वश्यावश्यमिदं कर्म अर्वाचीनं प्रशस्यते । पराचीनं न जानासि पिप्पल त्वं हि मूढधीः
जवळच्या गोष्टींवर वश होण्याची कला कौतुकास्पद आहे; पण दूरच्या गोष्टी तुला माहीत नाहीत, पिप्पला, कारण तुझं मन गोंधळलेलं आहे.
वर्षाणां तु सहस्राणि यावत्त्रीणि त्वया तपः । समाचीर्णं ततो गर्वं कुरुषे किं मुधा द्विज
तू तीन हजार वर्षे तपश्चर्या केलीस; त्यानंतरही, द्विजा, तू व्यर्थ अभिमान का धरतोस?
कुंडलस्य सुतो धीरः सुकर्मानाम यः सुधीः । वश्यावश्यं जगत्सर्वं तस्यासीच्छृणु सांप्रतम्
आता कुंडलाचा धीरगंभीर, सत्कर्म करणारा आणि बुद्धिमान मुलगा याच्या विषयी ऐक; त्याच्यासाठी सगळं जग वश होतं.
अर्वाचीनं पराचीनं स वै जानाति बुद्धिमान् । लोके नास्ति महाज्ञानी तत्समः शृणु पिप्पल
तो बुद्धिमान दोन्ही — जवळचं आणि दूरचं — जाणतो; त्याच्यासारखा मोठा ज्ञानी या जगात नाही, हे ऐक, पिप्पला.
न कुंडलस्य पुत्रेण सदृशस्त्वं सुकर्मणा । न दत्तं तेन वै दानं न ज्ञानं परिचिंतितम्
तू कुंडलाच्या मुलासारखा सत्कर्मातही नाहीस; त्याने दान दिलं नाही, ना ज्ञानाचा विचार केला.
हुतयज्ञादिकं कर्म न कृतं तेन वै कदा । न गतस्तीर्थयात्रायां न च वह्नेरुपासनम्
त्याने कधीही यज्ञ, होम यासारखी कर्मे केली नाहीत; तो कधी तीर्थयात्रेला गेला नाही, ना अग्नीची पूजा केली.
स कदा कृतवान्विप्र धर्मसेवार्थमुत्तमम् । स्वच्छंदचारी ज्ञानात्मा पितृमातृसुहृत्सदा
ब्राह्मणा, त्याने कधी धर्माची सर्वोच्च सेवा केली का? तो आपल्या इच्छेने वागतो, ज्ञानी आहे आणि नेहमी आई-वडील व मित्रांशी प्रेमाने वागतो.
वेदाध्ययनसंपन्नः सर्वशास्त्रार्थकोविदः । यादृशं तस्य वै ज्ञानं बालस्यापि सुकर्मणः
तो वेदांचा अभ्यास केलेला आहे, सर्व शास्त्रांचे अर्थ जाणतो; असा ज्ञान त्या सत्कर्मी मुलाकडे आहे.
तादृशं नास्ति ते ज्ञानं वृथा त्वं गर्वमुद्वहेः । पिप्पल उवाच- को भवान्पक्षिरूपेण मामेवं परिकुत्सयेत्
तुझ्याकडे असं ज्ञान नाही; तुझा अभिमान व्यर्थ आहे.' पिप्पल म्हणाला — 'तू कोण आहेस, पक्षीरूपात, जो मला अशा रीतीने कमी लेखतोस?'
कस्मान्निंदसि मे ज्ञानं पराचीनं तु कीदृशम् । तन्मे विस्तरतो ब्रूहि त्वयि ज्ञानं कथं भवेत्
माझ्या ज्ञानाची निंदा का करतोस, आणि हे दूरचं ज्ञान काय आहे? ते मला सविस्तर सांग — तुझ्यात ज्ञान कसं आहे तेही सांग.
अर्वाचीनगतिं सर्वां पराचीनस्य सांप्रतम् । वद त्वमंडजश्रेष्ठ ज्ञानपूर्वं सुविस्तरम्
हे अंडजश्रेष्ठा, त्या व्यक्तीच्या जवळच्या आणि दूरच्या सर्व गोष्टींचा सविस्तर आणि ज्ञानपूर्वक सांग.
किं वा ब्रह्मा च विष्णुश्च किं वा रुद्रो भविष्यसि । सारस उवाच- नास्ति ते तपसो भावः फलं नास्ति च तस्य तु
तू ब्रह्मा होशील का, विष्णू होशील का, की रुद्र होशील? सारस म्हणाला — तुझ्या तपाला खरी भावना नाही, आणि त्याचं फळही नाही.
त्वया न परितप्तस्य तपसः सांप्रतं शृणु । कुंडलस्यापि पुत्रस्य बालस्यापि यथा गुणः
तू नीट तप केलेलं नाहीस; आता कुंडलाच्या मुलाच्या, अगदी लहानपणीच्या गुणांविषयी ऐक.
तथा ते नास्ति वै ज्ञानं परिज्ञातं न तत्पदम् । इतो गत्वापि पृच्छ त्वं मम रूपं द्विजोत्तम
तुझ्याकडे असं ज्ञान नाही, ना तू ती अवस्था ओळखली आहेस; इथून जाऊन, द्विजश्रेष्ठा, माझ्या रूपाबद्दल विचार.
