हरिज्ञानं यथाक्षेमं प्रत्यक्षाच्च प्रकाशयेत् । अधीते च समर्थश्च यः प्रमादं करोति च
कोणीतरी हरिचे ज्ञान नीट समजावून सांगतो, स्वतःला ते ज्ञान आहे, आणि ते स्पष्टपणे इतरांना सांगतो, पण तरीही तो निष्काळजीपणे वागतो—
अशुचिश्चाशुचौ स्थाने यः प्रवक्ति शृणोति च । इति सर्वं समासेन ज्ञाननिंदा समं स्मृतम्
जो अपवित्र अवस्थेत किंवा अपवित्र ठिकाणी बोलतो किंवा ऐकतो, हे सर्व मिळून ज्ञानाचा अपमानच मानला जातो.
गुरुपूजामकृत्वैव यः शास्त्रं श्रोतुमिच्छति । न करोति च शुश्रूषामाज्ञाभंगं च भावतः
जो गुरुची पूजा न करता शास्त्र ऐकायची इच्छा करतो, गुरुची सेवा करत नाही, आज्ञा पाळत नाही आणि मनानेही आज्ञा मोडतो—
नाभिनंदति तद्वाक्यमुत्तरं संप्रयच्छति । गुरुकर्मणि साध्ये च तदुपेक्षां करोति च
जो गुरुचे बोलणे आदराने ऐकत नाही, उलट उत्तर देतो, किंवा गुरुने सांगितलेली कामे दुर्लक्षित करतो—
गुरुमार्तमशक्तं च विदेशं प्रस्थितं तथा । अरिभिः परिभूतं वा यः संत्यजति पापकृत्
जो गुरु आजारी असताना, अशक्त असताना, परदेशी गेला असताना किंवा शत्रूंनी अपमान केल्यावर त्याला सोडून देतो, तो पापी समजला जातो.
पठमानं पुराणं तु तस्य पापं वदाम्यहम् । कुंभीपाके वसेत्तावद्यावदिंद्राश्चतुर्दश
जो गुरु पुराण वाचत असताना त्याची उपेक्षा करतो, त्याचे पाप मी सांगतो—तो चौदा इंद्रांच्या काळापर्यंत कुंभीपाक नरकात राहतो.
पठमानं गुरुं यो हि उपेक्षयति पापधीः । तस्यापि पातकं घोरं चिरं नरकदायकम्
जो वाईट मनाने गुरु पुराण वाचत असताना त्याची उपेक्षा करतो, त्यालाही भयंकर पाप लागते आणि तो दीर्घकाळ नरकात यातना भोगतो.
भार्यापुत्रेषु मित्रेषु यश्चावज्ञां करोति च । इत्येतत्पातकं ज्ञेयं गुरुनिन्दासमं महत्
जो आपल्या पत्नी, मुलं किंवा मित्रांचा तिरस्कार करतो, त्याचे हे पाप मोठे मानले जाते आणि ते गुरु-निंदा सारखेच आहे.
ब्रह्महा स्वर्णस्तेयी च सुरापी गुरुतल्पगः । महापातकिनश्चैते तत्संयोगी च पंचमः
जो ब्राह्मणाचा वध करतो, सोनं चोरतो, मद्यपान करतो, किंवा गुरुच्या पत्नीशी संबंध ठेवतो, हे सगळे मोठे पापी आहेत; आणि जो त्यांच्याशी संगत करतो, तो पाचवा पापी समजला जातो.
क्रोधाद्द्वेषाद्भयाल्लोभाद्ब्राह्मणस्य विशेषतः । मर्मातिकृन्तको यश्च ब्रह्मघ्नः स प्रकीर्तितः
राग, द्वेष, भीती किंवा लोभामुळे, विशेषतः ब्राह्मणावर, जो त्याच्या जीवावर घाव करतो, त्याला ब्रह्महत्यारा म्हणतात.
ब्राह्मणं यः समाहूय याचमानमकिंचनम् । पश्चान्नास्तीति यो ब्रूयात्स च वै ब्रह्महा नृप
जो भिक्षा मागणाऱ्या, गरीब ब्राह्मणाला बोलावतो आणि नंतर 'काहीच नाही' असे सांगतो, तोही ब्रह्महत्यारा समजला जातो.
यस्तु विद्याभिमानेन निस्तेजयति वै द्विजम् । उदासीनं सभामध्ये ब्रह्महा स प्रकीर्तितः
जो आपल्या विद्वत्तेचा गर्व करून, सभेत बसलेल्या उदासीन ब्राह्मणाचा अपमान करतो, तो ब्रह्महत्यारा म्हणवला जातो.
मिथ्यागुणैरथात्मानं नयत्युत्कर्षतां पुनः । गुरुं विरोधयेद्यस्तु स च वै ब्रह्महा स्मृतः
जो खोट्या गुणांनी स्वतःचे कौतुक करतो किंवा गुरुशी विरोध करतो, तोही ब्रह्महत्यारा मानला जातो.
क्षुत्तृषातप्तदेहानामन्नभोजनमिच्छताम् । यः समाचरते विघ्नं तमाहुर्ब्रह्मघातकम्
जेव्हा कोणी उपाशी, तहानलेले, जेवणाची इच्छा असणाऱ्यांना अडथळा आणतो, त्याला ब्रह्महत्यारा म्हणतात.
पिशुनः सर्वलोकानां रंध्रान्वेषणतत्परः । उद्वेजनकरः क्रूरः स च वै ब्रह्महा स्मृतः
जो सर्व लोकांची निंदा करतो, चुकाच शोधत राहतो, त्रास देतो आणि क्रूर असतो, तोही ब्रह्महत्यारा मानला जातो.
