न चास्वादयते सा तु सुरसान्सा महासती । स सखा कामदेवस्य रममाणो विनिर्जितः
ती महा सती स्त्री गोड फळांचा आस्वादही घेत नाही; कामदेवाचा तो सखा, जरी आनंद घेत असला तरी, हरला.
लज्जितः पराङ्मुखो भूत्वा भूं पपात लवच्छदैः । फलेभ्यो हि सुपक्वेभ्यः पुष्पमंजरिसंस्कृतः
तो लाजून तोंड फिरवून फुलांच्या पाकळ्यांसह जमिनीवर पडला; कारण पिकलेल्या फळांमधून फुलांच्या मंजऱ्या गळून पडल्या होत्या.
लवरूपोपतद्भूमौ रसस्त्वेष तया जितः । मकरंदः सुदीनात्मा फलाद्भूमिं ततः पुनः
ज्या ठिकाणी पराग पडला, तिथे तिच्या हातून मधाचा गोडवा जिंकला गेला; फळातून निघालेला उदास मध पुन्हा जमिनीवर परत गेला.
भक्ष्यते मक्षिकाभिश्च यथामृतो रणे तथा । मक्षिकाभक्ष्यमाणस्तु प्रवाहेन प्रयाति सः
जसा युद्धात अमृत संपवला जातो, तसाच तो मधही मधमाशांनी खाल्ला जातो; आणि मधमाशा तो खात असताना, तो प्रवाहात वाहून जातो.
मंदंमंदं प्रयात्येव तं हसंति च पक्षिणः । नानारुतैः प्रचलंति सुखमानंदनिर्भरैः
तो हळूहळू पुढे सरकतो, आणि पक्षी त्याच्यावर हसतात; वेगवेगळ्या आवाजांनी, आनंदाने भरून ते इकडेतिकडे फिरतात.
प्रीत्या शकुनयस्तत्र वनमध्यनगस्थिताः । सुकलया जितो ह्येष निम्नं पंथानमाश्रितः
त्या वनातल्या झाडांवर राहणारे पक्षी प्रेमाने म्हणतात, 'सुकला हिने त्याला जिंकले आहे, म्हणून तो आता खाली वळलेल्या वाटेने चालला आहे.'
प्रीत्या समेता रतिः कामभार्या गत्वाब्रवीत्सा सुकलां विहस्य । स्वस्त्यस्तु ते स्वागतमेव भद्रे रमस्व प्रीत्या नयनाभिरामम्
प्रेमाने, रती जी कामाची प्रिय पत्नी आहे, तिने सुकलेजवळ जाऊन हसत म्हटले, 'तुला शुभेच्छा असो, स्वागत आहे सुभगे; डोळ्यांना आनंद देणाऱ्या सुखात रममाण हो.'
ते रूपमिष्टममलमिंद्रस्यापि महात्मनः । यदेष्टं ते तदा ब्रूहि समानेष्ये न संशयः
तुझे रूप इतके सुंदर आणि निर्मळ आहे की ते मोठ्या इंद्रालाही आवडेल; तुला जे हवे ते सांग, मी ते नक्की पूर्ण करीन, यात शंका नाही.
सूत उवाच- वदंत्यौ ते स्त्रियौ दृष्ट्वा श्रुत्वोवाच सुभाषितम् । रतिं प्रतिगृहीत्वा मे गतो भर्त्ता महामतिः
सूतेने सांगितले: त्या दोघी स्त्रिया छान बोलताना पाहून आणि ऐकून, माझ्या बुद्धिमान स्वामीने रतीला स्वीकारले आणि निघून गेला.
यत्र मे तिष्ठते भर्त्ता तत्राहं पतिसंयुता । तत्र कामश्च मे प्रीतिरयं कायो निराश्रयः
माझा पती जिथे आहे, तिथे मी त्याच्यासोबत असते; तिथेच माझी इच्छा आणि प्रेम आहे—या शरीराला दुसरीकडे आधार नाही.