स वदिष्यति धर्मात्मा सर्वं ज्ञानं तवैव हि । विष्णुरुवाच- एवमाकर्ण्य तत्सर्वं सारसेन प्रभाषितम्
तो धर्मशील तुझ्यासाठीच सर्व ज्ञान सांगेल. विष्णू म्हणाले — सारसेनाने जे काही सांगितले ते सर्व ऐकून,
निर्जगाम स वेगेन दशारण्यं महाश्रमम्
तो वेगाने दशारण्यातील त्या मोठ्या आश्रमाकडे निघून गेला.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने एकषष्टितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनाच्या कथेत एकसष्टावा अध्याय येथे संपला.
विष्णुरुवाच- कुंडलस्याश्रमं गत्वा सत्यधर्म समाकुलम् । सुकर्माणं ततो दृष्ट्वा पितृमातृपरायणम्
विष्णू म्हणाले — कुंडलाच्या आश्रमात, जेथे सत्य आणि धर्म नांदतो, तिथे जाऊन त्याने आपल्या आईवडिलांच्या सेवेत असलेला, पुण्यवान सुकर्मा पाहिला.
शुश्रूषंतं महात्मानं गुरूसत्यपराक्रमम् । महारूपं महातेजं महाज्ञानसमाकुलम्
त्याने मोठ्या आत्म्यांची सेवा करणारा, सत्यासाठी पराक्रमी, तेजस्वी आणि मोठ्या ज्ञानाने भरलेला सुकर्मा पाहिला.
मातापित्रोः पदांते तमुपविष्टं ददर्श सः । महाभक्त्यान्वितं शांतं सर्वज्ञानमहानिधिम्
तो आपल्या आईवडिलांच्या पायाशी बसलेला, मोठ्या भक्तीने युक्त, शांत आणि सर्व ज्ञानाचा खजिना असलेला दिसला.
कुंडलस्यापि पुत्रेण सुकर्मणा महात्मना । आगतं पिप्पलं दृष्ट्वा द्वारदेशे महामतिम्
कुंडलाचा पुत्र सुकर्मा, महान आत्मा, जेव्हा दाराशी पिप्पलासारखा बुद्धिमान येताना दिसला,
आसनात्तूर्णमुत्थाय अभ्युत्थानं कृतं पुनः । आगच्छ त्वं महाभाग विद्याधर महामते
तो लगेच उठून उभा राहिला, योग्य स्वागत केले आणि म्हणाला — 'या, हे भाग्यवान आणि विद्वान विद्याधर.'
आसनं पाद्यमर्घं च ददौ तस्मै महामतिः । निर्विघ्नोऽसि महाप्राज्ञ कुशलेन प्रवर्त्तसे
त्या बुद्धिमानाने त्याला बसायला आसन, पाय धुण्यासाठी पाणी आणि अर्घ्य दिला; 'तुम्ही कुठलाही अडथळा न येता, मोठ्या प्रज्ञेने, कुशलतेने वागत आहात.'
निरामयं च पप्रच्छ पिप्पलं तं समागतम् । यस्मादागमनं तेद्य तत्सर्वं प्रवदाम्यहम्
त्याने आलेल्या पिप्पलाची कुशलता विचारली; 'आज तुम्ही ज्या कारणासाठी आला आहात, ते सर्व मी सांगतो.'
वर्षाणां च सहस्राणि त्रीणि यावत्त्वया तपः । तप्तमेव महाभाग सुरेभ्यः प्राप्तवान्वरम्
तीन हजार वर्षे तुम्ही कठोर तप केला, हे भाग्यवान, आणि देवांकडून वरही मिळवला.
वश्यत्वं च त्वया प्राप्तं कामचारस्तथैव च । तेन मत्तो न जानासि गर्वमुद्वहसे वृथा
तुम्ही सर्वांवर प्रभुत्व मिळवले आणि हवे तसे वागण्याचे सामर्थ्य मिळवले; म्हणूनच तुम्ही मला ओळखत नाही आणि व्यर्थ अभिमान धरता.
दृष्ट्वा ते चेष्टितं सर्वं सारसेन महात्मना । ममाभिधानं कथितं मम ज्ञानमनुत्तमम्
सारसेन या महात्म्याने तुमचे सर्व वर्तन पाहून, माझे नाव सांगितले आणि माझे श्रेष्ठ ज्ञान दिले.
पिप्पल उवाच- योसौ मां सारसो विप्र सरित्तीरे प्रयुक्तवान् । सर्वं ज्ञानं वदेन्मां हि स तु कः प्रभुरीश्वरः
पिप्पला म्हणाला — त्या सारसेन ब्राह्मणाने, जो मला नदीकाठी भेटला, सांगितले की तो मला सर्व ज्ञान देईल; पण तो प्रभू, तो ईश्वर कोण आहे?
सुकर्मोवाच- भवंतमुक्तवान्यो वै सरित्तीरे तु सारसः । ब्रह्माणं त्वं महाज्ञानं तं विद्धि परमेश्वरम्
सुकर्मा म्हणाला — नदीकाठी ज्याने तुझ्याशी बोलले, तो सारसेन म्हणजेच ब्रह्मा आहे; त्याला तू महान ज्ञानी आणि परमेश्वर समज.
अन्यत्किं पृच्छसे ब्रूहि तमेवं प्रवदाम्यहम् । विष्णुरुवाच- एवमुक्तः स धर्मात्मा सुकर्मा नृपनंदन
तुला आणखी काही विचारायचे असेल तर सांग, मी तसेच उत्तर देईन. विष्णू म्हणाले — असे म्हणून धर्मात्मा सुकर्मा, राजांचा आनंद,