निरर्थकास्तस्य बाणा भविष्यंति न संशयः । त्वामेवं हि हनिष्यंति धर्मादयो महाभटाः
त्याचे बाण व्यर्थ ठरतील, यात शंका नाही; धर्म वगैरे हे महान वीर तुला असंच नष्ट करतील.
दूरं गच्छ पलायत्वमत्र मा तिष्ठ सांप्रतम् । वार्यमाणो यदा तिष्ठेर्भस्मीभूतो भविष्यसि
दूर जा, पळून जा, इथे आता थांबू नकोस; जर रोखलं असतानाही थांबशील, तर राख होशील.
भर्त्रा विना निरीक्षेत मम रूपं यदा भवान् । यथा दारु दहेदग्निस्तथा धक्ष्यामि नान्यथा
माझ्या पतीशिवाय जर तू माझ्या रूपाकडे पाहिलंस, तर जसं आग लाकडाला जाळते, तसंच मी तुला जाळीन — दुसरा मार्ग नाही.
एवं श्रुत्वा सहस्राक्षो मन्मथस्यापि सम्मुखम् । पश्य पौरुषमेतस्या युध्यस्व निजपौरुषैः
हे ऐकून, सहस्रनेत्र इंद्र मनमथासमोर उभा राहिला; त्याचं शौर्य पाहा — तूही तुझ्या सामर्थ्याने लढ.
यथागतास्तथा सर्वे महाशापभयातुराः । स्वंस्वं स्थानं महाराज इंद्राद्याः प्रययुस्तदा
जसे आले तसेच, सर्व इंद्रादी देव मोठ्या शापाच्या भीतीने आपापल्या जागी परत गेले.
गतेषु तेषु सर्वेषु सुकला सा पतिव्रता । स्वगृहं पुण्यसंयुक्ता पतिध्यानेन चागता
सर्वजण निघून गेल्यावर, पतिव्रता सुकला पुण्याने युक्त होऊन, पतीच्या ध्यानात मग्न होऊन आपल्या घरी परतली.
स्वगृहं पुण्यसंयुक्तं सर्वतीर्थमयं तदा । सर्वयज्ञमयं राजन्संप्राप्ता पतिदेवता
ती आपल्या पुण्ययुक्त घरात पोहोचली, जे सर्व तीर्थांसारखं आणि सर्व यज्ञांसारखं होतं, राजन्, ती पतीला देवता मानणारी होती.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रेष्टपंचाशत्तमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनकथेत सुकलाचरित्राचा अठ्ठावन्नावा अध्याय इथे संपला.
विष्णुरुवाच- कृकलः सर्वतीर्थानि साधयित्वा गृहं प्रति । प्रस्थितः सार्थवाहेन महानंदसमन्वितः
विष्णू म्हणाले – कर्कलाने सर्व तीर्थयात्रा पूर्ण करून, साऱ्यांच्या पुढे आनंदाने, सार्थवाहासोबत आपल्या घरी जायला सुरुवात केली.
एवं चिंतयते नित्यं संसारः सफलो मम । तृप्ताः स्वर्गं प्रयास्यंति पितरो मम नान्यथा
तो नेहमीच विचार करत होता – माझं हे संसारजीवन आता खरंच फळलं; माझे पितर तृप्त झाले आहेत, ते निश्चितपणे स्वर्गात जातील – यात शंका नाही.
तावत्प्रत्यक्षरूपेण बद्ध्वा तस्य पितामहान् । पुरतस्तस्य संब्रूते नहि ते पुण्यमुत्तमम्
तेवढ्यात त्याचे आजोबा प्रत्यक्ष रूपात त्याच्यासमोर आले, बांधलेले दिसले आणि म्हणाले – तुला अजूनही श्रेष्ठ पुण्य मिळालेलं नाही.
दिव्यरूपो महाकायः कृकलं वाक्यमब्रवीत् । तव तीर्थफलं नास्ति श्रममेव वृथा कृथाः
एक तेजस्वी, मोठ्या शरीराचा त्याचा पूर्वज कर्कलाशी बोलला – तुला या तीर्थयात्रेचं फळ मिळालं नाही; तुझा सारा परिश्रम वाया गेला.
स्वयं संतोषमाप्नोषि नहि ते पुण्यमुत्तमम् । एवं श्रुत्वा ततो वैश्यः कृकलो दुःखपीडितः
'तुला स्वतःला समाधान मिळालं असलं तरी, तुला श्रेष्ठ पुण्य मिळालेलं नाही.' हे ऐकून व्यापारी कर्कल दु:खाने भरून गेला.
भवान्कः संवदस्येवं कस्माद्बद्धाः पितामहाः । केन दोषप्रभावेण तन्मेत्वं कारणं वद
तो म्हणाला – 'तुम्ही कोण आहात, असे माझ्याशी बोलता? माझे आजोबा का बांधले गेले आहेत? कोणत्या दोषामुळे असं झालं? कृपया मला कारण सांगा.'
कस्मात्तीर्थफलं नास्ति मम यात्रा कथं नहि । सर्वमेव समाचक्ष्व यदि जानासि संस्फुटम्
'माझ्या या तीर्थयात्रेला फळ का मिळालं नाही? माझी यात्रा अपयशी का ठरली? तुम्हाला ठाऊक असेल तर सगळं स्पष्ट सांगा.'
