कायेन मनसा वाचा तस्य चाधोगतिः फलम् । इति संक्षेपतः प्रोक्ताः पापभेदास्त्रिधाधुना
शरीर, मन किंवा वाणीने केलेल्या पापाचा परिणाम म्हणजे अधोगती; अशा प्रकारे, संक्षिप्तपणे, तीन प्रकारच्या पापांची माहिती दिली आहे—
कथ्यंते गतयश्चित्रा नराणां पापकर्मणाम् । एतत्ते नृपते धर्म फलं प्रोक्तं सुविस्तरात्
पाप कर्म करणाऱ्या माणसांच्या विविध गतिंची माहिती सांगितली आहे; हे राजन, धर्माचे फळ तुला विस्ताराने सांगितले आहे.
अन्यत्किंते प्रवक्ष्यामि तन्मे ब्रूहि नरोत्तम । अधर्मस्य फलं प्रोक्तं धर्मस्यापि वदाम्यहम्
मी तुला आणखी काही सांगतो, हे श्रेष्ठ पुरुषा, तू मला सांग. अधर्माचे फळ सांगितले आहे; आता मी धर्माचे फळही सांगतो.
इत्युक्त्वा मातलिस्तत्र राजानं सर्ववत्सलम् । तस्मिन्धर्मप्रसंगेन इत्याख्यातं महात्मना
असे म्हणून मातलीने तिथे सर्वांना प्रेम करणाऱ्या राजाला संबोधित केले; धर्माच्या प्रसंगात त्या महात्म्याने हे सांगितले.
ययातिरुवाच- अधर्मस्य फलं सूत श्रुतं सर्वं मया विभो । धर्मस्यापि फलं ब्रूहि श्रोतुं कौतूहलं मम
ययातिने म्हणाले — हे सारथ्या, मी तुझ्याकडून अधर्माचे फळ पूर्णपणे ऐकले आहे, प्रभो. आता धर्माचे फळही सांग, मला ते ऐकायची उत्सुकता आहे.
मातलिरुवाच- अथ पापैरिमे यांति यमलोकं चतुर्विधाः । संत्रासजननं घोरं विवशाः सर्वदेहिनः
मातली म्हणाले — आता पापांमुळे हे चार प्रकारचे जीव यमलोकात जातात; ते भय उत्पन्न करणारे, भयानक असून सर्व शरीरधारक जीव तेथे विवश होऊन जातात.
गर्भस्थैर्जायमानैश्च बालैस्तरुणमध्यमैः । पुंस्त्रीनपुंसकैर्वृद्धैर्यातव्यं जंतुभिस्ततः
गर्भात असलेले, जन्माला आलेले, लहान, तरुण, मध्यमवयीन, पुरुष, स्त्री, नपुंसक आणि वृद्ध — सर्व जीवांना तिथे जावेच लागते.
शुभाशुभफलं तत्र देहिनां प्रविचार्यते । चित्रगुप्तादिभिः सर्वैर्मध्यस्थैः सर्वदर्शिभिः
तिथे देहधारकांच्या शुभ-अशुभ कर्मांचे फळ चित्रगुप्त आणि इतर सर्व न्यायन्यायाने, निष्पक्षपणे आणि सर्व काही पाहणाऱ्यांनी तपासले जाते.
न तेत्र प्राणिनः संति ये न यांति यमक्षयम् । अवश्यं हि कृतं कर्म भोक्तव्यं तद्विचारितम्
यमाच्या निवासात न जाणारे असे कोणतेही प्राणी नाहीत; जे कर्म केले आहे, ते ठरल्याप्रमाणे नक्कीच भोगावे लागते.
ये तत्र शुभकर्माणः सौम्यचित्तादयान्विताः । ते नरा यांति सौम्येन पथा यमनिकेतनम्
जे शुभ कर्म करणारे, सौम्य मनाचे आणि दयाळू आहेत, ते पुरुष सौम्य मार्गाने यमाच्या निवासात जातात.
यः प्रदद्याच्च विप्राणामुपानत्काष्ठपादुके । स विमानेन महता सुखं याति यमालयम्
जो ब्राह्मणांना काष्ठाच्या पादुकांचा दान करतो, तो मोठ्या विमानात सुखाने यमाच्या निवासात जातो.
छत्रदानेन गच्छंति पथा साभ्रेण देहिनः । दिव्यवस्त्रपरीधाना यांति वस्त्रप्रदायिनः
छत्र दान केल्याने जीव ढगांनी सावली असलेल्या मार्गाने जातात; वस्त्र दान करणारे दिव्य वस्त्रे घालून जातात.
शिबिकायाः प्रदानेन विमानेन सुखं व्रजेत् । सुखासनप्रदानेन सुखं यांति यमालयम्
शिबिकेचे दान केल्याने विमानात सुखाने प्रवास करता येतो; सुखासीन दान केल्याने सुखाने यमाच्या निवासात जाता येते.
आरामकर्ता छायासु शीतलासु सुखं व्रजेत् । यांति पुष्पकयानेन पुष्पारामप्रदायिनः
आराम बांधणारा थंड आणि सावलीच्या जागेत सुखाने जातो; पुष्पाराम दान करणारे पुष्पक विमानाने जातात.
देवायतनकर्ता च यतीनामाश्रमस्य च । अनाथमंडपानां च क्रीडन्याति गृहोत्तमैः
देवांचे मंदिर, साधूंसाठी आश्रम किंवा अनाथांसाठी मंडप बांधणारा उत्तम घरात आनंदाने प्रवास करतो.
