आणि पाटलाची झाडे तिथे होती.
वीक्षमाणो महाराज ददर्श सर उत्तमम् । पुण्योदकेन संपूर्णं विस्तीर्णं पंचयोजनम्
हे पाहून, त्या महान राजाने एक उत्तम सरोवर पाहिले, पवित्र पाण्याने भरलेले, विस्तीर्ण आणि पाच योजन रुंद.
हंसकारंडवाकीर्णं जलपक्षिविनादितम् । कमलैश्चापि मुदितं श्वेतोत्पलविराजितम्
ते सरोवर राजहंस आणि बगळ्यांनी भरलेले, जलपक्ष्यांच्या आवाजांनी निनादलेले, कमळांनी आनंदित आणि पांढऱ्या उत्पलांनी शोभलेले होते.
रक्तोत्पलैः शोभमानं हाटकोत्पलमंडितम् । नीलोत्पलैः प्रकाशितं कल्हारैरतिशोभितम्
ते लाल कमळांनी शोभून गेलेले, सोन्याच्या कमळांनी सजलेले, निळ्या कमळांनी उजळलेले आणि कल्हार फुलांनी अधिकच सुंदर झाले होते.
मत्तैर्मधुकरैश्चपि सर्वत्र परिनादितम् । एवं सर्वगुणोपेतं ददर्श सर उत्तमम्
मधुराने मत्त झालेले भुंगे सर्वत्र गुंजारव करत होते; अशा प्रकारे सर्व गुणांनी युक्त असलेले ते उत्तम सरोवर त्याने पाहिले.
पंचयोजनविस्तीर्णं दशयोजनदीर्घकम् । तडागं सर्वतोभद्रं दिव्यभावैरलंकृतम्
पाच योजन रुंद आणि दहा योजन लांब, सर्व बाजूंनी मंगलमय आणि दिव्य गुणांनी अलंकृत असे ते सरोवर होते.
रथवेगेन संखिन्नः किंचिच्छ्रमनिपीडितः । निषसाद तटे तस्य चूतच्छायां सुशीतलाम्
रथाच्या वेगामुळे थकलेला आणि थोडासा दमलेला तो, त्या नदीच्या काठी आंब्याच्या झाडाखालील गार सावलीत बसला.
स्नात्वा पीत्वा जलं शीतं पद्मसौगंध्यवासितम् । सर्वश्रमोपशमनममृतोपममेव तत्
त्याने स्नान करून, कमळाच्या सुवासिक, गार पाणी प्यायले आणि त्याचा सारा थकवा जणू अमृत मिळाल्यासारखा नाहीसा झाला.
वृक्षच्छाये ततस्तस्मिन्नुपविष्टेन भूभृता । गीतध्वनिः समाकर्णि गीयमानो यथा तथा
त्या झाडाच्या सावलीखाली बसलेल्या राजाच्या कानावर गाण्याचा मधुर आवाज आला, जसा प्रत्यक्ष गायन चालू असावा.
यथा स्त्री गायते दिव्या तथायं श्रूयते ध्वनिः । गीतप्रियो महाराज एव चिंतां परां गतः
तो स्वर ऐकताना जणू एखादी दिव्य स्त्री गात आहे असे वाटले; गाण्याला प्रेम करणारा राजा त्या विचारात पूर्णपणे गुंतून गेला.
चिंताकुलस्तु धर्मात्मा यावच्चिंतयते क्षणम् । तावन्नारी वरा काचित्पीनश्रोणी पयोधरा
धर्मनिष्ठ राजा विचारात गुंतलेला असताना, त्याच क्षणी भरदार कंबरेची आणि उन्नत उरोजांची एक सुंदर स्त्री तेथे प्रकट झाली.
नृपतेः पश्यतस्तस्य वने तस्मिन्समागता । सर्वाभरणशोभांगी शीललक्षणसंपदा
राजा पाहत असतानाच, त्या जंगलात ती आली; तिच्या अंगावर सर्व प्रकारची दागिने झळकत होती आणि तिच्या वागण्यात चांगुलपणाचे सर्व गुण होते.
तस्मिन्वने समायाता नृपतेः पुरतः स्थिता । तामुवाच महाराजः का हि कस्य भविष्यसि
ती त्या जंगलात येऊन राजासमोर उभी राहिली. राजा म्हणाला, 'तू कोण आहेस? आणि कोणाची होशील?'
किमर्थं हि समायाता तन्मे त्वं कारणं वद । पृष्टा सती तदा तेन न किंचिदपि पिप्पल
'कशासाठी आली आहेस, हे कारण मला सांग,' असे विचारल्यावर, ती काहीच बोलली नाही, हे पिप्पल.