मानवा मर्त्यलोके च पापं कुर्वंति दारुणम् । तेषां कर्मविपाकं च मातले वद सांप्रतम्
माणसे मृत्युलोकात भयंकर पाप करतात; मातली, त्यांच्या कर्मांचे फळ तू मला आता सांग.
मातलिरुवाच- श्रूयतामभिधास्यामि पापाचारस्य लक्षणम् । श्रुते सति महज्ज्ञानमत्रलोके प्रजायते
मातली म्हणाला—ऐक, मी पापकर्माची लक्षणे सांगतो; हे ऐकल्यावर या जगात मोठे ज्ञान जन्माला येते.
वेदनिंदां प्रकुर्वंति ब्रह्माचारस्य कुत्सनम् । महापातकमेवापि ज्ञातव्यं ज्ञानपंडितैः
जे वेदांची निंदा करतात आणि ब्राह्मणांच्या आचाराची हेटाळणी करतात, हेही ज्ञानी लोकांनी मोठे पाप समजावे.
साधूनामपि सर्वेषां यः पीडां हि समाचरेत् । महापातकमेवापि प्रायश्चित्ते न हि व्रजेत्
जो कोणी सत्त्वशील लोकांनाही त्रास देतो, त्याचेही पाप मोठे असते आणि त्यासाठी काहीही प्रायश्चित्त नाही.
कुलाचारं परित्यज्य अन्याचारं व्रजंति च । एतच्च पातकं घोरं कथितं कृत्यवेदिभिः
आपल्या घराण्याचे नीतीमान वर्तन सोडून दुसरेच वागणे अंगीकारणे, हे विधी जाणणाऱ्यांनी मोठे पाप सांगितले आहे.
मातापित्रोश्च यो निंदां ताडनं भगिनीषु च । पितृस्वसृनिंदनं च तदेव पातकं ध्रुवम्
जो कोणी आई-वडिलांची किंवा बहिणींची, किंवा वडिलांच्या बहिणीची निंदा करतो किंवा त्यांना मारतो, तो नक्कीच पाप करतो.
संप्राप्ते श्राद्धकालेपि पंचक्रोशांतरेस्थितम् । जामातरं परित्यज्य तथा च दुहितुः सुतम्
श्राद्धाचा काळ आला असताना, जर एखादा पाच कोसाच्या आत राहून जावयाला किंवा मुलीच्या मुलाला दुर्लक्ष करतो,
स्वसारं चैव स्वस्रीयं परित्यज्य प्रवर्तते । कामात्क्रोधाद्भयाद्वापि अन्यं भोजयते यदा
आणि तसंच बहिणीला किंवा आईच्या बहिणीच्या मुलाला सोडून, इच्छा, राग किंवा भीतीपोटी दुसऱ्यालाच जेवू घालतो,
पितरो नैव भुंजंति देवाश्चैव न भुंजते । एतच्च पातकं तस्य पितृघातसमं कृतम्
मग पितरांना आणि देवांना ते अन्न मिळत नाही; हे पाप पितरांचा वध केल्यासारखेच मानले जाते.
दानकालेपि संप्राप्ते आगते ब्राह्मणे किल । भूरिदानं परित्यज्य कतिभ्यो हि प्रदीयते
दान देण्याची वेळ आली आणि ब्राह्मण समोर आला, तरी भरपूर दान न देता फक्त काही जणांना दिले,
एकस्मै दीयते दानमन्येभ्योपि न दीयते । एतच्च पातकं घोरं दानभ्रंशकरं स्मृतम्
एखाद्यालाच दान दिले आणि इतरांना नाही, तर हे दानभ्रष्ट करणारे मोठे पाप समजले जाते.
यजमानगृहे सेवा संस्थितान्ब्राह्मणान्निजान् । परित्यज्य हि यद्दानं न दानस्य च लक्षणम्
यजमानाच्या घरी सेवा करणारे ब्राह्मण असतानाही त्यांना सोडून दुसरीकडे दान दिले, तर ते खरी दानाची खूण नाही.
समाश्रितं हि यं विप्रं धर्माचारसमन्वितम् । सर्वोपायैः सुपुष्येत्तं सुदानैर्बहुभिर्नृप
जो धर्मशील ब्राह्मण आपल्या आश्रयाला आला आहे, त्याला सर्व प्रकारे, भरपूर दान देऊन आणि अनेक वस्तू देऊन पोसावे, राजन.
न गणयेन्मूर्खं विद्वांसं पोष्यो विप्रः सदा भवेत् । सर्वैः पुण्यैः समायुक्तं सुदानैर्बहुभिर्नृप
मूर्खाची गणना करू नये; विद्वान ब्राह्मणाला नेहमी सर्व पुण्यांनी युक्त, भरपूर दान आणि अनेक वस्तूंनी पोसावे, राजन.
तं समभ्यर्च्य विद्वांसं प्राप्तं विप्रं सदार्हयेत् । तं हि त्यक्त्वा ददेद्दानमन्यस्मै ब्राह्मणाय वै
जो विद्वान ब्राह्मण आला आहे त्याचा सन्मान करून, त्याला नेहमी योग्य आदर द्यावा; आणि त्याला वगळून दुसऱ्या ब्राह्मणाला दान दिले,
दत्तं हुतं भवेत्तस्य निष्फलं नात्र संशयः । ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रश्चापि चतुर्थकः
तर त्या दानाचे आणि हवनाचे फळ मिळत नाही, यात शंका नाही; मग तो ब्राह्मण असो, क्षत्रिय, वैश्य किंवा चौथा शूद्र असो.
