एवं हि वैष्णवः सर्वो जरामृत्युविवर्जितः । मर्त्यलोकः कृतस्तेन नहुषस्यात्मजेन वै
'अशा रीतीने प्रत्येक वैष्णव वृद्धापकाळ आणि मृत्यूपासून मुक्त आहे; नहुषाचा पुत्र असल्यामुळे मर्त्यलोक असे झाले आहे.'
पदभ्रष्टोस्मि संजातो व्यापारेण विवर्जितः । एतत्सर्वं समाख्यातं मम कर्मविनाशनम्
'मी माझ्या स्थानावरून खाली पडलो आहे, माझे कार्य थांबले आहे; हे सर्व मी सांगितले, माझ्या कर्माचा नाश झाला आहे.'
एवं ज्ञात्वा सहस्राक्ष लोकस्यास्य हितं कुरु । एतत्ते सर्वमाख्यातं यथापृष्टोस्मि वै त्वया
'हे सर्व जाणून, हे हजार डोळ्यांच्या इंद्रा, या लोकांचे भले कर. हे सर्व मी तुला सांगितले, जसे तू विचारलेस.'
एतस्मात्कारणादिंद्र आगतस्तव सन्निधौ । इंद्र उवाच- पूर्वमेव मया दूत आगमाय महात्मनः
'या कारणासाठी, इंद्रा, मी तुझ्या समोर आलो आहे.' इंद्र म्हणाला— 'मी आधीच दूत पाठवला होता त्या मोठ्या मनाच्या राजाला बोलावण्यासाठी.'
प्रेषितो धर्मराजेंद्र दूतेनास्यापि भाषितम् । नाहं स्वर्गसुखस्यार्थी नागमिष्ये दिवं पुनः
'धर्मराजाला दूताने पाठवले, आणि त्याने असेही सांगितले— "मला स्वर्गसुखाची इच्छा नाही, मी पुन्हा स्वर्गात येणार नाही."'
स्वर्गरूपं करिष्यामि सर्वं तद्भूमिमंडलम् । इत्याचचक्षे भूपालः प्रजापाल्यं करोति सः
'मी संपूर्ण पृथ्वीचे क्षेत्र स्वर्गासारखे करीन.' असे त्या राजाने सांगितले, जो आता आपल्या प्रजेला सांभाळतो.
तस्य धर्मप्रभावेण भीतस्तिष्ठामि सर्वदा । धर्म उवाच- येनकेनाप्युपायेन तमानय सुभूपतिम्
त्याच्या धर्माच्या प्रभावामुळे मी नेहमीच घाबरलेलो असतो. धर्म म्हणाला — कोणत्याही मार्गाने तो उत्तम राजा इथे आण.
देवराज महाभाग यदीच्छसि मम प्रियम् । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य धर्मस्यापि सुराधिपः
देवराजा, जर तुला माझं मन जिंकलं असं वाटत असेल — असं धर्माचं बोलणं ऐकून देवांचा राजा
चिंतयामास मेधावी सर्वतत्वेन भूपते । कामदेवं समाहूय गंधर्वांश्च पुरंदरः
तो बुद्धिमान इंद्र सर्व बाजूंनी विचार करून, कामदेव आणि गंधर्वांना बोलावतो.
मकरंदं रतिं देव आनिनाय महामनाः । तथा कुरुत वै यूयं यथाऽगच्छति भूपतिः
महात्मा इंद्राने मकरंद आणि रतीला आणलं आणि म्हणाला — तुम्ही असं काही करा की राजा इथे येईल.
यूयं गच्छन्तु भूर्लोकं मयादिष्टा न संशयः । काम उवाच- युवयोस्तु प्रियं पुण्यं करिष्यामि न संशयः
तुम्ही सगळ्यांनी माझ्या सांगण्यावरून पृथ्वीवर जा, यात शंका नाही. काम म्हणाला — मी तुमच्यासाठी नक्कीच प्रिय आणि पुण्य काम करीन.
राजानं पश्य मां चैव स्थितं चैव समा युधि । तथेत्युक्त्वा गताः सर्वे यत्र राजा स नाहुषिः
'राजाला आणि मलाही, युद्धात दोघेही समोर आहोत, असं पाहा.' असं म्हणून ते सगळे त्या नहुष राजाजवळ गेले.
नटरूपेण ते सर्वे कामाद्याः कर्मणा द्विज । आशीर्भिरभिनंद्यैव ते च ऊचुः सुनाटकम्
काम आणि इतर सगळ्यांनी नटाच्या रूपात येऊन, आशीर्वाद देऊन, सुंदर नाटक सादर केलं.
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ययातिः पृथिवीपतिः । सभां चकार मेधावी देवरूपां सुपंडितैः
त्यांचं बोलणं ऐकून, पृथ्वीचा राजा ययाति, जो बुद्धिमान होता, त्याने आपली सभा विद्वानांनी भरलेली देवांच्या सभेसारखी केली.
समायातः स्वयं भूपो ज्ञानविज्ञानकोविदः । तेषां तु नाटकं राजा पश्यमानः स नाहुषिः
ज्ञान आणि समजूतदारपणात निपुण असलेला राजा स्वतः आला; आणि त्या नहुषाने त्यांचं नाटक पाहिलं.
