इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायां उत्तरखंडे वेत्रवती माहात्म्ये चतुस्त्रिंशाधिकशततमोऽध्यायः
या प्रकारे, पवित्र पद्म महापुराणाच्या उत्तरखंडातील वेत्रवती माहात्म्य या एकशेचौतीसाव्या अध्यायाचा समाप्ती.
श्रीमहादेव उवाच। साभ्रमत्यास्तु माहात्म्यं वक्ष्ये देवि यथातथम् । कश्यपो वै मुनिश्रेष्ठस्तपो वै तप्तवान्महत्
श्रीमहादेव म्हणाले: देवी, मी तुला साब्रमतीचं खरंखुरं माहात्म्य सांगतो; श्रेष्ठ ऋषी कश्यप यांनी मोठं तप केलं.
अनेकवर्षपर्यंतं तेन तप्तं महत्तपः । अर्बुदे पर्वते रम्ये नानाद्रुमसमाकुले
त्यांनी अनेक वर्षं सुंदर आणि विविध झाडांनी भरलेल्या अर्बुद पर्वतावर कठोर तप केलं.
तत्र गत्वा तपस्तप्तं ऋषिणा कश्यपेन वै । सरस्वती यत्र रम्या पवित्रा पापनाशिनी
तिथे कश्यप ऋषींनी तप केलं, जिथे रमणीय, पवित्र आणि पाप नष्ट करणारी सरस्वती वाहते.
एकस्मिन्दिवसे देवि गतोऽसौ नैमिषं प्रति । तदा ते ऋषयः सर्वे कथां चक्रुरनेकशः
एका दिवशी, देवी, तो नैमिषाच्या दिशेने गेला; तेव्हा सर्व ऋषी विविध गोष्टी बोलत होते.
तदा तैस्तु द्विजैः सम्यक्पृष्टोऽसौ कश्यपो मुनिः । अहो कश्यप नः प्रीत्यै गंगेहानीयतां प्रभो
त्यावेळी त्या द्विजांनी कश्यप ऋषींना विचारलं: 'अहो कश्यप, आमच्या आनंदासाठी प्रभो, गंगा इथे आणा.'
भवन्नाम्ना तु सा गंगा भविष्यति सरिद्वरा । तेषां वाक्यमुपाकर्ण्य नमस्कृत्य द्विजांश्च तान्
'तुमच्या नावाने ती गंगा, सर्व नद्यांमध्ये श्रेष्ठ, ओळखली जाईल.' त्यांचं बोलणं ऐकून आणि त्या द्विजांना वंदन करून—
आगतो ह्यर्बुदारण्ये सरस्वतीतीरसंनिधौ । तत्र तप्तं तदा तेन तपः परमदुष्करम्
तो अर्बुद अरण्यात, सरस्वतीच्या काठी आला; तिथे त्याने फार कठीण तपस्या केली.
आराधितो ह्यहं तेन कश्यपेन द्विजेन वै । प्रत्यक्षोऽहं तदा जातस्तस्य द्विजवरस्य च
त्या द्विज कश्यपाने माझी भक्ती केली आणि त्यावेळी मी त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणासमोर प्रत्यक्ष प्रकट झालो.
वरं वरय भद्रं ते यत्ते मनसि वर्त्तते
तू मनात जे काही इच्छितेस, ते वर माग. तुझ्या कल्याणासाठी मी तुला वर देतो.
कश्यप उवाच। वरं दातुं समर्थोऽसि देवदेव जगत्पते । शिरःस्थिता या गंगेयं पवित्रा पापहारिणी
कश्यप म्हणाला — देवा, तू सर्वांना वर देण्यास समर्थ आहेस. तुझ्या शिरावर असलेली पवित्र, पाप नष्ट करणारी गंगा—
मम देया विशेषेण महादेव नमोस्तुते । तदा देवि मयोक्तं च गृह्णीष्व त्वं द्विजोत्तम
ती मला विशेषतः मिळावी, हे महादेव, तुला नमस्कार. मग मी त्या देवीला म्हटलं, 'हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तू गंगा स्वीकार.'
जटामेकां परित्यज्य दत्ता गंगा तदा मया । तां गृहीत्वा द्विजश्रेष्ठः स्वस्थानं हर्षतो ययौ
माझ्या एका जटेला सोडून मी गंगा दिली. ती गंगा घेऊन तो श्रेष्ठ ब्राह्मण आनंदाने आपल्या स्थानी गेला.
केशरन्ध्रं नाम तीर्थं वासो वै कश्यपस्य च । गतस्तत्र तु देवेशि मुनिभिः परिवारितः
केशरंध्र नावाचं तीर्थ कश्यपाचं निवासस्थान झालं. तिथे तो ऋषींसह गेला, हे देवेशी.
कश्यपेन समानीता काश्यपी सा सरिद्वरा । यस्या दर्शनमात्रेण ब्रह्महा मुच्यते किल
कश्यपाने आणलेली ती श्रेष्ठ नदी 'कश्यपी' म्हणून ओळखली जाऊ लागली. तिचे केवळ दर्शन केल्याने ब्रह्महत्यारेही मुक्त होतात, असं सांगितलं जातं.