पुण्यकालेषु सर्वेषु संश्रितं पूजयेद्द्विजम् । मूर्खं वापि हि विद्वांसं तस्य पुण्यफलं शृणु
सर्व शुभ काळात, जो ब्राह्मण आपल्या आश्रयाला आला आहे त्याचा, तो मूर्ख असो वा विद्वान, सन्मान करावा; त्याचे पुण्यफळ ऐक.
अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं तस्य प्रजायते । कस्माद्धिकारणाद्राजञ्छक्यं प्राप्य न कारयेत्
त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते; मग असे असताना, राजन, ते मिळवता येते पण का करावे येत नाही?
अन्यो विप्रः समायातस्तत्कालं श्राद्धकर्मणि । उभौ तौ पूजयेत्तत्र भोजनाच्छादनैस्ततः
श्राद्धकर्माच्या वेळी दुसरा ब्राह्मण आला, तर दोघांनाही तेथे जेवण आणि वस्त्र देऊन सन्मान करावा.
तांबूलदक्षिणाभिश्च पितरस्तस्य हर्षिताः । श्राद्धभुक्ताय दातव्यं सदा दानं च दक्षिणा
तांबूल आणि दक्षिणा दिल्यावर पितरांना आनंद होतो; श्राद्धाचे जेवण झाल्यावर नेहमी दान आणि दक्षिणा द्यावी.
न ददेच्छ्राद्धकर्ता यो गोहत्यादि समं भवेत् । द्वावेतौ पूजयेत्तस्माच्छ्रद्धया नृपसत्तम
श्राद्ध करणाऱ्याने दान दिले नाही, तर ते गोहत्या वगैरे पापासारखेच होते; म्हणून, राजन, दोघांनाही श्रद्धेने सन्मान करावा.
निर्द्धनत्व प्रभावाद्वै तमेकं हि प्रपूजयेत् । व्यतीपातेपि संप्राप्ते वैधृतौ च नृपोत्तम
गरिबीमुळे एखाद्याला फक्त एकाच्याच सन्मान करावा लागला, तरी चूक किंवा अपूर्णता झाली तरी, राजश्रेष्ठ, ते मान्य आहे.
अमावास्यां तथा राजन्क्षयाहे परपक्षके । श्राद्धमेवं प्रकर्तव्यं ब्राह्मणादि त्रिवर्णकैः
राजा, अमावास्येला, क्षयाच्या दिवशी आणि दुसऱ्या पक्षात, ब्राह्मणांपासून सुरू होणाऱ्या तिन्ही वर्णांनी श्राद्ध करावं.
यज्ञे तथा महाराज ऋत्विजश्च प्रकारयेत् । तथा विप्राः प्रकर्तव्याः श्राद्धदानाय सर्वदा
राजा, यज्ञात ऋत्विजांनी तशी व्यवस्था करावी; आणि ब्राह्मणांना नेहमीच श्राद्धासाठी बोलावावं.
अविज्ञातः प्रकर्तव्यो ब्राह्मणो नैव जानता । यस्यापि ज्ञायते वंशः कुलं त्रिपुरुषं तथा
ज्याचा वंश किंवा घराणं माहीत नाही, असा ब्राह्मणही नेमावा; पण ज्याचा वंश, घराणं आणि तीन पिढ्या माहीत असतील,
आचारश्च तथा राजंस्तं विप्रं सन्निमंत्रयेत् । कुलं न ज्ञायते यस्य आचारेण विचारयेत्
राजा, त्याचं वर्तन पाहून त्या ब्राह्मणाला बोलावावं; आणि ज्याचं घराणं माहीत नाही, त्याचं वर्तन तपासावं.
श्राद्धदाने प्रकर्तव्ये विशुद्धो मूर्ख एव हि । अविज्ञातो भवेद्विप्रो वेदवेदांगपारगः
श्राद्ध देताना, अगदी मूर्ख पण शुद्ध ब्राह्मणही चालतो; आणि वेद-वेदांग जाणणारा, ओळखीचा नसला तरी योग्य आहे.
श्राद्धदानं प्रकर्तव्यं तस्माद्विप्रं निमंत्रयेत् । आतिथ्यं तु प्रकर्तव्यमपूर्वं नृपसत्तम
म्हणून श्राद्ध करावं आणि ब्राह्मणाला बोलवावं; राजन, नवा असला तरी पाहुणचार द्यावा.
अन्यथा कुरुते पापी स याति नरकं ध्रुवम् । तस्माद्विप्रः प्रकर्तव्यो दाने श्राद्धे च पर्वसु
याप्रमाणे न केल्यास तो पापी होतो आणि नक्की नरकात जातो; म्हणून दान आणि श्राद्धाच्या वेळी ब्राह्मण नेमावा.
आदौ परीक्षयेद्विप्रं श्राद्धे दाने प्रकारयेत् । नाश्नंति तस्य वै गेहे पितरो विप्रवर्जिताः
सुरुवातीला ब्राह्मणाची परीक्षा घ्यावी आणि मग त्याला श्राद्ध व दानासाठी नेमावं; ज्या घरात ब्राह्मण नाही, तिथे पितर जेवत नाहीत.