सस्याद्दिव्यतिथिर्भूप देवानां कीर्तिवर्धनः । तस्माच्छ्रद्धान्वितैर्देयं तत्फलं भवति ध्रुवम्
राजा, देवांच्या कीर्तीला वाढवणारा दिव्य उत्सवाचा दिवस प्रसिद्ध आहे. म्हणून श्रद्धेने अर्पण केले पाहिजे, कारण त्याचा परिणाम निश्चितच मिळतो.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने पितृतीर्थवर्णने ययातिचरित्रेऽष्टषष्टितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणातील भूमिखंडात वेनाच्या कथेत, पितृतीर्थांचे वर्णन आणि ययातीच्या चरित्राचा अठ्ठावन्नावा अध्याय येथे संपतो.
मातलिरुवाच- अथ धर्माः शिवेनोक्ताः शिवधर्मागमोत्तमाः । ज्ञेया बहुविधास्ते च कर्मयोगप्रभेदतः
मातली म्हणाला— आता शिवाने सांगितलेले धर्म, हे शिवधर्मागमातील श्रेष्ठ धर्म, अनेक प्रकारचे आहेत. ते कर्मयोगाच्या भेदाने ओळखावे.
हिंसादिदोषनिर्मुक्ताः क्लेशायासविवर्जिताः । सर्वभूतहिताः शुद्धाः सूक्ष्मायासा महत्फलाः
हे धर्म हिंसा वगैरे दोषांपासून मुक्त, क्लेश आणि थकवा नसलेले, सर्व जीवांच्या हितासाठी, शुद्ध, सूक्ष्म आणि मोठ्या फलदायी आहेत.
अनंतशाखाकलिताः शिवमूलैकसंश्रिताः । ज्ञानध्यानसुपुष्पाढ्याः शिवधर्माः सनातनाः
असंख्य शाखांनी युक्त, फक्त शिवामध्येच मूळ असलेले, ज्ञान आणि ध्यानाच्या फुलांनी शोभलेले, हे शिवधर्म सनातन आहेत.
धारयंति शिवं यस्माद्धार्यते शिवभाषितैः । शिवधर्माः स्मृतास्तस्मात्संसारार्णवतारकाः
जे शिवाला धारण करतात आणि शिवाच्या वचनांनी धारण केले जातात, त्यांना शिवधर्म म्हणतात. हे संसाराच्या समुद्रातून पार जाण्याचा मार्ग म्हणून स्मरणात आहेत.
तथाऽहि सा क्षमा सत्यं ह्रीः श्रद्धेन्द्रियसंयमः । दानमिज्यातपोदानं दशकं धर्मसाधनम्
तसेच क्षमा, सत्य, लज्जा, श्रद्धा, इंद्रियांचे संयमन, दान, पूजा, तप, आणि देणे— हे दहा धर्मसाधन आहेत.
अथ व्यस्तैः समस्तैर्वा शिवधर्मैरनुष्ठितैः । शिवैकरस्य संप्राप्तैर्गतिरेकैव कल्पिता
शिवधर्म वेगळे किंवा एकत्रितपणे पाळले, आणि शिवाशी एकरूपता मिळवली, तर एकच अंतिम स्थान निश्चित होते.
यथा भूः सर्वभूतानां स्थानं साधारणं स्मृतम् । तत्तथा शिवभक्तानां तुल्यं शिवपुरंस्मृतम्
जसा पृथ्वी सर्व जीवांचा समान निवासस्थान मानली जाते, तसाच शिवभक्तांसाठी शिवपुरही समानपणे स्मरणात आहे.
यथेह सर्वभूतानां भोगाः सातिशयाः स्मृताः । नानापुण्यविशेषेण भोगाः शिवपुरे तथा
इथे सर्व जीव विविध प्रकारचे सुख भोगतात असे मानले जाते, तसेच शिवपुरातही प्रत्येकाच्या पुण्याच्या विशेषतेनुसार सुख मिळते.
शुभाशुभफलं चापि भुज्यते सर्वदेहिभिः । शिवधर्मस्य चैकस्य फलं तत्रोपभुज्यते
सर्व देहधारी जीव चांगले-वाईट फळ भोगतात; आणि तिथे, एक शिवधर्माचे फळही उपभोगता येते.
यस्य यादृग्भवेत्पुण्यं श्रद्धापात्रविशेषतः । भोगाः शिवपुरे तस्य ज्ञेयाः सातिशयाः शुभाः
ज्याच्याकडे जसे पुण्य असते आणि श्रद्धेची पात्रता असते, त्याला शिवपुरातील सुखे अतिशय शुभ आणि विशेष मिळतात.
स्थानप्राप्तिः परं तुल्या भोगाः शांतिमयाः स्थिताः । कुर्यात्पुण्यं महत्तस्मान्महाभोगजिगीषया
त्या स्थानाची प्राप्ती अत्यंत श्रेष्ठ आहे, आणि तिथली सुखे शांततेने भरलेली आहेत. म्हणून, महान सुखासाठी मोठे पुण्य करावे.
सर्वातिशयमेवैकं भावितं च सुरोत्तमैः । आत्मभोगाधिपत्यं स्याच्छिवः सर्वजगत्पतिः
सर्वात उत्तम देवांनी जो एक गोष्ट साधली, ती सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ ठरते; तेव्हा आत्मसुखाचा अधिपत्य मिळते—शिव हा सर्व जगाचा स्वामी आहे.
केचित्तत्रैव मुच्यंते ज्ञानयोगरता नराः । आवर्तंते पुनश्चान्ये संसारे भोगतत्पराः
काही जण तिथेच ज्ञानयोगात रमून मुक्त होतात; तर इतर, सुखात आसक्त राहून, पुन्हा संसारात परततात.