पार्वत्युवाच। स्नानमात्रेण किं पुण्यं तत्र तीर्थे वदस्व मे । विश्वनाथ कृपालुस्त्वं दयां कुरु ममोपरि
पार्वती म्हणाली — त्या तीर्थात फक्त स्नान केल्याने काय पुण्य मिळतं, ते मला सांग. हे विश्वनाथ, तू दयाळू आहेस, माझ्यावर कृपा कर.
दर्शने किं भवेत्पुण्यं स्नाने किं वद देवराट् । महिमा कीदृशो ब्रह्मन्सर्वं त्वं वक्तुमर्हसि
दर्शनाने काय पुण्य मिळतं, स्नानाने काय, ते सांग, हे देवांचा राजा. तिचं महत्त्व काय, हे ब्राह्मण, सर्व काही सांग.
महादेव उवाच। मया श्रुतान्यनेकानि तीर्थान्यायतनानि च । श्रीविष्णोश्च प्रसादाच्च नद्यः सागरगाः प्रभोः
महादेव म्हणाले — मी अनेक तीर्थस्थळं आणि देवस्थानं ऐकली आहेत. श्रीविष्णूच्या कृपेने समुद्राकडे वाहणाऱ्या नद्या—
गंगा च यमुना रेवा तापी चैव महानदी । गोदावरी तुंगभद्रा कौशिकी गल्लिका तथा
गंगा, यमुना, रेवा, आणि ती महानदी तापी, गोदावरी, तुंगभद्रा, कौशिकी आणि गल्लिका.
कावेरी वेदिका भद्रा सरयूः पापहारिणी । अन्याश्च विविधा नद्यः सर्वपापहरा भुवि
कावेरी, वेदिका, भद्रा आणि पाप नष्ट करणारी सरयू, तसेच पृथ्वीवरील इतर अनेक विविध नद्या, ज्या सर्व पाप दूर करतात.
प्रयागस्तीर्थराजश्च काशी पुष्कर एव च । नैमिषारण्यसंज्ञं तु तीर्थं चामरकंटकम्
प्रयाग हे तीर्थराज, काशी, पुष्कर, नैमिषारण्य नावाचं तीर्थ आणि अमरकंटक.
उत्तमं द्वारकाक्षेत्रमर्बुदारण्यमुत्तमम् । एवंविधानि दिव्यानि क्षेत्राणि विविधानि च
उत्तम द्वारका क्षेत्र, श्रेष्ठ अर्बुदारण्य, अशी अनेक दिव्य आणि विविध क्षेत्रं आहेत.
श्रुतानि तत्र देवेशि माया विष्णोः प्रसादतः । पूर्वं भगीरथेनैव याचितोऽहं तु पार्वति
हे देवेशी, ही सर्व क्षेत्रं मी विष्णूच्या मायेमुळे ऐकली आहेत. पूर्वी भगीरथानेही मला विनंती केली होती, हे पार्वती.
तदा दत्ता इयं गंगा विष्णोर्लोकमभीप्सुना । कश्यपाय पुनर्दत्ता ऋषीणां वचनान्मया
मग मी ही गंगा विष्णूचं लोक मिळवू इच्छिणाऱ्या भगीरथाला दिली. पुन्हा ऋषींच्या सांगण्यावरून मी ती कश्यपाला दिली.
इयं वै काश्यपी गंगा रोगदोषहरा सदा । इयं या कथ्यते लोके युगे वै नामपूर्वकम्
ही कश्यपी गंगा नेहमी रोग व दोष दूर करणारी आहे. प्रत्येक युगात तिला वेगळं नाव मिळालं आहे.
तदहं कथयिष्यामि शृणु सुंदरि तत्वतः । कृते कृतवती नाम त्रेतायां गिरिकर्णिका
म्हणून मी तुला खरं सांगतो, ऐक सुंदरिये— कृतयुगात ती कृतवती नावाने, त्रेतायुगात गिरीकर्णिका नावाने ओळखली जायची.
द्वापरे चंदना नाम कलौ साभ्रमती स्मृता । दिनेदिने विशेषेण स्नानार्थं तु नराश्च ये
द्वापरयुगात त्या तीर्थाचं नाव चंदन होतं, पण कलियुगात तिला साबरमती असं ओळखतात. रोज, विशेषतः स्नानासाठी, अनेक लोक तिथे येतात.
सर्वपापविनिर्मुक्ता यांति विष्णोः सनातनम् । प्लक्षावतरणे तीर्थे सरस्वत्यां तथेश्वरि
सर्व पापांपासून मुक्त होऊन, त्या प्लक्षावतरण या सरस्वतीच्या तीर्थावर लोकांना विष्णूचं सनातन धाम मिळतं, हे देवी.
केदारे च कुरुक्षेत्रे यत्फलं स्नानतो भवेत् । तत्फलं तु नृणां नूनं साभ्रमत्या दिने दिने
केदार किंवा कुरुक्षेत्रात स्नान केल्याने जे पुण्य मिळतं, तेच पुण्य साबरमतीत रोज स्नान करणाऱ्यांना नक्की मिळतं.
भवतीति न संदेहो व्यासस्य वचनं यथा । नभस्येपरपक्षे तु प्रत्यहं वा सुरेश्वरि
याबद्दल काहीच शंका नाही, कारण व्यासांनी असं सांगितलं आहे. भाद्रपद महिन्याच्या उत्तरार्धात किंवा रोजसुद्धा, हे सुरेश्वरी,