तमेव नाशयेद्गत्वा काम एष प्रमत्तधीः । रिपुरूपः सुदुष्टात्मा अस्माकं हि न संशयः
हा कामदेव, ज्याचे मन असावधान आहे, तिथे जाऊन ते नष्ट करील; तो आमचा शत्रू आहे, दुष्ट स्वभावाचा — यात शंका नाही.
पतिस्तपोधनो विप्रः सुसती या पतिव्रता । सुसत्यो भूपतिर्धर्मममगेहानसंशयः
पती तपस्वी, ब्राह्मण, तपाने श्रीमंत आहे; पत्नी खरी पतिव्रता आणि सती आहे; राजा धर्मशील आहे — हेच माझ्या घरातील लोक आहेत, यात शंका नाही.
यत्राहं वृद्धिसंपुष्टस्तत्र वासो हि ते भवेत् । तत्र पुण्यं समायाति श्रद्धया सह क्रीडते
जिथे मी वाढतो आणि पुष्ट होतो, तिथेच तुझे वास्तव्य असावे; तिथे पुण्य येते आणि श्रद्धेसह आनंदाने वावरते.
क्षमा शांत्या समायुक्ता आयाति मम मंदिरम् । यथा सत्यो दमश्चैव दया सौहृदमेव च
क्षमा आणि शांती युक्त होऊन माझ्या घरात येतात; तसेच सत्य, संयम, दया आणि मैत्रीही येतात.
प्रज्ञायुक्तः स निर्लोभो यत्राहं तत्र संस्थितः । शुचिः स्वभावस्तत्रैव अमी च मम बांधवाः
जिथे प्रज्ञा आहे आणि लोभ नाही, तिथे मी वास करतो; तिथेच शुद्धता स्वभावतः असते, आणि हेच माझे सखे आहेत.
अस्तेयमप्यहिंसा च तितिक्षा वृद्धिरेव च । मम गेहे समायाता धन्यतां शृणु धर्मराट्
चोरी न करणे, अहिंसा, सहनशीलता आणि वाढ — हे सर्व माझ्या घरात येतात; हे ऐक, धर्मराजा, हीच खरी संपत्ती आहे.
गुरूणां चापि शुश्रूषा विष्णुर्लक्ष्म्या समावृतः । मद्गेहं तु समायांति देवाश्चाग्निपुरोगमाः
गुरूंची सेवा, लक्ष्मीसमवेत विष्णू, आणि अग्निप्रमुख देवताही माझ्या घरात येतात.
मोक्षमार्गं प्रकाशेद्यो ज्ञानोदीप्त्या समन्वितः । एतैः सार्धं वसाम्येव सतीषु धर्मवत्सु च
जो मोक्षमार्ग दाखवतो, ज्ञानाच्या तेजाने युक्त आहे, तो सती आणि धर्मशील लोकांसह माझ्याजवळ वास करतो.
साधुष्वेतेषु सर्वेषु गृहरूपेषु मे सदा । उक्तेनापि कुटुंबेन वसाम्येव त्वया सह
या सर्व सद्गुणी रूपातील घरांमध्ये मी नेहमी राहतो; आधी सांगितलेल्या कुटुंबासहही मी तुझ्याबरोबर वास करतो.
ससत्वाः साधुरूपास्ते वेधसा मे गृहीकृताः । संचरामि महाभाग स्वच्छंदेन च लीलया
सद्गुणांनी युक्त जे लोक आहेत, ते विधात्याने माझ्या घरात स्थापन केले आहेत; मी, भाग्यवान, त्यांच्या मध्ये मुक्तपणे आणि आनंदाने वावरतो.
ईश्वरश्च जगत्स्वामी त्रिनेत्रो वृषवाहनः । मम गेहे स्वरूपेण वर्तते शिवया युतः
जगाचा स्वामी, त्रिनेत्री, वृषभावर बसणारा ईश्वर, माझ्या घरी स्वतःच्या मूळ रूपात, शिवेसह वास करतो.
तदिदं संसृतेः सारं गृहरूपं महेश्वरम् । सदनं शंकरेत्याख्यं नाशितं मन्मथेन वै
हीच संसाराची खरी मुळं, महेश्वराचं घररूप आहे; शंकराचं हे निवासस्थान मदनाने नष्ट केलं.
विश्वामित्रं महात्मानं तपंतं तप उत्तमम् । मेनकां हि समाश्रित्य कामोयं जितवान्पुरा
महात्मा विश्वामित्र उत्तम तप करत असताना, मेनकेच्या सहाय्याने कामदेवाने त्याला पूर्वी जिंकले होते.
सती पतिव्रताहल्या गौतमस्य प्रिया शुभा । सुसत्याच्चालिता तेन मन्मथेन दुरात्मना
सती, पतिव्रता अहल्या, गौतमांची प्रिय आणि शुभ पत्नी, तिलाही त्या दुष्ट मदनाने डळमळीत केलं.
मुनयः सत्यधर्मज्ञा नानास्त्रियः पतिव्रताः । मद्गृहास्ता इमाः सर्वा दीपिताः कामवह्निना
सत्य आणि धर्म जाणणारे ऋषी, विविध पतिव्रता स्त्रिया — माझ्या घरातल्या या सर्वांना कामाच्या अग्नीने पेटवले आहे.
