एकां सुपुण्यां स्वगृहस्थितां तां ध्यानेन पत्युश्चरणे नियुक्ताम् । यथा सुयोगी प्रविधाय चित्तं विकल्पहीनं न च कल्पयेत
ती एक अत्यंत पुण्यवती स्त्री आपल्या घरी होती, पतीच्या चरणांवर मन लावून ध्यान करत होती. तिचं मन स्थिर आणि एकाग्र होतं, जसं खरा योगी आपलं मन सर्व विचारांपासून मुक्त करून एकाग्र करतो.
अत्यद्भुतं रूपमनंततेजोयुतं चकाराथ सतीप्रमोहम् । नीलांचितं भोगयुतं महात्मा झषध्वजश्चैव पुरंदरश्च
मग त्या अद्भुत रूपधारी, अनंत तेजाने युक्त असलेल्या महात्म्याने सतीला मोहात पाडलं. निळ्या रंगाची छटा असलेला, सुखात रमणारा, मत्स्यध्वज आणि पुरंदरही तिथे उपस्थित होते.
दृष्ट्वा सुलीलं पुरुषं महांतं चरंतमेवं परिकामभावम् । जाया हि वैश्यस्य महात्मनस्तु मेने न सा रूपयुतं गुणज्ञम्
तो सुंदर आणि सामर्थ्यशाली पुरुष ज्या रीतीने वावरत होता, ते पाहूनही त्या महात्मा वैश्याची पत्नी त्याच्याकडे लक्ष देत नव्हती, जरी तो रूपवान आणि गुणांचा जाणकार असला तरी.
अंभो यथा पद्मदले गतं वै प्रयाति मुक्ताफलकस्य कीर्तिम् । तद्वत्स्वभावः परिसत्ययुक्तो जज्ञे च तस्यास्तु पतिव्रतायाः
जसं कमळाच्या पानावर पाणी पडलं की ते लगेच निघून जातं आणि त्याला मोत्याची कीर्ती मिळते, तसंच तिच्या स्वभावात सत्याशी एकरूपता होती आणि ती पतिव्रता म्हणून ओळखली गेली.
अनेन दूती परिप्रेषिता पुरा यामां युवत्या ह गुणज्ञमेनम् । लीलास्वरूपं बहुधात्मभावं ममैष सर्वं परिदर्शयेच्च
पूर्वी त्या तरुणीला, या गुणज्ञ पुरुषाला दाखवण्यासाठी, जो खेळकर आणि अनेक रूपांचा आहे, दूत पाठवण्यात आला होता; हे सर्व तिला दाखवण्यात आलं.
ममैव कालं प्रबलं विचिंत्यागतो हि मे कांतगुणैश्च सत्खलः । रत्यासमेतस्तु कथं च जीवेत्सत्याश्मभारेण प्रमर्दितश्च
फक्त माझ्या सामर्थ्यशाली काळाचा विचार करून मी आलो, कधी सद्गुणी तर कधी दुर्गुणी असा मी, माझ्या प्रियतमेच्या गुणांमुळे; पण रतीसोबत असलेला, सत्याच्या ओझ्याखाली दडपला गेला तर कसा जगू शकेल?
ममापि भावं परिगृह्य कांतो जीवेत्कियान्वापि सुबुद्धियुक्तः । शून्यो हि कायो मम चास्ति सद्यश्चेष्टाविहीनो मृतकल्प एव
माझ्या प्रियतमेने, जरी ती अत्यंत बुद्धिमान असली आणि माझ्या भावनांना स्वीकारलं, तरी ती किती काळ जगेल? कारण माझं शरीर आता रिकामं आहे, लगेचच क्रियेपासून वंचित, जणू काही मृतच.
कायस्य ग्रामस्य प्रजाः प्रनष्टाः सुविक्रियाख्यं परिगृह्य कर्म । ममाधिकेनापि समं सुकांतं स ऊर्द्ध्वशोभामनयच्च कामः
माझ्या शरीररूपी गावातील लोक नष्ट झाले आहेत, कारण त्यांनी 'पूर्ण बदल' असं कर्म स्वीकारलं. मी श्रेष्ठ असलो तरी, तो प्रियकर, जो मला समकक्ष आहे, त्याने कामामुळे उच्च तेज प्राप्त केलं.
यदामृतो बलवान्हर्षयुक्तः स्वयंदृशा वै परिनृत्यमानः । तथा अनेनापि प्रभाषयेद्भुतं यो मां हि वाञ्छत्यपि भोक्तुकामः
जेव्हा अमृत सामर्थ्यशाली आणि आनंदाने भरलेलं असतं, तेव्हा ते स्वतःच्या रूपात नाचतं; तसंच, जो मला इच्छितो, अगदी मला भोगण्याची इच्छा करतो, त्याच्याबद्दल हे अद्भुत मानावं.