द्वे अप्युक्तं समाकर्ण्य रतिप्रीती विलज्जिते । व्रीडमाने गते ते द्वे यत्र कामो महाबलः
रती आणि प्रीती अशा बोलल्या, ते ऐकून त्या दोघी लाजल्या आणि संकोचल्या, आणि मग त्या जिथे मोठा काम आहे तिथे गेल्या.
ऊचतुस्तं महावीरमिंद्रकाय समाश्रितम् । चापमाकर्षमाणं तं नेत्रलक्ष्यं महाबलम्
त्या दोघींनी त्या महान वीराला, जो इंद्रासारखा दिसत होता, धनुष्य ओढताना आणि डोळे लक्ष्यावर ठेवून उभा होता, त्याला संबोधले.
दुर्जयेयं महाप्राज्ञ त्यज पौरुषमात्मनः । पतिकामा महाभागा पतिव्रता सदैव सा
ती जिंकणे कठीण आहे, हे ज्ञानी; स्वतःच्या जिद्दीचा त्याग कर. ती आपल्या पतीवर प्रेम करणारी, सदा पतिव्रता आणि फक्त त्याच्यासाठी आसुसलेली आहे.
काम उवाच- अनया लोक्यते रूपमिंद्रस्यास्य महात्मनः । यदि देवि तदा चाहं हनिष्यामि न संशयः
काम म्हणाला: हिने या मोठ्या इंद्राचे रूप पाहिले आहे; जर तसे असेल, हे देवी, तर मी त्याला नक्कीच संपवीन—यात शंका नाही.
अथ वेषधरो देवो महारूपः सुराधिपः । स तयानुगतस्तूर्णं परया लीलया तदा
मग सर्व देवांचा स्वामी असलेल्या देवाने मोठे रूप घेऊन वेष बदलला; आणि ती जिथे गेली, तिथे तो मोठ्या खेळकरपणाने तिच्या मागे गेला.
सर्वभोगसमाकीर्णः सर्वाभरणशोभितः । दिव्यमाल्यांबरधरो दिव्यगंधानुलेपनः
तो सर्व सुखांनी वेढलेला, सर्व अलंकारांनी शोभलेला होता; दिव्य हार आणि वस्त्रे परिधान केलेली, आणि दिव्य सुगंध लावलेला होता.
तया रत्या समायातो यत्रास्ते पतिदेवता । प्रत्युवाच महाभागां सुकलां सत्यचारिणीम्
रतीसोबत तो जिथे पतीला देवतेसारखी मानणारी सुकला राहते तिथे गेला; आणि सत्य वागणाऱ्या त्या पुण्यवती सुकलेला त्याने संबोधले.
पूर्वं दूती समक्षं ते प्रीत्या च प्रहिता मया । कस्मान्न मन्यसे भद्रे भजंतं त्वामिहागतम्
पूर्वी मी तुला प्रेमाने आणि उघडपणे दूत पाठवला होता; मग, सुभगे, इथे तुझ्यासाठी आलेल्याकडे तू का दुर्लक्ष करतेस?
सुकलोवाच- रक्षायुक्तास्मि भद्रं ते भर्तुः पुत्रैर्महात्मभिः । एकाकिनीसहायैश्च नैव कस्य भयं मम
सुकला म्हणाली: मी माझ्या पतीच्या थोर मुलांनी सुरक्षित आहे, सुभगे; जरी एकटी असले तरी मला सोबती आहेत, आणि मला कुणाचीही भीती नाही.
शूरैश्च पुरुषाकारैः सर्वत्र परिरक्षिता । नाति प्रस्तावये वक्तुं व्यग्रा कर्मणि तस्य च
शूर आणि धाडसी पुरुषांनी मी सर्वत्र सुरक्षित आहे; त्याच्या कामात मी व्यस्त असल्याने, मला आणखी काही बोलायचे नाही.
यावत्प्रस्यंदते नेत्रं तावत्कालं महामते । भवान्न लज्जते कस्माद्रममाणो मया सह
माझ्याकडे तुझं डोळं जिथपर्यंत स्थिर राहतं, तितका वेळ, हे महाबुद्धिमान, तू माझ्यासोबत शांतपणे कसा बसतोस आणि लाजत नाहीस?