देवद्विज गवां भूमिं पूर्वदत्तां हरेत्तु यः । प्रनष्टामपि कालेन तमाहुर्ब्रह्मघातकम्
जो देव, ब्राह्मण किंवा गायींसाठी पूर्वी दिलेली जमीन, जरी ती काळानुसार हरवली असेल तरी, परत घेतो, त्याला ब्रह्महत्यारा म्हणतात.
द्विजवित्तापहरणं न्यासेन समुपार्जितम् । ब्रह्महत्यासमं ज्ञेयं तस्य पातकमुत्तमम्
ब्राह्मणाच्या विश्वासाने मिळवलेली संपत्ती जो हिसकावतो, त्याचे पाप मोठे मानले जाते आणि ते ब्रह्महत्येसारखेच आहे.
अग्निहोत्रं परित्यज्य पंचयज्ञीयकर्मणि । मातापित्रोर्गुरूणां च कूटसाक्ष्यं च यश्चरेत्
जो अग्निहोत्र आणि पाच यज्ञांची कर्तव्ये सोडतो, किंवा आई-वडील आणि गुरु यांच्याविरुद्ध खोटी साक्ष देतो—
अप्रियं शिवभक्तानामभक्ष्याणां च भक्षणम् । वने निरपराधानां प्राणिनां च प्रमारणम्
शिवभक्तांना त्रास देणे, निषिद्ध अन्न खाणे आणि जंगलात निरपराध जीवांची हत्या करणे हे पाप आहे.
गवां गोष्ठे वने चाग्नेः पुरे ग्रामे च दीपनम् । इति पापानि घोराणि सुरापानसमानि तु
गायींचे गोठे, जंगल, घर, शहर किंवा गाव यांना आग लावणे हे अत्यंत घोर पाप असून मद्यपानासारखेच मानले जाते.
दीनसर्वस्वहरणं परस्त्रीगजवाजिनाम् । गोभूरजतवस्त्राणामोषधीनां रसस्य च
गरिबांचे सर्वस्व हिरावून घेणे, दुसऱ्याची पत्नी, हत्ती किंवा घोडा बळकावणे, तसेच गायी, जमीन, चांदी, वस्त्रे, औषधी वनस्पती किंवा त्यातील रस चोरणे हे पाप आहे.
चंदनागुरुकर्पूर कस्तूरी पट्ट वाससाम् । परन्यासापहरणं रुक्मस्तेयसमं स्मृतम्
चंदन, अगर, कापूर, कस्तुरी, रेशमी वस्त्रे किंवा दुसऱ्याने ठेवलेली वस्तू चोरणे हे सोन्याची चोरी करण्यासारखेच मानले जाते.
कन्याया वरयोग्याया अदानं सदृशे वरे । पुत्रमित्रकलत्रेषु गमनं भगिनीषु च
योग्य वर मिळाला असताना कन्येचे लग्न न लावणे, तसेच स्वतःच्या मुला, मित्र, पत्नी किंवा बहिणीसोबत संबंध ठेवणे हे पाप आहे.
कुमारीसाहसं घोरमंत्यजस्त्रीनिषेवणम् । सवर्णायाश्च गमनं गुरुतल्पसमं स्मृतम्
कुमारी मुलीवर अत्याचार करणे, नीच स्त्रीसोबत संबंध ठेवणे आणि आपल्या जातीतील स्त्रीशी संबंध ठेवणे हे गुरुपत्नीशी संबंध ठेवण्यासारखेच मानले जाते.
महापातकतुल्यानि पापान्युक्तानि यानि तु । तानि पातकसंज्ञानि तन्न्यूनमुपपातकम्
जे पापे मोठ्या पापांसारखी आहेत त्यांना 'पातक' म्हणतात, आणि त्यापेक्षा कमी तीव्र असलेली पापे 'उपपातक' म्हणतात.
द्विजायार्थं प्रतिज्ञाय न प्रयच्छति यः पुनः । तत्र विस्मरते विप्रस्तुल्यं तदुपपातकम्
जो ब्राह्मणाला काही देण्याचे वचन देतो आणि देत नाही किंवा ब्राह्मण अशा वेळी विसरतो, ते दोघेही उपपातकाचे दोषी आहेत.
द्विजद्रव्यापहरणं मर्यादाया व्यतिक्रमम् । अतिमानातिकोपश्च दांभिकत्वं कृतघ्नता
ब्राह्मणाची वस्तू चोरणे, सीमा ओलांडणे, अती गर्व किंवा राग, दांभिकपणा आणि उपकार विसरणे हे पाप आहे.
अन्यत्र विषयासक्तिः कार्पर्ण्यं शाठ्यमत्सरम् । परदाराभिगमनं साध्वीकन्याभिदूषणम्
इंद्रियांच्या सुखांमध्ये आसक्ती, कंजूषपणा, कपट, मत्सर, दुसऱ्याच्या पत्नीशी संबंध ठेवणे आणि सती स्त्रीची निंदा करणे हे पाप आहे.
परिवित्तिः परिवेत्ता यया च परिविद्यते । तयोर्दानं च कन्यायास्तयोरेव च याजनम्
पाप केलेल्याकडून अन्न घेणे, देणे किंवा त्याला तसे वागवणे, अशा लोकांना कन्या देणे किंवा त्यांच्यासाठी विधी करणे हे पाप आहे.
पुत्रमित्रकलत्राणामभावे स्वामिनस्तथा । भार्याणां च परित्यागः साधूनां च तपस्विनाम्
मुलगा, मित्र, पत्नी किंवा मालक नसताना त्यांना सोडून देणे, तसेच साधू किंवा तपस्वी यांच्या पत्नीला सोडून देणे हे पाप आहे.