एवं विचार्यैव तदा महासती सत्याख्यरज्ज्वा दृढबद्धचेतना । गृहं स्वकीयं प्रविवेश सा तदा तत्तस्यभावं नियमेन वेत्तुम्
असं विचार करून, ती महान पतिव्रता, सत्यरूपी दोरीने मन घट्ट बांधून, त्या वेळी आपल्या घरी गेली, आणि त्याचा खरा स्वभाव जाणून घेण्याचा निश्चय केला.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे- चतुःपंचाशत्तमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्मपुराणातील भूमिखंडातील वेनकथेत, सुकला चरित्राचा चौपन्नावा अध्याय संपला.
विष्णुरुवाच- भावं विदित्वा सुरराट्च तस्याः प्रोवाच कामं पुरतः स्थितं सः । न चास्ति शक्या स्मर ते जयाय सत्यात्मकध्यान सुदंशिता सती
विष्णू म्हणाले: तिच्या मनाची स्थिती जाणून, देवांचा राजा कामासमोर उभा राहून म्हणाला, 'हे स्मर, तिला जिंकणं शक्य नाही, कारण ती सत्यध्यानात स्थिर असलेली पतिव्रता आहे.'
धर्माख्य चापं स्वकरे गृहीत्वा ज्ञानाभिधानं वरमेव बाणम् । योद्धुं रणे संप्रति संस्थिता सती वीरो यथा दर्पितवीर्यभावः
धर्म नावाचं धनुष्य हातात घेऊन, ज्ञान नावाचा उत्तम बाण घेऊन, ती आता युद्धासाठी सज्ज उभी आहे, जशी एखादा वीर आपल्या सामर्थ्यावर गर्व करून रणभूमीत उभा असतो.
जिगीषयेयं पुरुषार्थमेव त्वमात्मनः कुरुषे पौरुषं तु । त्वामद्य जेतुं समरे समर्था यद्भाव्यमेवं तदिहैव चिंत्यम्
ती फक्त पुरुषार्थ मिळवण्याची इच्छा करते; आणि तू, आपलं सामर्थ्य दाखवतोस. आज जर तू तिला युद्धात जिंकू शकशील, तर जे काही होणार आहे ते इथेच मान्य करावं.
दग्धोसि पूर्वं त्वमिहैव शंभुना महात्मना तेन समं विरोधम् । कृत्वा फलं तस्य विकर्मणश्च जातोस्यनंगः स्मर सत्यमेव
पूर्वी इथेच महात्मा शंभूनं तुला जाळलं होतं. त्यांच्याशी विरोध केल्यामुळे तुझ्या त्या चुकीच्या वागण्याचं फळ तुला मिळालं आणि म्हणूनच, स्मर, तू अनंग म्हणून जन्माला आलास. हे खरंच आहे.
यथा त्वया कर्म कृतं पुरा स्मर फलं तु प्राप्तं तु तथैव तीव्रम् । सुकुत्सितां योनिमवाप्स्यसि ध्रुवं साध्व्यानया सार्धमिहैव कथ्यसे
जसं तू पूर्वी कर्म केलं, तसंच त्याचं तीव्र फळ तुला मिळालं, स्मर. आता नक्कीच तु कमीपणाची जन्म घेणार आहेस, आणि इथे या सतीसह तुझी गोष्ट सांगितली जाते.
ये ज्ञानवंतः पुरुषा जगत्त्रये वैरं प्रकुर्वन्ति महात्मभिः समम् । भुंजन्ति ते दुष्कृतमेवतत्फलं दुःखान्वितं रूपविनाशनं च
तीनही जगात जे ज्ञानी पुरुष थोर लोकांशी वैर करतात, त्यांना त्यांच्या वाईट कर्माचंच फळ मिळतं—दुःख आणि आपल्या रूपाचा नाश.
व्याघुष्य आवां तु व्रजाव काम एनां परित्यज्य सतीं प्रयुज्य । सत्याः प्रसंगेन पुरा मया तु लब्धं फलं पापमयं त्वसह्यम्
चला, आपण हे सर्व जाहीर करून निघूया, कामा. या सतीला सोडून देऊया. पूर्वी सत्याशी माझ्या संबंधामुळे मला पापाचं आणि असह्य असं फळ मिळालं.
त्वमेव जानासि चरित्रमेतच्छप्तोस्मि तेनापि च गौतमेन । जातश्च मेषवृषणः सदा ह्यहं भवान्गतो मां तु विहाय तत्र
हे सगळं वर्तन तुलाच माहीत आहे. मला गौतमानेही शाप दिला होता, आणि मी नेहमी मेंढ्याच्या वृषणांसह जन्म घेत होतो. तू मला तिथे सोडून निघून गेलास.
तेजः प्रभावो ह्यतुलः सतीनां धाता समर्थः सहितुं न सूर्यः । सुकुत्सितं रूपमिदं तु रक्षेत्पुरानुसूया मुनिना हि शप्तम्
सतींचं तेज आणि प्रभाव अतुलनीय असतो; सृष्टीकर्ता समर्थ असला तरी सूर्यसुद्धा ते सहन करू शकत नाही. हे कमीपणाचं रूप सुद्धा सुरक्षित आहे, कारण अनसूयामुनीने शाप दिलं होतं.
