शापं दत्त्वा ततो यांति श्राद्धाद्विप्रविवर्जितात् । महापापी भवेत्सोपि ब्रह्मणः सदृशो यदि
ब्राह्मण नसलेल्या श्राद्धातून पितर शाप देऊन निघून जातात; तो माणूस ब्रह्मासारखा असला तरी मोठा पापी ठरतो.
पैत्राचारं परित्यज्य यो वर्तेत नरोत्तम । महापापी स विज्ञेयः सर्वधर्मबहिष्कृतः
श्रेष्ठ पुरुषा, जो पूर्वजांचा आचार सोडतो आणि वेगळं वागतो, तो मोठा पापी मानावा आणि सर्व धर्मातून बाहेर पडतो.
ये त्यजंति शिवाचारं वैष्णवं भोगदायकम् । निंदंति ब्राह्मणं धर्मं विज्ञेयाः पापवर्द्धनाः
जे शिवाचा आचार, वैष्णव मार्ग सोडतात, ब्राह्मण आणि धर्माची निंदा करतात, ते पाप वाढवणारे समजावे.
ये त्यजंति शिवाचारं शिवभक्तान्द्विषंति च । हरिं निंदंति ये पापा ब्रह्मद्वेषकराः सदा
जे शिवाचा आचार सोडतात, शिवभक्तांचा द्वेष करतात, हरिची निंदा करतात आणि नेहमी ब्रह्माचा विरोध करतात, ते पापी आहेत.
आचारनिंदका ये ते महापातककृत्तमाः । आद्यं पूज्यं परं ज्ञानं पुण्यं भागवतं तथा
जे योग्य आचाराची निंदा करतात, ते मोठ्या पापांचे कर्ते आहेत; आद्य पूज्य, श्रेष्ठ ज्ञान आणि पुण्य भागवत यांनाही मान द्यावा.
वैष्णवं हरिवंशं वा मत्स्यं वा कूर्ममेव च । पाद्मं वा ये पूजयंति तेषां श्रेयो वदाम्यहम्
जे वैष्णव, हरिवंश, मत्स्य, कूर्म किंवा पद्म पुराणाची पूजा करतात, त्यांचे कल्याण मी सांगतो.
प्रत्यक्षं तेन वै देवः पूजितो मधुसूदनः । तस्मात्प्रपूजयेज्ज्ञानं वैष्णवं विष्णुवल्लभम्
त्यामुळेच देव मधुसूदनाची प्रत्यक्ष पूजा होते; म्हणून वैष्णव ज्ञान, जे विष्णूला प्रिय आहे, त्याचा सन्मान करावा.
देवस्थाने च नित्यं वै वैष्णवं पुस्तकं नृप । तस्मिन्प्रपूजिते विप्र पूजितः कमलापतिः
राजा, देवळात नेहमी वैष्णव ग्रंथ असावा; त्याची पूजा केली तर ब्राह्मणाची पूजा होते आणि कमलापती प्रसन्न होतो.
असंपूज्य हरेर्ज्ञानं ये गायंति लिखंति च । अज्ञाय तत्प्रयच्छंति शृण्वंत्युच्चारयंति च
जे हरिच्या ज्ञानाची पूजा न करता ते गातात, लिहितात, देतात, ऐकतात किंवा उच्चारतात आणि समजून न घेता करतात,
विक्रीडंति च लोभेन कुज्ञान नियमेन च । असंस्कृतप्रदेशेषु यथेष्टं स्थापयंति च
ते लोभाने त्याचा खेळ करतात, चुकीच्या ज्ञानाने आणि नियमाने वागतात, आणि शुद्ध न केलेल्या जागी हवे तसे ठेवतात.
हरिज्ञानं यथाक्षेमं प्रत्यक्षाच्च प्रकाशयेत् । अधीते च समर्थश्च यः प्रमादं करोति च
कोणीतरी हरिचे ज्ञान नीट समजावून सांगतो, स्वतःला ते ज्ञान आहे, आणि ते स्पष्टपणे इतरांना सांगतो, पण तरीही तो निष्काळजीपणे वागतो—
अशुचिश्चाशुचौ स्थाने यः प्रवक्ति शृणोति च । इति सर्वं समासेन ज्ञाननिंदा समं स्मृतम्
जो अपवित्र अवस्थेत किंवा अपवित्र ठिकाणी बोलतो किंवा ऐकतो, हे सर्व मिळून ज्ञानाचा अपमानच मानला जातो.
गुरुपूजामकृत्वैव यः शास्त्रं श्रोतुमिच्छति । न करोति च शुश्रूषामाज्ञाभंगं च भावतः
जो गुरुची पूजा न करता शास्त्र ऐकायची इच्छा करतो, गुरुची सेवा करत नाही, आज्ञा पाळत नाही आणि मनानेही आज्ञा मोडतो—
नाभिनंदति तद्वाक्यमुत्तरं संप्रयच्छति । गुरुकर्मणि साध्ये च तदुपेक्षां करोति च
जो गुरुचे बोलणे आदराने ऐकत नाही, उलट उत्तर देतो, किंवा गुरुने सांगितलेली कामे दुर्लक्षित करतो—
गुरुमार्तमशक्तं च विदेशं प्रस्थितं तथा । अरिभिः परिभूतं वा यः संत्यजति पापकृत्
जो गुरु आजारी असताना, अशक्त असताना, परदेशी गेला असताना किंवा शत्रूंनी अपमान केल्यावर त्याला सोडून देतो, तो पापी समजला जातो.