भवान्को हि समायातो निर्भयो मरणादपि । इंद्र उवाच- त्वामेवं हि प्रपश्यामि वनमध्ये समागताम्
तू कोण आहेस, जो मृत्यूचाही भयं न बाळगता इथे आला आहेस? इंद्र म्हणाला — मी तुला या वनाच्या मध्यभागी उभं पाहतो.
समाख्यातास्त्वया शूरा भर्तुश्च तनयाः पुनः । कथं पश्याम्यहं तावद्दर्शयस्व ममाग्रतः
तू वीरांची आणि पुन्हा पतीच्या मुलांची माहिती दिलीस; मग मी त्यांना कसा पाहू? मला समोर दाखव.
सुकलोवाच- सनिजसकलवर्गस्याधिपत्ये निवेश्य धृतिमतिगतिबुद्ध्य्ख्यैस्तु संन्यस्य सत्यम् । अचलसकलधर्मो नित्ययुक्तो महात्मा मदनसबलधर्मात्मा सदामां जुगोप
सुकला म्हणाली — मी माझ्या सर्व कुटुंबाचं नेतृत्व धैर्य, बुध्दी, स्थैर्य आणि विवेक असणाऱ्यांकडे सोपवलं आणि सत्यावर आधार ठेवला. माझा पती, जो नेहमीच सर्व सद्गुणांनी युक्त आणि धर्मनिष्ठ आहे, त्याने आम्हा सर्वांचं नेहमी रक्षण केलं.
मामेवं परिरक्षते दमगुणैः शौचैस्तु धर्मः सदा सत्यं पश्य समागतं मम पुरः शांतिक्षमाभ्यांयुतम् । बोधश्चातिमहाबलः पृथुयशा यो मां न मुंचेत्कदा बद्धाहं दृढबंधनैः स्वगुणजैः सांनिध्यमेवं गतः
तो नेहमीच संयम आणि शुद्धतेच्या गुणांनी माझं रक्षण करतो; बघ, माझ्यासमोर सत्य स्वतः शांतता आणि क्षमेसह उभं आहे. आणि प्रख्यात, अत्यंत बलवान ज्ञान कधीच मला सोडत नाही; मी माझ्या गुणांच्या घट्ट बंधनांनी बांधलेली, त्यांच्यातच राहते.
रक्षायुक्ताः कृताः सर्वे सत्याद्या मम सांप्रतम् । धर्मलाभादिकाः सर्वे दमबुद्धिपराक्रमाः
सत्य वगैरे सर्व रक्षण करणारे गुण आता माझ्यासोबत आहेत; धर्म, संयम, बुध्दी आणि पराक्रम मिळवणारे सर्व माझ्याजवळ आहेत.
मामेवं हि प्ररक्षंति किं मां प्रार्थयसे बलात् । को भवान्निर्भयो भूत्वा दूत्या सार्धं समागतः
हे सर्व मला अशा प्रकारे जपत आहेत, मग तू मला जबरदस्तीने का मिळवू पाहतोस? तू कोण आहेस, जो निर्भय होऊन दूतासह इथे आला आहेस?
सत्यं धर्मस्तथा पुण्यं ज्ञानाद्याः प्रबलास्तथा । मम भर्तुः सहायाश्च ते मां रक्षंति वेश्मनि
सत्य, धर्म, पुण्य आणि ज्ञान — हे सर्व बलवान आहेत; आणि माझ्या पतीचे सहकारी — हेच मला या घरात जपत आहेत.
अहं रक्षायुता नित्यं दमशांतिपरायणा । न मां जेतुं समर्थश्च अपि साक्षाच्छचीपतिः
मी नेहमीच रक्षणाने युक्त आहे, संयम आणि शांततेला वाहिलेली आहे; अगदी शचीपतीसुद्धा मला जिंकू शकत नाही.
यदि वा मन्मथो वापि समागच्छति वीर्यवान् । दंशिताहं सदा सत्यं सत्यकेनैव नान्यथा
जरी मनमथ स्वतः, पराक्रमी असला तरी, आला, तरी मी नेहमी फक्त सत्यानेच रक्षित आहे, कधीही दुसऱ्या मार्गाने नाही.