निरुध्य सूर्यं परिवेगवंतमुद्यंतमेवं प्रभया सुदीप्तम् । भर्तुश्च मृत्युं परिबाधमानं मांडव्यशापस्य च कौंडिनस्य
सूर्य जे वेगाने फिरतो आणि तेजाने उगवतो, त्याला रोखणं, पतीच्या मृत्यूला थोपवणं, आणि मांडव्य व कौंडिन्य यांच्या शापाचा प्रतिकार करणं—
अत्रेः प्रिया सत्यपतिव्रता तया स्वपुत्रतां देवत्रयं हि नीतम् । न किं पुरा मन्मथ ते श्रुतं सदा संस्कारयुक्ताः प्रभवंति सत्यः
अत्रींची प्रिय आणि सत्यव्रती पत्नी सत्येने देवत्रयांना आपल्या मुलासारखं केलं. हे मनमथा, तुला नेहमीच ऐकायला मिळालं नसेल का, की संयम असलेलेच खरे यशस्वी होतात?
सावित्रीनाम्नी द्युमत्सेनपुत्री नीतं प्रियं सा पुनरानिनाय । यमादिहैवाश्वपतेः सुपुत्रं सती त्वमेवं परिसंश्रुतं च
द्युमत्सेनाची कन्या सावित्री, तिने आपल्या प्रिय पतीला परत आणलं आणि पुन्हा त्याला जीवन दिलं. इथे सतीनेही अश्वपतीच्या श्रेष्ठ पुत्राला दिलं, जसं तुला ऐकायला मिळालं.
अग्नेः शिखां कः परिसंस्पृशेद्वै तरेद्धिकः सागरमेव मूढः । गले तु बद्धासु शिलां भुजाभ्यां को वा सतीं वश्यति वीतरागाम्
कोण अग्नीची ज्वाळा स्पर्श करू शकेल? कोण समुद्र ओलांडू शकेल, मूर्खा? स्वतःच्या हाताने गळ्यात दगड बांधून कोण सतीला, जी सर्व आसक्तीपासून मुक्त आहे, वश करू शकेल?
उक्ते तु वाक्ये बहुनीतियुक्ते इंद्रेण कामस्य सुशिक्षणार्थम् । आकर्ण्य वाक्यं मकरध्वजस्तु उवाच देवेंद्रमथैनमेव
इंद्राने कामाला योग्य शिकवण देण्यासाठी अनेक नीतीयुक्त वचनं सांगितली. ती ऐकून मकरध्वजाने इंद्रालाच उत्तर दिलं.
काम उवाच- तवातिदेशादहमागतो वै धैर्यं सुहृत्त्वं पुरुषार्थमेव । त्यक्त्वा तदर्थं परिभाषसे मां निःसत्वरूपं बहुभीतियुक्तम्
काम म्हणाला— तुझ्या आज्ञेने मी आलो आहे, धैर्य, मैत्री आणि पुरुषार्थ सोडून. म्हणूनच तू मला, जो आता सर्व शक्तीपासून वंचित आणि अनेक भीतींनी भरलेला आहे, बोलतोस.
व्याबुद्धि यास्यामि यदा सुरेशस्याल्लोकमध्ये मम कीर्तिनाशः । ऊढिंकरोमानविहीन एव सर्वे वदिष्यंत्यनया जितं माम्
जेव्हा मी गोंधळलेल्या मनाने जाईन, हे देवाधिपती, लोकांमध्ये माझं कीर्तिनाश होईल. मी सन्मानापासून वंचित होईन, आणि सर्वजण म्हणतील की मी तिच्याकडून पराभूत झालो.
ये वै जिता देवगणाश्च दानवाः पूर्वं मुनींद्रास्तपसः प्रयुक्ताः । हास्यं करिष्यंति ममापि सद्यो नार्या जितो मन्मथ एष भीमः
पूर्वी ज्या देवता, दैत्य आणि तपस्वी ऋषी जिंकले गेले, तेही लगेच माझी थट्टा करतील—हा भीषण मनमथासुद्धा एका स्त्रीकडून जिंकला गेला.
तस्मात्प्रयास्यामि त्वयैव सार्धमस्या बलं मानमतः सुरेश । तेजश्च धैर्यं परिणाशयिष्ये कस्माद्भवानत्र बिभेति शक्र
म्हणून मी तुझ्यासोबत जाईन, हे देवाधिपती, आणि तिचं बळ व अभिमान नष्ट करीन. तिचं तेज आणि धैर्य मी संपवीन. मग, शक्रा, तुला इथे का भीती वाटते?
संबोध्य चैवं स सुराधिनाथं चापं गृहीतं सशरं सुपुष्पम् । उवाच क्रीडां पुरतः स्थितां तां विधाय मायां भवती प्रयातु
असं देवाधिपतीला सांगून, त्याने आपलं धनुष्य, बाण आणि सुंदर फुलं घेतली. समोर उभी असलेल्या तिला म्हणाला—'ही माया दाखव, देवी, पुढे जा.'