चरितं वामनस्यापि उत्पत्तिं विप्ररूपिणः । रूपेणाप्रतिमा लोके सुस्वरं गीतमुत्तमम्
त्यांनी वामनाचं, ब्राह्मणाच्या रूपात जन्मलेल्याचं चरित्र आणि जन्म, अतुलनीय रूप आणि मधुर गाण्याने सादर केलं.
गायमाना जरा राजन्नार्यारूपेण वै तदा । तस्या गीतविलासेन हास्येन ललितेन च
त्या वेळी जरा, आर्य स्त्रीच्या रूपात, गाऊ लागली; तिच्या गाण्याच्या लयीने, कोमल हास्याने आणि लीलांनी
मधुरालापतस्तस्य कंदर्पस्य च मायया । मोहितस्तेन भावेन दिव्येन चरितेन च
तिच्या मधुर बोलण्याने आणि कामाच्या मायेमुळे, त्या भावनेने आणि दिव्य अभिनयाने राजा मोहून गेला.
बलेश्चैव यथारूपं विंध्यावल्या यथा पुरा । वामनस्य यथारूपं चक्रे मारोथ तादृशम्
पूर्वी बले आणि विंध्यावली यांच्याप्रमाणेच, माराने वामनासारखं रूप केलं.
सूत्रधारः स्वयं कामो वसंतः पारिपार्श्वकः । नटीवेषधरा जाता सा रतिर्हृष्टवल्लभा
काम स्वतः सूत्रधार झाला, वसंत त्याचा मदतनीस; रती, आनंदी होऊन, नटीच्या वेशात आली.
नेपथ्यांतश्चरी राजन्सा तस्मिन्नृत्यकर्मणि । मकरंदो महाप्राज्ञः क्षोभयामास भूपतिम्
राजा, त्या नृत्यप्रयोगात ती मागच्या बाजूला फिरत होती; आणि बुद्धिमान मकरंदाने राजाचं मन हलवायला सुरुवात केली.
यथायथा पश्यति नृत्यमुत्तमं गीतं समाकर्णति स क्षितीशः । तथातथा मोहितवान्स भूपतिं नटीप्रणीतेन महानुभावः
राजा जितका उत्तम नृत्य आणि गाणं ऐकत होता, तितकाच तो त्या मोठ्या नटीच्या अभिनयाने अधिकाधिक मोहून गेला.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थे ययातिचरित्रे षट्सप्ततितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनाच्या कथेत, मातापित्याच्या तीर्थावर, ययातिच्या चरित्रातील हा छप्पन्नावा अध्याय संपला.
सुकर्मोवाच- कामस्य गीतलास्येन हास्येन ललितेन च । मोहितो राजराजेंद्रो नटरूपेण पिप्पल
सुकर्म म्हणाला — कामाच्या गाण्याने, नृत्याने, हास्याने आणि लीलांनी, राजांचा राजा पिप्पल नटाच्या रूपाने मोहून गेला.
कृत्वा मूत्रं पुरीषं च स राजा नहुषात्मजः । अकृत्वा पादयोः शौचमासने उपविष्टवान्
नहुषाचा पुत्र राजा, मलमूत्र विसर्जन करून, पाय धुतले नाहीत, आणि आपल्या आसनावर बसला.
तदंतरं तु संप्राप्य संचचार जरा नृपम् । कामेनापि नृपश्रेष्ठ इंद्रकार्यं कृतं हितम्
त्या वेळेत, वयोमान राजामध्ये शिरली; तरीही, राजांमध्ये श्रेष्ठा, इच्छेनेदेखील, इंद्राचे कार्य त्याच्या हितासाठी पूर्ण झाले.
निवृत्ते नाटके तस्मिन्गतेषु तेषु भूपतिः । जराभिभूतो धर्मात्मा कामसंसक्तमानसः
तो खेळ संपल्यावर आणि सर्व लोक निघून गेल्यावर, धर्मशील राजा वृद्धत्वाने ग्रासला गेला आणि त्याचे मन कामवासनेत गुंतले होते.
मोहितः काममोहेन विह्वलो विकलेंद्रियः । अतीव मुग्धो धर्मात्मा विषयैश्चापवाहितः
कामाच्या मोहाने भुललेला, अस्वस्थ, इंद्रिये दुर्बल झालेला, तो धर्मात्मा राजा अत्यंत वेडावला आणि विषयांच्या आकर्षणाने वाहून गेला.
एकदा तु गतो राजा मृगया व्यसनातुरः । वने च क्रीडते सोपि मोहरागवशं गतः
एकदा, शिकारीची तीव्र हौस लागल्याने राजा जंगलात गेला आणि तिथे खेळू लागला, मोह व आसक्तीच्या प्रभावाखाली पूर्णपणे गेला.
सरसं क्रीडमानस्य नृपतेश्च महात्मनः । मृगश्चैकः समायातश्चतुःशृंगो ह्यनौपमः
त्या महान आत्म्याचा राजा सरोवराजवळ खेळत असताना, एक अद्वितीय, चार शिंगांचा हरिण तिथे आला.