कुंडलस्यापि पुत्रेण सुकर्मणा महात्मना । आगतं पिप्पलं दृष्ट्वा द्वारदेशे महामतिम्
कुंडलाचा पुत्र सुकर्मा, महान आत्मा, जेव्हा दाराशी पिप्पलासारखा बुद्धिमान येताना दिसला,
आसनात्तूर्णमुत्थाय अभ्युत्थानं कृतं पुनः । आगच्छ त्वं महाभाग विद्याधर महामते
तो लगेच उठून उभा राहिला, योग्य स्वागत केले आणि म्हणाला — 'या, हे भाग्यवान आणि विद्वान विद्याधर.'
आसनं पाद्यमर्घं च ददौ तस्मै महामतिः । निर्विघ्नोऽसि महाप्राज्ञ कुशलेन प्रवर्त्तसे
त्या बुद्धिमानाने त्याला बसायला आसन, पाय धुण्यासाठी पाणी आणि अर्घ्य दिला; 'तुम्ही कुठलाही अडथळा न येता, मोठ्या प्रज्ञेने, कुशलतेने वागत आहात.'
निरामयं च पप्रच्छ पिप्पलं तं समागतम् । यस्मादागमनं तेद्य तत्सर्वं प्रवदाम्यहम्
त्याने आलेल्या पिप्पलाची कुशलता विचारली; 'आज तुम्ही ज्या कारणासाठी आला आहात, ते सर्व मी सांगतो.'
वर्षाणां च सहस्राणि त्रीणि यावत्त्वया तपः । तप्तमेव महाभाग सुरेभ्यः प्राप्तवान्वरम्
तीन हजार वर्षे तुम्ही कठोर तप केला, हे भाग्यवान, आणि देवांकडून वरही मिळवला.
वश्यत्वं च त्वया प्राप्तं कामचारस्तथैव च । तेन मत्तो न जानासि गर्वमुद्वहसे वृथा
तुम्ही सर्वांवर प्रभुत्व मिळवले आणि हवे तसे वागण्याचे सामर्थ्य मिळवले; म्हणूनच तुम्ही मला ओळखत नाही आणि व्यर्थ अभिमान धरता.
दृष्ट्वा ते चेष्टितं सर्वं सारसेन महात्मना । ममाभिधानं कथितं मम ज्ञानमनुत्तमम्
सारसेन या महात्म्याने तुमचे सर्व वर्तन पाहून, माझे नाव सांगितले आणि माझे श्रेष्ठ ज्ञान दिले.
पिप्पल उवाच- योसौ मां सारसो विप्र सरित्तीरे प्रयुक्तवान् । सर्वं ज्ञानं वदेन्मां हि स तु कः प्रभुरीश्वरः
पिप्पला म्हणाला — त्या सारसेन ब्राह्मणाने, जो मला नदीकाठी भेटला, सांगितले की तो मला सर्व ज्ञान देईल; पण तो प्रभू, तो ईश्वर कोण आहे?
सुकर्मोवाच- भवंतमुक्तवान्यो वै सरित्तीरे तु सारसः । ब्रह्माणं त्वं महाज्ञानं तं विद्धि परमेश्वरम्
सुकर्मा म्हणाला — नदीकाठी ज्याने तुझ्याशी बोलले, तो सारसेन म्हणजेच ब्रह्मा आहे; त्याला तू महान ज्ञानी आणि परमेश्वर समज.
अन्यत्किं पृच्छसे ब्रूहि तमेवं प्रवदाम्यहम् । विष्णुरुवाच- एवमुक्तः स धर्मात्मा सुकर्मा नृपनंदन
तुला आणखी काही विचारायचे असेल तर सांग, मी तसेच उत्तर देईन. विष्णू म्हणाले — असे म्हणून धर्मात्मा सुकर्मा, राजांचा आनंद,
पिप्पल उवाच- त्वयि वश्यं जगत्सर्वमिति शुश्रुम भूतले । तन्मे त्वं कौतुकं विप्र दर्शयस्व प्रयत्नतः
पिप्पला म्हणाला — पृथ्वीवर असे ऐकले आहे की, हे ब्राह्मण, संपूर्ण जग तुझ्या अधीन आहे; हे अद्भुत मला कृतीने दाखव.
पश्य कौतुकमेवाद्य त्वं वश्यावश्यकारणम् । तमुवाच स धर्मात्मा सुकर्मा पिप्पलं प्रति
आजच हे अद्भुत पाहा, जे प्रभुत्व आणि अप्रभुत्व याचे कारण आहे. धर्मशील सुकर्मा पिप्पलाला असे म्हणाला.
अथ सस्मार वै देवान्सुकर्मा प्रत्ययाय वै । इंद्राद्या लोकपालाश्च देवाश्चाग्निपुरोगमाः
तेव्हा सुकर्मा यांनी खात्रीसाठी देवांची आठवण काढली; इंद्र व इतर लोकपाल, आणि अग्नीप्रमुख देव सर्व.
समागताः समाहूता नाना विद्याधरास्तथा । सुकर्माणं ततः प्रोचुर्देवाश्चाग्निपुरोगमाः
सर्व देव आणि विविध विद्याधर बोलावल्यावर एकत्र आले; मग अग्नीप्रमुख देवांनी सुकर्माला विचारले.
कस्मात्स्मृतास्त्वया विप्र ततोर्थकारणं वद । सुकर्मोवाच- अयमेष सुसंप्राप्तो विद्याधरो हि पिप्पलः
"ब्राह्मण, तू आम्हाला का आठवलेस? याचे कारण सांग." सुकर्मा म्हणाले, "हा विद्याधर पिप्पळ नावाचा येथे आला आहे."