तस्माद्विमुक्तिमिच्छंस्तु भोगासक्तिं च वर्जयेत् । विरक्तः शांतचित्तात्मा शिवज्ञानमवाप्नुयात्
म्हणून, ज्याला मुक्ती हवी आहे त्याने सुखाची आसक्ती सोडावी; विरक्त, शांत मनाचा आणि आत्म्याचा, तो शिवज्ञान प्राप्त करतो.
ये चापीशान्यहृदया यजंतीशं प्रसंगतः । तेषामपि ददातीशः स्थानं भावानुरूपतः
जे लोक, ज्यांचे हृदय शिवाशी जोडलेले नाही, पण योगायोगाने शिवाची पूजा करतात, त्यांना शिव त्यांच्या भावानुसार स्थान देतो.
तत्रार्चयंति ये रुद्रं सकृदुच्छिन्नकल्मषाः । तेषां पिशाचलोकेषु भोगानीशः प्रयच्छति
जे लोक तिथे एकदाच रुद्राची पूजा करतात, त्यांचे पाप नष्ट होते; शिव त्यांना पिशाच्च लोकांमध्ये सुख देतो.
संतप्ता दुःखभारेण म्रियंते सर्वदेहिनः । अन्नदः पुण्यदः प्रोक्तः प्राणदश्चापि सर्वदः
सर्व प्राणी दुःखाच्या ओझ्याने त्रस्त होऊन शेवटी मरतात. पण जो अन्न देतो, तो पुण्य देतो आणि नेहमीच प्राण वाचवतो, असं म्हटलं आहे.
तस्मादन्नप्रदानेन सर्वदानफलं लभेत् । त्रैलोक्ये यानि रत्नानि भोगस्त्रीवाहनानि च
म्हणून अन्नदान केल्याने सर्व दानांचं फळ मिळतं; तिन्ही लोकांतील सर्व रत्ने, सुख, स्त्रिया आणि वाहने मिळतात.
अन्नदानप्रदः सर्वमिहामुत्र फलं लभेत् । यस्यान्नपानपुष्टांगः कुरुते पुण्यसंचयम्
अन्नदान करणाऱ्याला या जगात आणि पुढच्या जन्मात सर्व फळं मिळतात; ज्याचं शरीर अन्नपाण्याने पोसलेलं असतं, तो पुण्य साठवतो.
अन्नप्रदातुस्तस्यार्धं कर्तुश्चार्धं न संशयः । धर्मार्थकाममोक्षाणां देहः परमसाधनम्
अन्न देणाऱ्याचं अर्धं पुण्य त्याचं आणि अर्धं पुण्य अन्न देणाऱ्याचं, यात शंका नाही; धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष यासाठी शरीर हेच मुख्य साधन आहे.
स्थितिस्तस्यान्नपानाभ्यामतस्तत्सर्वसाधनम् । अन्नं प्रजापतिः साक्षादन्नं विष्णुः शिवः स्वयम्
शरीराचं अस्तित्व अन्नपाण्यावर अवलंबून आहे, म्हणून ते सर्व साधनांचं मूळ आहे; अन्न म्हणजेच प्रजापती, अन्न म्हणजे विष्णू आणि शिव स्वतः.
तस्मादन्नसमं दानं न भूतं न भविष्यति । त्रयाणामपि लोकानामुदकं जीवनं स्मृतम्
म्हणून अन्नासारखं दान कधीच झालं नाही आणि होणारही नाही; तिन्ही लोकांसाठी पाणी हेच जीवन मानलं जातं.
पवित्रमुदकं दिव्यं शुद्धं सर्वरसायनम् । अन्नपानाश्व गो वस्त्र शय्या सूत्रासनानि च
पाणी पवित्र, दिव्य, शुद्ध आणि सर्वांसाठी अमृत आहे; अन्न, पाणी, घोडे, गायी, वस्त्र, झोपायची जागा, दोर आणि आसन याही दानात येतात.
प्रेतलोके प्रशस्तानि दानान्यष्टौ विशेषतः । एवं दानविशेषेण धर्मराजपुरं नरः
या आठ दानांना विशेष महत्त्व मृत्यूनंतरच्या लोकात दिलं आहे; अशा दानाच्या श्रेष्ठतेमुळे माणूस धर्मराजाच्या नगरीत पोहोचतो.
यस्माद्याति सुखेनैव तस्माद्धर्मं समाचरेत् । ये पुनः क्रूरकर्माणः पापादानविवर्जिताः
म्हणून माणूस तिथे सहज पोहोचतो, म्हणून नेहमी धर्माचं आचरण करावं; पण जे क्रूर कर्म करतात आणि पुण्याचं दान करत नाहीत—
भुंजते दारुणं दुःखं नरके नृपनंदन । तथा सुखं प्रभुंजंति दानकर्तार एव तु
ते नरकात भयंकर दुःख भोगतात, राजनंदना; पण जे दान करतात, ते मात्र सुखाचा अनुभव घेतात.
तेषां तु संभवेत्सौख्यं कर्मयोगरतात्मनाम् । अप्रमेयगुणैर्दिव्यैर्विमानैः सर्वकामकैः
ज्यांना कर्मयोगात आनंद मिळतो, त्यांना खऱ्या अर्थाने सुख मिळतं; त्यांना दिव्य आणि अपरिमित गुण, सर्व इच्छा पूर्ण करणारी विमानं मिळतात.
असंख्यैस्तत्पुरं व्याप्तं प्राणिनामुपकारकैः । सहस्रसोमदिव्यं वा सूर्यतेजः समप्रभम्
ती नगरी असंख्य जीवांनी भरलेली आहे, जे इतरांच्या उपकारासाठी जगतात; ती हजार चंद्रांसारखी किंवा सूर्याच्या तेजासारखी उजळते.