पठमानं पुराणं तु तस्य पापं वदाम्यहम् । कुंभीपाके वसेत्तावद्यावदिंद्राश्चतुर्दश
जो गुरु पुराण वाचत असताना त्याची उपेक्षा करतो, त्याचे पाप मी सांगतो—तो चौदा इंद्रांच्या काळापर्यंत कुंभीपाक नरकात राहतो.
पठमानं गुरुं यो हि उपेक्षयति पापधीः । तस्यापि पातकं घोरं चिरं नरकदायकम्
जो वाईट मनाने गुरु पुराण वाचत असताना त्याची उपेक्षा करतो, त्यालाही भयंकर पाप लागते आणि तो दीर्घकाळ नरकात यातना भोगतो.
भार्यापुत्रेषु मित्रेषु यश्चावज्ञां करोति च । इत्येतत्पातकं ज्ञेयं गुरुनिन्दासमं महत्
जो आपल्या पत्नी, मुलं किंवा मित्रांचा तिरस्कार करतो, त्याचे हे पाप मोठे मानले जाते आणि ते गुरु-निंदा सारखेच आहे.
ब्रह्महा स्वर्णस्तेयी च सुरापी गुरुतल्पगः । महापातकिनश्चैते तत्संयोगी च पंचमः
जो ब्राह्मणाचा वध करतो, सोनं चोरतो, मद्यपान करतो, किंवा गुरुच्या पत्नीशी संबंध ठेवतो, हे सगळे मोठे पापी आहेत; आणि जो त्यांच्याशी संगत करतो, तो पाचवा पापी समजला जातो.
क्रोधाद्द्वेषाद्भयाल्लोभाद्ब्राह्मणस्य विशेषतः । मर्मातिकृन्तको यश्च ब्रह्मघ्नः स प्रकीर्तितः
राग, द्वेष, भीती किंवा लोभामुळे, विशेषतः ब्राह्मणावर, जो त्याच्या जीवावर घाव करतो, त्याला ब्रह्महत्यारा म्हणतात.
ब्राह्मणं यः समाहूय याचमानमकिंचनम् । पश्चान्नास्तीति यो ब्रूयात्स च वै ब्रह्महा नृप
जो भिक्षा मागणाऱ्या, गरीब ब्राह्मणाला बोलावतो आणि नंतर 'काहीच नाही' असे सांगतो, तोही ब्रह्महत्यारा समजला जातो.
यस्तु विद्याभिमानेन निस्तेजयति वै द्विजम् । उदासीनं सभामध्ये ब्रह्महा स प्रकीर्तितः
जो आपल्या विद्वत्तेचा गर्व करून, सभेत बसलेल्या उदासीन ब्राह्मणाचा अपमान करतो, तो ब्रह्महत्यारा म्हणवला जातो.
मिथ्यागुणैरथात्मानं नयत्युत्कर्षतां पुनः । गुरुं विरोधयेद्यस्तु स च वै ब्रह्महा स्मृतः
जो खोट्या गुणांनी स्वतःचे कौतुक करतो किंवा गुरुशी विरोध करतो, तोही ब्रह्महत्यारा मानला जातो.
क्षुत्तृषातप्तदेहानामन्नभोजनमिच्छताम् । यः समाचरते विघ्नं तमाहुर्ब्रह्मघातकम्
जेव्हा कोणी उपाशी, तहानलेले, जेवणाची इच्छा असणाऱ्यांना अडथळा आणतो, त्याला ब्रह्महत्यारा म्हणतात.
पिशुनः सर्वलोकानां रंध्रान्वेषणतत्परः । उद्वेजनकरः क्रूरः स च वै ब्रह्महा स्मृतः
जो सर्व लोकांची निंदा करतो, चुकाच शोधत राहतो, त्रास देतो आणि क्रूर असतो, तोही ब्रह्महत्यारा मानला जातो.
देवद्विज गवां भूमिं पूर्वदत्तां हरेत्तु यः । प्रनष्टामपि कालेन तमाहुर्ब्रह्मघातकम्
जो देव, ब्राह्मण किंवा गायींसाठी पूर्वी दिलेली जमीन, जरी ती काळानुसार हरवली असेल तरी, परत घेतो, त्याला ब्रह्महत्यारा म्हणतात.
द्विजवित्तापहरणं न्यासेन समुपार्जितम् । ब्रह्महत्यासमं ज्ञेयं तस्य पातकमुत्तमम्
ब्राह्मणाच्या विश्वासाने मिळवलेली संपत्ती जो हिसकावतो, त्याचे पाप मोठे मानले जाते आणि ते ब्रह्महत्येसारखेच आहे.
अग्निहोत्रं परित्यज्य पंचयज्ञीयकर्मणि । मातापित्रोर्गुरूणां च कूटसाक्ष्यं च यश्चरेत्
जो अग्निहोत्र आणि पाच यज्ञांची कर्तव्ये सोडतो, किंवा आई-वडील आणि गुरु यांच्याविरुद्ध खोटी साक्ष देतो—
अप्रियं शिवभक्तानामभक्ष्याणां च भक्षणम् । वने निरपराधानां प्राणिनां च प्रमारणम्
शिवभक्तांना त्रास देणे, निषिद्ध अन्न खाणे आणि जंगलात निरपराध जीवांची हत्या करणे हे पाप आहे.
गवां गोष्ठे वने चाग्नेः पुरे ग्रामे च दीपनम् । इति पापानि घोराणि सुरापानसमानि तु
गायींचे गोठे, जंगल, घर, शहर किंवा गाव यांना आग लावणे हे अत्यंत घोर पाप असून मद्यपानासारखेच मानले जाते.