देवाग्निगुरुविप्राणां मातापित्रोश्च पूजकः
देव, अग्नी, गुरु, ब्राह्मण आणि आई-वडिलांची पूजा करणारा—
विप्रेषु दीनेषु गुणान्वितेषु यच्छ्रद्धया स्वल्पमपि प्रदत्तम् । तत्सर्वकामान्समुपैति लोके श्राद्धे च दानं प्रवदंति संतः
गरीब आणि गुणी ब्राह्मणांना श्रद्धेने अगदी थोडेही दिले, तर त्या व्यक्तीला या जगात सर्व इच्छा पूर्ण होतात; श्राद्धात दिलेले दानच खरे दान आहे, असे संत सांगतात.
श्रद्धादानेन विज्ञेयमपि वालाग्रमात्रकम् । यत्पात्रादि चतुष्टयं श्रद्धा तेषु सदा मम
श्रद्धेने दिलेले अगदी केसाच्या टोकाएवढे दानही महत्त्वाचे आहे; जे चार प्रकारचे पात्र श्रद्धेने दिले जाते, ते नेहमी माझेच असते.
श्रद्धीयते सदा तस्माच्छ्रद्धायास्तत्फलं भवेत् । गुणान्वितेषु दीनेषु यच्छत्यावसथान्यपि
म्हणून श्रद्धेला नेहमीच महत्त्व आहे; श्रद्धेचे फळ मिळते. गुणी आणि गरीबांना आश्रय दिले तरी त्याचे फळ मिळते.
स प्रयाति सर्वकामं स्थानं पैतामहं नृप । श्रद्धयायेन विप्राय दत्तं काकिणिमात्रकम्
तो सर्व इच्छा पूर्ण होणाऱ्या पितृलोकात पोहोचतो, राजानो; ब्राह्मणाला श्रद्धेने दिलेले एक काकणही तिथे नेते.
सस्याद्दिव्यतिथिर्भूप देवानां कीर्तिवर्धनः । तस्माच्छ्रद्धान्वितैर्देयं तत्फलं भवति ध्रुवम्
राजा, देवांच्या कीर्तीला वाढवणारा दिव्य उत्सवाचा दिवस प्रसिद्ध आहे. म्हणून श्रद्धेने अर्पण केले पाहिजे, कारण त्याचा परिणाम निश्चितच मिळतो.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने पितृतीर्थवर्णने ययातिचरित्रेऽष्टषष्टितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणातील भूमिखंडात वेनाच्या कथेत, पितृतीर्थांचे वर्णन आणि ययातीच्या चरित्राचा अठ्ठावन्नावा अध्याय येथे संपतो.
मातलिरुवाच- अथ धर्माः शिवेनोक्ताः शिवधर्मागमोत्तमाः । ज्ञेया बहुविधास्ते च कर्मयोगप्रभेदतः
मातली म्हणाला— आता शिवाने सांगितलेले धर्म, हे शिवधर्मागमातील श्रेष्ठ धर्म, अनेक प्रकारचे आहेत. ते कर्मयोगाच्या भेदाने ओळखावे.
हिंसादिदोषनिर्मुक्ताः क्लेशायासविवर्जिताः । सर्वभूतहिताः शुद्धाः सूक्ष्मायासा महत्फलाः
हे धर्म हिंसा वगैरे दोषांपासून मुक्त, क्लेश आणि थकवा नसलेले, सर्व जीवांच्या हितासाठी, शुद्ध, सूक्ष्म आणि मोठ्या फलदायी आहेत.
अनंतशाखाकलिताः शिवमूलैकसंश्रिताः । ज्ञानध्यानसुपुष्पाढ्याः शिवधर्माः सनातनाः
असंख्य शाखांनी युक्त, फक्त शिवामध्येच मूळ असलेले, ज्ञान आणि ध्यानाच्या फुलांनी शोभलेले, हे शिवधर्म सनातन आहेत.
धारयंति शिवं यस्माद्धार्यते शिवभाषितैः । शिवधर्माः स्मृतास्तस्मात्संसारार्णवतारकाः
जे शिवाला धारण करतात आणि शिवाच्या वचनांनी धारण केले जातात, त्यांना शिवधर्म म्हणतात. हे संसाराच्या समुद्रातून पार जाण्याचा मार्ग म्हणून स्मरणात आहेत.
तथाऽहि सा क्षमा सत्यं ह्रीः श्रद्धेन्द्रियसंयमः । दानमिज्यातपोदानं दशकं धर्मसाधनम्
तसेच क्षमा, सत्य, लज्जा, श्रद्धा, इंद्रियांचे संयमन, दान, पूजा, तप, आणि देणे— हे दहा धर्मसाधन आहेत.
अथ व्यस्तैः समस्तैर्वा शिवधर्मैरनुष्ठितैः । शिवैकरस्य संप्राप्तैर्गतिरेकैव कल्पिता
शिवधर्म वेगळे किंवा एकत्रितपणे पाळले, आणि शिवाशी एकरूपता मिळवली, तर एकच अंतिम स्थान निश्चित होते.
यथा भूः सर्वभूतानां स्थानं साधारणं स्मृतम् । तत्तथा शिवभक्तानां तुल्यं शिवपुरंस्मृतम्
जसा पृथ्वी सर्व जीवांचा समान निवासस्थान मानली जाते, तसाच शिवभक्तांसाठी शिवपुरही समानपणे स्मरणात आहे.
यथेह सर्वभूतानां भोगाः सातिशयाः स्मृताः । नानापुण्यविशेषेण भोगाः शिवपुरे तथा
इथे सर्व जीव विविध प्रकारचे सुख भोगतात असे मानले जाते, तसेच शिवपुरातही प्रत्येकाच्या पुण्याच्या विशेषतेनुसार सुख मिळते.