दुर्धरो दुःसहो व्यापी योतिसत्येषु निष्ठुरः । मामेवं पश्यते नित्यं क्व सत्यः परितिष्ठति
हा कामदेव आवरण्यास कठीण, सहन करायला जड, सर्वत्र पसरलेला आणि सत्यनिष्ठांमध्येही कठोर आहे; तो नेहमी मला असंच पाहतो, मग सत्य कुठे उरतं?
समां ज्ञात्वा समायाति बाणपाणिर्धनुर्धरः । नाशयेन्मद्गृहं पापो वीतिहोत्रैश्च नामकैः
समानता ओळखून, बाण आणि धनुष्य घेऊन तो येतो; हा पापी माझं घर आणि यज्ञासाठी नाव असलेल्या लोकांनाही नष्ट करतो.
पापलेशाश्च ये क्रूरा अन्ये पाखंडसंश्रयाः । ते तु बुद्ध्याऽहिताः सर्वे सत्यगेहं विशंति हि
जे क्रूर आणि पापाचे अंश असलेले, किंवा कपटाचा आधार घेणारे, हे सर्व बुद्धीने शत्रू असलेले, सत्याच्या घरात प्रवेश करतात.
सेनाध्यक्षैरसत्यैस्तु छद्मना तेन साधितः । पातयेदर्दयेद्गेहं पापः शस्त्रैर्दुरात्मभिः
असत्य सेनापतींनी आणि फसवणुकीने तो हे साधतो; हा पापी दुष्ट मनाच्या लोकांच्या शस्त्रांनी घर पाडतो आणि त्रास देतो.
मामेवं ताडयेत्पापो महाबल मनोभवः । अस्य धाम्ना प्रदग्धोहं शून्यतां हि व्रजामि वै
हा दुष्ट, बलवान मनोभव मला अशा प्रकारे त्रास देतो; त्याच्या तेजाने जळून मी रिकामा होतो.
नूतनं गृहमिच्छामि स्त्रियाख्यं पतिभूपतिम् । कृकलस्यापि पुण्यस्य प्रियेयं शिवमंगला
मला नवीन घर हवं आहे, जिथे स्त्रिया आणि पती असतील; ही प्रिय शिवमंगल, पुण्यवान कृकलस्याची पत्नी आहे.
तद्गृहं सुकलाख्यं मे दग्धुं पापः समुद्यतः । अयमेष सहस्राक्षः कामेन सहितो बली
ते घर, सुकलाचं नाव असलेलं, माझं आहे; हा पापी ते जाळायला निघाला आहे; हा सहस्र नेत्रांचा बलवान, कामासह आहे.
कामस्य कारणात्कस्मात्पूर्ववृत्तं न विंदति । अहल्यायाः प्रसंगेन मेषोपस्थो व्यजायत
कामामुळे, तो पूर्वीचं घडलेलं आठवत नाही; अहल्येच्या प्रसंगामुळे मेंढ्याचं रूप निर्माण झालं.
पौरुषं हि मुनेर्दृष्ट्वा सत्याश्चैव प्रधषर्णात् । नष्टः कामस्य दोषेण सुरराट्तत्र संस्थितः
मुनीचं पुरुषार्थ पाहून आणि सतीच्या अपराधामुळे, देवांचा राजा कामाच्या दोषाने नष्ट झाला आणि तिथेच राहिला.
भुक्तवान्दारुणं शापं दुःखेन महतान्वितः । कृकलस्य प्रियामेनां सुकलां पुण्यचारिणीम्
त्याने कठोर शाप भोगला, मोठ्या दुःखासह; ही प्रिय सुकला, पुण्याने वागणारी, कृकलस्याची पत्नी आहे.
एष हंतुं सहस्राक्ष उद्यतः कामसंयुतः । यथा चेंद्रेण नायाति काम एष तथा कुरु
हा सहस्र नेत्रांचा, कामासह, मारायला सज्ज आहे; जसा इंद्र कामाकडे जात नाही, तसंच तूही कर.
धर्मराज महाप्राज्ञ भवान्मतिमतां वरः । धर्मराज उवाच- ऊनं तेजः करिष्यामि कामस्य मरणं तथा
धर्मराजा, तू मोठा बुद्धिमान आहेस, बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ आहेस; धर्मराज म्हणाला — मी कामाचं तेज कमी करीन आणि त्याचा मृत्यूही घडवीन.
एकोपायो मया दृष्टस्तमिहैव प्रपश्यतु । प्रज्ञा चैषा महाप्राज्ञा शकुनीरूपचारिणी
एक उपाय मी पाहिला आहे; तो इथेच पाहू दे; ही प्रज्ञा फार बुद्धिमान असून पक्षीरूपाने वावरते.
भर्तुरागमनं पुण्यं शब्देनाख्यातु खे यतः । शकुनस्य प्रभावेण भर्तुश्चागमनेन च
त्या पक्षाच्या प्रभावामुळे आणि पतीच्या आगमनामुळे, आकाशात मोठ्या आवाजात पतीचे पुण्य आगमन जाहीर झाले.
दुष्टैर्नष्टा न भूयेत स्वस्थचित्ता न संशयः । प्रज्ञा संप्रेषिता तेन गता सा सुकलागृहम्
तिचे मन शांत असल्यामुळे, ती पुन्हा कधीही वाईट लोकांकडे जाणार नाही, यात शंका नाही. अशा प्रकारे, प्रज्ञेने मार्गदर्शन केल्याने ती सुखलाच्या घरी गेली.