मामेवं भाषते विप्र वश्यावश्यत्वकारणम् । प्रत्ययार्थं समाहूता अस्यैव च महात्मनः
"हा ब्राह्मण, मला अशा प्रकारे बोलतो, कारण वशता आणि अधीनतेचा विषय आहे; खात्रीसाठी आणि या महात्म्यासाठीच हे सर्व बोलावले आहेत."
स्वंस्वं स्थानं प्रगच्छध्वमित्युवाच सुरान्प्रति । तमूचुस्ते ततो देवाः सुकर्माणं महामतिम्
त्यांनी देवांना सांगितले, "आपापल्या जागी परत जा." मग त्या बुद्धिमान देवांनी सुकर्माला असे म्हटले.
अस्माकं दर्शनं व्रिप्र न मोघं जायते वरम् । वरं वरय भद्रं ते मनसा यद्धिरोचते
"ब्राह्मण, आमचे दर्शन व्यर्थ जाणार नाही. तुला जे मनापासून हवे आहे ते वर माग."
तत्ते दद्मो न संदेहस्त्वेवमूचुः सुरोत्तमाः । भक्त्या प्रणम्य तान्देवान्ययाचे स द्विजोत्तमः
"ते आम्ही नक्कीच देऊ, शंका करू नकोस," असे श्रेष्ठ देव म्हणाले. भक्तीने वंदन करून त्या द्विजश्रेष्ठाने देवांना मागणे मागितले.
अचलां दत्त देवेंद्रा सुःभक्तिं भावसंयुताम् । मातापित्रोश्च मे नित्यं तद्वै वरमनुत्तमम्
"इंद्र व इतर देवहो, मला सदैव भावपूर्ण आणि अढळ भक्ती द्या, आणि माझ्या आईवडिलांप्रतीही कायमची भक्ती मिळू द्या—हेच माझ्यासाठी श्रेष्ठ वर आहे."
पिता मे वैष्णवं लोकं प्रयात्वेतद्वरोत्तमम् । तद्वन्माता च देवेशा वरमन्यं न याचये
"माझ्या वडिलांना वैष्णव लोक मिळू दे—हेच श्रेष्ठ वर आहे; आणि माझ्या आईलाही तसेच, हे देवेश्वरांनो. मी दुसरा कोणताही वर मागत नाही."
देवा ऊचुः- पितृभक्तोसि विप्रेंद्र भक्त्या तव वयं द्विज । सुकर्मञ्छ्रूयतां वाक्यं प्रीत्या युक्ता सदैव ते
देव म्हणाले, "ब्राह्मणश्रेष्ठा, तू वडिलांवर प्रेम करणारा आहेस; तुझ्या भक्तीमुळे आम्ही नेहमी तुझ्यावर प्रसन्न आहोत. सुकर्मा, आमचे प्रेमपूर्वक सांगितलेले शब्द ऐक."
एवमुक्त्वा गता देवाः स्वर्लोकं नृपनंदन । सर्वमैश्वर्यमेतेन तस्याग्रे परिदर्शितम्
असे म्हणून देव आपापल्या स्वर्गलोकात गेले, राजनंदना; त्याच्यासमोर सर्व ऐश्वर्य प्रकट झाले.
दृष्टं तु पिप्पलेनापि कौतुकं च महाद्भुतम् । तमुवाच स धर्मात्मा पिप्पलं कुंडलात्मजम्
पिप्पळानेही ते अद्भुत आणि आश्चर्यकारक दृश्य पाहिले; मग त्या धर्मात्म्याने कुंडलाचा पुत्र पिप्पळाला विचारले.
अर्वाचीनं त्विदं रूपं पराचीनं च कीदृशम् । प्रभावमुभयोश्चैव वदस्व वदतां वर
"हे प्रकट रूप आहे; अप्रकट रूप कसे आहे? दोन्हींची शक्ती काय आहे, ते सांग, बोलणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठा."
सुकर्मोवाच- पराचीनस्य रूपस्य लिंगमेव वदामि ते । येनलोकाः प्रमोदंते इंद्राद्याः सचराचराः
सुकर्मा म्हणाले, "अप्रकट रूपाची केवळ खूण मी तुला सांगतो, ज्यामुळे इंद्रादिक सर्व लोक, जडजंगम, आनंदित होतात."
अयमेव जगन्नाथः सर्वगो व्यापकः प्रभुः । अस्य रूपं न दृष्टं हि केनाप्येव हि योगिना
"तोच या जगाचा स्वामी, सर्वत्र असणारा, सर्वव्यापी प्रभू आहे; त्याचे रूप कोणालाही, अगदी योगींनाही, दिसलेले नाही."
श्रुतिरेव वदत्येवं तं वक्तुं शंकितेव सा । अपाणिपादनासश्च अकर्णो मुखवर्जितः
"श्रुती असेच सांगते, पण त्याचे वर्णन करताना ती संकोचते; त्याला हात, पाय, नाक नाहीत, कान नाहीत, तोंडही नाही."
सर्वं पश्यति वै कर्म कृतं त्रैलोक्यवासिनाम् । तेषामुक्तमकर्णश्च स शृणोति सुसाक्ष्यदः
"तीनही लोकांतील सर्व प्राण्यांचे कर्म तो पाहतो; कान नसतानाही तो सर्व ऐकतो, कारण तो अत्यंत सूक्ष्म साक्षी आहे."
गतिहीनो व्रजेत्सोपि स हि सर्वत्र दृश्यते । पाणिहीनोपि गृह्णाति पादहीनः प्रधावति
"चालता येत नसतानाही तो सर्वत्र जातो, कारण तो सगळीकडे दिसतो; हात नसतानाही तो धरतो, पाय नसतानाही तो धावतो."