शिखी दीर्घतमाश्चैव गौतमः कश्यपस्तथा । श्वेतकेतुः कहोडश्च पुलहो देवलस्तथा
शिखी, दीर्घतमस, गौतम, कश्यप, श्वेतकेतु, कहोड, पुलह आणि देवल हेही तिथे आहेत.
विश्वामित्र भरद्वाजौ जमदग्निश्च वीर्यवान् । ऋचीकपुत्रो गर्गश्च ऋषिरुद्दालकस्तथा
विश्वामित्र, भरद्वाज, बलवान जमदग्नि, ऋचीकपुत्र गर्ग आणि ऋषी उद्दालक हेही तिथे आहेत.
देवशर्माऽथ धौम्यश्च आस्तीकः कश्यपस्तथा । लोमशो नाभिकेतुश्च लोमहर्षण एव च
देवशर्मा, धौम्य, आस्तिक, कश्यप, लोमश, नाभिकेतु आणि लोमहर्षण हेही तिथे आहेत.
ऋषिरुग्रश्रवाश्चैव भार्गवश्च्यवनस्तथा । वालखिल्यादयो ये च सर्वे गच्छंति तत्र वै
उग्रश्रवा ऋषी, भर्गव च्यवन आणि सर्व वालखिल्य हेही तिथे जातात.
कृतस्नाना निराहाराः सदा विष्णुपरायणाः । शंखचक्रगदाधरास्तटे तिष्ठंति नित्यशः
स्नान करून उपवास करणारे, नेहमी विष्णूच्या भक्तीत मग्न असतात. शंख, चक्र आणि गदा धारण करणारे हे लोक नेहमी नदीच्या काठी उभे असतात.
पितृतीर्थं गयानाम सर्वतीर्थवरं शुभम् । यत्रास्ते देवदेवेशः स्वयमेव पितामहः
गया हे पितरांसाठीचे सर्वात पवित्र आणि श्रेष्ठ तीर्थ आहे. तिथेच देवांचा देव, ब्रह्मा स्वतः वास करतो.
गीतायाः पितृभिर्गाथा श्राद्धभागमपीप्सुभिः । एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोऽपि गयां व्रजेत्
गीतेमध्ये पितर आपला भाग मिळावा म्हणून गीतेच्या गाथा गातात. अनेक पुत्रांनी श्राद्ध करावं, पण एक जरी पुत्र गया येथे गेला तरी ते पुरेसं आहे.
यजेत वाश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत् । तथा वाराणसी पुण्या पितॄणां वल्लभा सदा
कोणी अश्वमेध यज्ञ करावा किंवा निळ्या रंगाचा वृषभ सोडावा, तसेच वाराणसी हे नेहमी पवित्र असून पितरांना अत्यंत प्रिय आहे.
या चैव मम सांनिध्याद्भुक्तिमुक्तिफलप्रदा । ममाज्ञया तु देवेशो बिंदुमाधवसंज्ञकः
माझ्या उपस्थितीमुळे तिथे भोग आणि मोक्ष दोन्ही मिळतात. माझ्या आज्ञेने देवांचा देव बिंदुमाधव या नावाने ओळखला जातो.
नित्यं तिष्ठति देवेशि वाराणस्यां विशेषतः । अतो धन्यतमा श्रेष्ठा पुरीयं मम सर्वदा
देवते, तो नेहमी विशेषतः वाराणसीमध्ये वास करतो. म्हणून ही माझी नगरी सर्वात पवित्र आणि श्रेष्ठ आहे.
पितॄणां वल्लभं तीर्थं पुण्यं वै विमलेश्वरम् । पितृतीर्थं प्रयागं च सर्वतीर्थसमन्वितम् 6.135.
पितरांना प्रिय असलेले पवित्र तीर्थ विमलेश्वर आणि सर्व तीर्थांनी युक्त असे पितृतीर्थ प्रयाग हे दोन्हीही आहेत.
साभ्रमत्युदके देवि आयांति वचनान्मम । वटेश्वरश्च भगवान्माधवेन समन्वितः
देवी, माझ्या आज्ञेने त्या सर्व जलस्थळी येतात. आणि वटेश्वर भगवंत माधवाच्या सोबत तिथे आहेत.
दशाश्वमेधकं पुण्यं गंगाद्वारं तथैव च । मन्नियोगाच्च देवेशि साभ्रमत्यां वसंति हि
दहा अश्वमेध यज्ञाचे पवित्र स्थान आणि गंगाद्वारसुद्धा, या सर्व माझ्या आज्ञेने देवी, साबरमतीमध्ये वास करतात.
नदाथ ललितादेवी तीर्थं यत्सप्तधारकम् । तथा मित्रपदं नाम केदारं शंकरालयम्
ललितादेवी नावाची नदी, सात धारांचे पवित्र तीर्थ, तसेच मित्रपद आणि शंकराचे निवासस्थान असलेले केदार हेही आहेत.
गंगासागरमित्याहुः सर्वतीर्थमयं शुभम् । तीर्थं ब्रह्मसरस्तद्वच्छतद्रु सलिले ह्रदे
गंगासागर असे जे पवित्र आणि सर्व तीर्थांचे स्वरूप मानले जाते, तसेच ब्रह्मसर आणि शतद्रूच्या जलाने भरलेले सरोवरही आहे.
तीर्थं तु नैमिषं नाम आज्ञया मम सर्वदा । साभ्रमत्युदके देवि निवसंति न संशयः
नैमिष नावाचे तीर्थ नेहमी माझ्या आज्ञेने आहे. देवी, त्या सर्व साबरमतीच्या पाण्यातच वास करतात, यात शंका नाही.