धर्म उवाच- पूतां पुण्यतमां स्वीयां भार्यां त्यक्त्वा प्रयाति यः । तस्य पुण्यफलं सर्वं वृथा भवति नान्यथा
धर्म म्हणाले – 'जो माणूस आपली पवित्र आणि सर्वात पुण्यवान पत्नी सोडून निघून जातो, त्याचं सगळं पुण्य वाया जातं; हे कधीच बदलत नाही.'
धर्माचारपरां पुण्यां साधुव्रतपरायणाम् । पतिव्रतरतां भार्यां सुगुणां पुण्यवत्सलाम्
'धर्माचरण करणारी, पुण्यशील, चांगल्या व्रतांची निष्ठा असलेली, पतीवर नितांत प्रेम करणारी, गुणी आणि पुण्याची आवड असलेली पत्नी –'
तामेवापि परित्यज्य धर्मकार्यं प्रयाति यः । वृथा तस्य कृतः सर्वो धर्मो भवति नान्यथा
'अशी पत्नी सोडून जरी कोणी धर्मासाठी निघून गेला, तरी त्याचं सगळं धर्माचरण वाया जातं; यात शंका नाही.'
सर्वाचारपरा भव्या धर्मसाधनतत्परा । पतिव्रतरता नित्यं सर्वदा ज्ञानवत्सला
'सर्व आचारधर्म पाळणारी, उत्तम, धर्मसाधनेत मन लावणारी, पतीवर नेहमी निष्ठा ठेवणारी आणि नेहमी ज्ञानाची आवड असलेली पत्नी –'
एवं गुणा भवेद्भार्या यस्य पुण्या महासती । तस्य गेहे सदा देवास्तिष्ठंति च महौजसः
'ज्याच्या घरी अशी पुण्यवती, अत्यंत सती पत्नी असते, तिथे नेहमी मोठ्या तेजाचे देव राहतात.'
पितरो गेहमध्यस्थाः श्रेयो वांछंति तस्य च । गंगाद्याः पुण्यनद्यश्च सागरास्तत्र नान्यथा
'पितर घराच्या मध्यभागी राहून त्याच्या कल्याणाची इच्छा करतात; गंगा वगैरे सर्व पुण्यनद्या आणि समुद्रही तिथेच असतात.'
पुण्या सती यस्य गेहे वर्तते सत्यतत्परा । तत्र यज्ञाश्च गावश्च ऋषयस्तत्र नान्यथा
'ज्याच्या घरी पुण्यवती, सत्यावर प्रेम करणारी आणि निष्ठावान पत्नी असते, तिथे यज्ञ, गायी आणि ऋषी असतात – यात शंका नाही.'
तत्र सर्वाणि तीर्थानि पुण्यानि विविधानि च । भार्यायोगेन तिष्ठंति सर्वाण्येतानि नान्यथा
'पत्नीच्या उपस्थितीमुळे सर्व तीर्थक्षेत्रे आणि विविध पुण्यस्थळे तिथेच असतात; हे सगळं तिच्यामुळेच आहे.'
पुण्यभार्याप्रयोगेण गार्हस्थ्यं संप्रजायते । गार्हस्थ्यात्परमो धर्मो द्वितीयो नास्ति भूतले
'पुण्यवती पत्नीमुळेच गृहस्थाश्रमाची स्थापना होते; पृथ्वीवर गृहस्थाश्रमाहून श्रेष्ठ धर्म नाही.'
गृहस्थस्य गृहः पुण्यः सत्यपुण्यसमन्वितः । सर्वतीर्थमयो वैश्य सर्वदेवसमन्वितः
'गृहस्थाचा घर हे पुण्याचे असते, खरे पुण्य त्यात असते; व्यापारी सर्व तीर्थांचे मूर्तरूप असतो आणि सर्व देव त्याच्यासोबत असतात.'
गार्हस्थ्यं च समाश्रित्य सर्वे जीवंति जंतवः । तादृशं नैव पश्यामि अन्यमाश्रममुत्तमम्
'सर्व जीव गृहस्थाश्रमावरच अवलंबून असतात; याहून श्रेष्ठ दुसरा कोणताही आश्रम मला दिसत नाही.'
मंत्राग्निहोत्रं देवाश्च सर्वे धर्माः सनातनाः । दानाचाराः प्रवर्तंते यस्य पुंसश्च वै गृहे
ज्या पुरुषाच्या घरी दान आणि चांगला आचार केला जातो, तिथे सर्व मंत्र, अग्निहोत्र, देव आणि सनातन धर्म आपोआप सुरू राहतात.
एवं यो भार्यया हीनस्तस्यगेहं वनायते । यज्ञाश्च वै न सिध्यंति दानानि विविधानि च
पण ज्याच्या घरी पत्नी नाही, त्याचे घर जंगलासारखे होते; तिथे यज्ञ आणि सर्व प्रकारची दाने फळत नाहीत.
भार्याहीनस्य पुंसोपि न सिध्यति महाव्रतम् । धर्मकर्माणि सर्वाणि पुण्यानि विविधानि च
पत्नी नसलेल्या पुरुषाचे मोठमोठे व्रत आणि सर्व धर्मकृत्ये, पुण्यकर्मेही सफल होत नाहीत.
नास्ति भार्यासमं तीर्थं धर्मसाधनहेतवे । शृणुष्व त्वं गृहस्थस्य नान्यो धर्मो जगत्त्रये
धर्मसाधनेसाठी पत्नीइतके पवित्र स्थान दुसरे नाही; ऐक, गृहस्थासाठी तिन्ही लोकांत दुसरा धर्मच नाही.