पिता मे वैष्णवं लोकं प्रयात्वेतद्वरोत्तमम् । तद्वन्माता च देवेशा वरमन्यं न याचये
"माझ्या वडिलांना वैष्णव लोक मिळू दे—हेच श्रेष्ठ वर आहे; आणि माझ्या आईलाही तसेच, हे देवेश्वरांनो. मी दुसरा कोणताही वर मागत नाही."
देवा ऊचुः- पितृभक्तोसि विप्रेंद्र भक्त्या तव वयं द्विज । सुकर्मञ्छ्रूयतां वाक्यं प्रीत्या युक्ता सदैव ते
देव म्हणाले, "ब्राह्मणश्रेष्ठा, तू वडिलांवर प्रेम करणारा आहेस; तुझ्या भक्तीमुळे आम्ही नेहमी तुझ्यावर प्रसन्न आहोत. सुकर्मा, आमचे प्रेमपूर्वक सांगितलेले शब्द ऐक."
एवमुक्त्वा गता देवाः स्वर्लोकं नृपनंदन । सर्वमैश्वर्यमेतेन तस्याग्रे परिदर्शितम्
असे म्हणून देव आपापल्या स्वर्गलोकात गेले, राजनंदना; त्याच्यासमोर सर्व ऐश्वर्य प्रकट झाले.
दृष्टं तु पिप्पलेनापि कौतुकं च महाद्भुतम् । तमुवाच स धर्मात्मा पिप्पलं कुंडलात्मजम्
पिप्पळानेही ते अद्भुत आणि आश्चर्यकारक दृश्य पाहिले; मग त्या धर्मात्म्याने कुंडलाचा पुत्र पिप्पळाला विचारले.
अर्वाचीनं त्विदं रूपं पराचीनं च कीदृशम् । प्रभावमुभयोश्चैव वदस्व वदतां वर
"हे प्रकट रूप आहे; अप्रकट रूप कसे आहे? दोन्हींची शक्ती काय आहे, ते सांग, बोलणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठा."
सुकर्मोवाच- पराचीनस्य रूपस्य लिंगमेव वदामि ते । येनलोकाः प्रमोदंते इंद्राद्याः सचराचराः
सुकर्मा म्हणाले, "अप्रकट रूपाची केवळ खूण मी तुला सांगतो, ज्यामुळे इंद्रादिक सर्व लोक, जडजंगम, आनंदित होतात."
अयमेव जगन्नाथः सर्वगो व्यापकः प्रभुः । अस्य रूपं न दृष्टं हि केनाप्येव हि योगिना
"तोच या जगाचा स्वामी, सर्वत्र असणारा, सर्वव्यापी प्रभू आहे; त्याचे रूप कोणालाही, अगदी योगींनाही, दिसलेले नाही."
श्रुतिरेव वदत्येवं तं वक्तुं शंकितेव सा । अपाणिपादनासश्च अकर्णो मुखवर्जितः
"श्रुती असेच सांगते, पण त्याचे वर्णन करताना ती संकोचते; त्याला हात, पाय, नाक नाहीत, कान नाहीत, तोंडही नाही."
सर्वं पश्यति वै कर्म कृतं त्रैलोक्यवासिनाम् । तेषामुक्तमकर्णश्च स शृणोति सुसाक्ष्यदः
"तीनही लोकांतील सर्व प्राण्यांचे कर्म तो पाहतो; कान नसतानाही तो सर्व ऐकतो, कारण तो अत्यंत सूक्ष्म साक्षी आहे."
गतिहीनो व्रजेत्सोपि स हि सर्वत्र दृश्यते । पाणिहीनोपि गृह्णाति पादहीनः प्रधावति
"चालता येत नसतानाही तो सर्वत्र जातो, कारण तो सगळीकडे दिसतो; हात नसतानाही तो धरतो, पाय नसतानाही तो धावतो."
सर्वत्र दृश्यते विप्र व्यापकः पादवर्जितः । यं न पश्यंति देवेंद्रा मुनयस्तत्त्वदर्शिनः
हे ब्राह्मण, सर्वत्र पावलं न ठेवणारा, सर्वत्र व्यापून असलेला तो सर्वत्र दिसतो; पण तो देवेंद्रांनाही आणि सत्य जाणणाऱ्या ऋषींनाही दिसत नाही.
स च पश्यति तान्सर्वान्सत्यासत्यपदे स्थितान् । व्यापकं विमलं सिद्धं सिद्धिदं सर्वनायकम्
पण तो मात्र सत्य आणि असत्य या दोन्ही ठिकाणी असणाऱ्यांना पाहतो; तो सर्वत्र व्यापणारा, निर्मळ, सिद्ध, सिद्धी देणारा आणि सर्वांचा स्वामी आहे.
यं जानाति महायोगी व्यासो धर्मार्थकोविदः । तेजोमूर्तिः स चाकाशमेकवर्णमनंतकम्
महान योगी व्यास, जो धर्म आणि अर्थ जाणतो, ज्याचं रूप तेजस्वी आहे, आकाशासारखं एकसारखं आणि अनंत आहे, तोच त्याला ओळखतो.
तदेतन्निर्मलं रूपं श्रुतिराख्याति निश्चितम् । व्यासश्चैव हि जानाति मार्कंडेयश्च तत्पदम्
हे निर्मळ रूप वेदांनी निश्चित सांगितलं आहे आणि व्यास आणि मार्कंडेय यांनीही ते जाणलं आहे.