श्वेता वल्कलिनी पुण्या ततः श्वेता हिरण्मयी । हस्तिमत्यथवार्त्तघ्नी नदी सागरगामिनी
श्वेता ही पवित्र आणि झाडाच्या सालीने आच्छादलेली नदी, त्यानंतर सुवर्णमयी श्वेता, हस्तिमती आणि वार्त्तघ्नी या समुद्राकडे वाहणाऱ्या नद्या आहेत.
पितॄणां वल्लभा ह्येताः श्राद्धकोटिफलप्रदः । तत्र श्राद्धानि देयानि पुत्रैः पितृहिताय वै
या सर्व नद्या पितरांना प्रिय असून, अनंत श्राद्धांचे फळ देतात. तिथे पुत्रांनी पित्यांच्या कल्याणासाठी श्राद्ध करावे.
पाटलं वाडवाख्यं च नगरं तत्र सुंदरि । साभ्रमत्यां सदा एताः प्राप्ता नद्यो विशेषतः
पाटल आणि वाडव नावाचे नगर, हे सुंदर देवी, या नद्या विशेषतः नेहमी साबरमतीला मिळतात.
तत्र स्नानं च दानं च ये कुर्वंति नरा भुवि । इहलोके सुखं भुक्त्वा यांति विष्णोः सनातनम्
जे लोक तिथे स्नान आणि दान करतात, ते या जगात सुख उपभोगून नंतर विष्णूच्या शाश्वत धामाला जातात.
जंबूद्वीपं महापुण्यं यत्र पुण्यं विवर्द्धते । तत्रार्याख्यं महापुण्यं सर्वकामफलप्रदम्
जांबूद्वीप हे महान पवित्र स्थान आहे, जिथे पुण्य वाढतं. तिथे आर्य नावाचं अत्यंत पवित्र आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारं स्थान आहे.
नीलकंठमिति ख्यातं तीर्थं नंदह्रदस्तथा । तथा रुद्रह्रदस्तीर्थं पुण्यं रुद्र महालयम्
नीलकंठ म्हणून प्रसिद्ध असलेलं तीर्थ, नंद सरोवर आणि रुद्र सरोवर हेही पवित्र रुद्राचे निवासस्थान आहे.
मंदाकिनी महापुण्या तथाच्छोदा महानदी । साभ्रमत्यां वहंत्येते स्वात्मना दर्शनीकृते
मंदाकिनी ही अतिशय पवित्र आहे, तसेच छोदा ही मोठी नदी आहे. या दोन्ही येथे स्वतः प्रकट होऊन दर्शनासाठी वाहतात.
धूम्रा मित्रपदं तद्वद्वैजनाथं दृषद्वरम् । क्षिप्रा नदी महाकालं तथा कालिंजरो गिरिः
धूम्रा, मित्राचे स्थान; वैजनाथ, श्रेष्ठ शिला; क्षिप्रा नदी; महाकाळ आणि कालिंजर पर्वत—हे सर्व येथे आहेत.
गंगोद्भूतं हरोद्भेदं नर्मदाकारमेव च । गंगापिंडप्रदानेन समान्याहुर्मनीषिणः
गंगेचा उगम, हरिचे प्रकट होणे आणि नर्मदेचे स्वरूप—हे सर्व गंगा-पिंड अर्पण केल्याने तितकेच फलदायी मानले गेले आहेत, असे ज्ञानी लोक सांगतात.
एतानि ब्रह्मतीर्थानि साभ्रमत्युत्तरे तटे । गुप्तीकृतानि देवेशि देवैर्ब्रह्मपुरोगमैः
ही सर्व ब्रह्मतीर्थे साबरमतीच्या उत्तरेकडील काठावर आहेत. हे तीर्थ ब्रह्मा आणि इतर देवांनी लपवून ठेवली आहेत, हे देवेशी.
स्मरणादपि लोकानां पापघ्नानि महेश्वरि । किं पुनः श्राद्धदातॄणां मानवानां सुरेश्वरि
महालक्ष्मी, या तीर्थांची फक्त आठवण काढली तरी लोकांचे पाप नष्ट होते; मग श्राद्ध करणाऱ्यांना तर किती अधिक फल मिळेल, हे सुरेश्वरी!
ॐकारं पितृतीर्थं च कावेरी कपिलोदकम् । संभेदश्चंडवेगायास्तथैवामरकंटकम्
ओंकार, पितृतीर्थ, कावेरी, कपिलाचे पाणी, चंडवेगाचा संगम आणि अमरकंटक—ही सर्व तीर्थस्थाने आहेत.
कुरुक्षेत्राच्छतगुणमस्मिन्स्नानादिकं भवेत् । वार्तघ्नीसंगमे देवि गणेश्वरपुरःसरम्
देवी, येथे वार्ताघ्नीच्या संगमावर, गणेशाच्या प्रमुखतेने, स्नान व इतर विधींना कुरुक्षेत्रापेक्षा शंभरपट अधिक पुण्य मिळते.
साभ्रमत्यां पुरा नीतं गणैस्तीर्थकदंकबम् । एष तूद्देशतः प्रोक्तस्तीर्थानां संगमो मया
पूर्वी गणांनी तीर्थांचा समूह साबरमतीत आणला होता. मी सांगितलेला हा संक्षिप्त तीर्थांचा संगम आहे.