अर्वाचीनं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकाग्रमानसः । यदा संहृत्य भूतात्मा स्वयमेकः प्रगच्छति
आता मी तुला अलीकडची गोष्ट सांगतो, मन एकाग्र करून ऐक; जेव्हा सर्व भूतांचा आत्मा सर्व काही आवरून एकटा पुढे जातो.
अप्सु शय्यां समास्थाय शेषभोगासनस्थितः । तमाश्रित्य स्वपित्येको बहुकालं जनार्दनः
पाण्यात शेषाच्या आसनावर बसून, जनार्दन तिथेच एकटा, खूप काळपर्यंत विश्रांती घेतो.
जलांधकारसंतप्तो मार्कंडेयो महामुनिः । स्थानमिच्छन्स योगात्मा निर्विण्णो भ्रमणेन सः
पाण्यातील अंधाराने जळून, महान ऋषी मार्कंडेय, जागा शोधत आणि भटकण्याने कंटाळून, योगात मग्न झाला.
भ्रममाणः स ददृशे शेषपर्यंकशायिनम् । सूर्यकोटिप्रतीकाशं दिव्याभरणभूषितम्
भटकत असताना त्याने शेषाच्या पलंगावर झोपलेला, कोटी सूर्यांसारखा तेजस्वी आणि दिव्य दागिन्यांनी सजलेला त्याला पाहिला.
दिव्यमाल्यांबरधरं सर्वव्यापिनमीश्वरम् । योगनिद्रा गतं कांतं शंखचक्रगदाधरम्
तो दिव्य हार आणि वस्त्र घातलेला, सर्वत्र व्यापणारा, सुंदर, योगनिद्रेत गेलेला, शंख, चक्र आणि गदा धारण केलेला होता.
एका नारी महाभागा कृष्णांजनचयोपमा । दंष्ट्राकरालवदना भीमरूपा द्विजोत्तम
तेथे एक स्त्री होती, अत्यंत भाग्यवती, काळ्या काजळाच्या ढगासारखी काळी, मोठ्या दातांनी भीषण तोंड असलेली, भीतीदायक रूपाची, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण.
तयोक्तोसौ मुनिश्रेष्ठो मा भैरिति महामुनिः । पद्मपत्रं सुविस्तीर्णं पंचयोजनमायतम्
त्या स्त्रीने त्या महान ऋषीला सांगितले, 'भीऊ नको'; तेथे एक कमळाचं पान होतं, पाच योजन लांब आणि फार मोठं.
तस्मिन्पत्रे महादेव्या मार्कण्डेयो निवेशितः । केशवे सति सुप्तेपि नास्त्यत्र च भयं तव
त्या मोठ्या देवीने मार्कंडेयाला त्या पानावर ठेवले; केशव झोपले असतानाही तुला येथे काहीही भीती नाही.
तामुवाच स योगींद्र का त्वं भवसि भामिनि । अस्मिन्विनिर्जिते चैका भवती परिबृंहिता
त्या योगीश्वराने तिला विचारले, 'हे सुंदर स्त्री, तू कोण आहेस? सर्व काही नष्ट झाल्यावरही इथे एकटीच कशी राहिलीस?'
पृष्टैवं मुनिना देवी सादरं प्राह भूसुर । नागभोगांकपर्यंके स यः स्वपिति केशवः
त्या ऋषीने विचारल्यावर देवीने आदराने उत्तर दिले, 'जो नागाच्या आसनावर झोपला आहे, तोच केशव आहे.'
अस्याहं वैष्णवी शक्तिः कालरात्रिरिहोच्यते । मामेवं विद्धि विप्रेंद्र सर्वमायासमन्विताम्
मी त्याची वैष्णवी शक्ती आहे, येथे मला काळरात्री म्हणतात; हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, मला सर्व मायेने युक्त असेच ओळख.
महामाया पुराणेषु जगन्मोहाय कथ्यते । इत्युक्त्वा सा गता देवी अंतर्धानं हि पिप्पलः
महामाया म्हणून पुराणांत जगाला मोहात टाकणारी सांगितली आहे. असं सांगून ती देवी तिथून अदृश्य झाली, हे पिप्पल.
देव्यामनुगतायां तु मार्कंडेयस्य पश्यतः । तस्य नाभ्यां समुत्पन्नं पंकजं हाटकप्रभम्
देवी निघून गेल्यावर, मार्कंडेयाच्या डोळ्यांसमोर, त्याच्या नाभीतून सोन्यासारखं तेजस्वी कमळ उमटलं.
तस्माज्जज्ञे महातेजा ब्रह्मा लोकपितामहः । तस्माद्विजज्ञिरे लोकाः सर्वे स्थावरजंगमाः
त्यातून तेजस्वी ब्रह्मा, जगाचा पितामह जन्माला आला; त्याच्यापासून सर्व स्थावर-जंगम जग निर्माण झालं.
इंद्राद्या लोकपालाश्च देवाश्चाग्निपुरोगमाः । अर्वाचीनं स्वरूपं तु दर्शितं हि मया नृप
इंद्र, इतर लोकपाल आणि अग्नीच्या पुढाऱ्यांसह सर्व देव, हे राजन, मी दाखवलेले सहज दिसणारे रूप पाहू शकले.
अर्वाचीनस्वरूपोयं पराचीनो निराश्रयः । यदा स दर्शयेत्कायं कायरूपा भवंति ते
हे सहज दिसणारे रूप वेगळे आहे; जे न दिसणारे आहे ते कुठल्याही आधाराशिवाय आहे. जेव्हा कोणी शरीर दाखवतो, तेव्हा ती रूपे प्रत्यक्ष शरीरात प्रकट होतात.