बाह्याभ्यंतरमेवापि रसैः सर्वैः प्रपोषयेत् । तेन पोषणभावेन परिपुष्टः प्रजायते
तो बाहेरून आणि आतून सर्व रसांनी पोषण करतो; अशा पोषणामुळे तो पूर्ण वाढतो.
जायते मांसवृद्धिस्तु रसैश्चापि नवोत्तमा । यांति विस्तरतां राजन्नंगान्याप्यायितान्यपि
मांस वाढतं, आणि नवीन, उत्तम रस निर्माण होतात; राजन, त्या रसांनी अंगं फुलतात आणि पुष्ट होतात.
प्रत्यंगानि रसैश्चैव स्वंस्वं रूपं प्रयांति वै । दंताधरौ स्तनौ बाहू कटिपृष्ठमुरू उभे
प्रत्येक अंग त्याच्या स्वतःच्या रसामुळे आपलं रूप घेतं — दात, ओठ, स्तन, हात, कंबर, पाठ, दोन्ही मांडी — सगळं आपापल्या जागी घडतं.
हस्तपादतलौ तद्वद्वृद्धित्वं प्रतिपेदिरे । उभाभ्यामपि तान्येव वृद्धिमायांति तानि वै
हात-पायांचे तळवेही तसंच वाढतात; दोन्ही तळवे आणि पायांचे तळवे वयानुसार मोठे होतात.
अंगानि रसमांसाभ्यां सुरूपाणि भवंति ते । तैः स्वरूपैर्भवेन्मर्त्यो रसबद्धश्च दूतिके
अंग रस आणि मांस यामुळे सुंदर बनतात; या रूपांनी माणूस जगतो, आणि तो त्या रसाला बांधलेला असतो, हे दूत.
सुरूपः कथ्यते मर्त्यो लोके केन प्रियो भवेत् । विष्ठामूत्रस्य वै कोशः काय एष च दूतिके
माणसाला जगात सुंदर म्हणतात — पण तो प्रिय कसा होतो? हे शरीर म्हणजे शेवटी मलमूत्राचं भांडं आहे, हे दूत.
अपवित्रशरीरोयं सदा स्रवति निर्घृणः । तस्य किं वर्ण्यते रूपं जलबुद्बुदवच्छुभे
हे शरीर अपवित्र आहे, नेहमी काहीतरी गळत असतं आणि कठोर आहे; त्यात काय सौंदर्य सांगावं, हे सुंदर स्त्री, ते पाण्याच्या फुग्यासारखं आहे.
यावत्पंचाशद्वर्षाणि तावत्तिष्ठति वै दृढः । पश्चाच्च जायते हानिस्तस्यैवापि दिनेदिने
हे शरीर पन्नास वर्षांपर्यंत मजबूत राहतं; त्यानंतर मात्र दिवसागणिक त्याची झीज व्हायला लागते.
दंताः शिथिलतां यांति तथा लालायते मुखम् । चक्षुर्भ्यामपि पश्येन्न कर्णाभ्यां न शृणोति च
दात सैल होतात, तोंडातून लाळ गळते; डोळ्यांनी दिसत नाही, कानांनी ऐकू येत नाही.
गतिं कर्तुं न शक्नोति हस्तपादैश्च दूतिके । अक्षमो जायते कायो जराकालेन पीडितः
हात-पायांनी हलता येत नाही, हे दूत; वयोमानामुळे शरीर अशक्त होतं.
तद्रसः शोषमायाति जराग्नितापशोषितः । अक्षमो जायते दूति केन रूपत्वमिष्यते
त्या रसाचा कोरडा पडतो, वयोमानाच्या तापाने तो सुकतो; शरीर अशक्त होतं, हे दूत — मग सौंदर्याची इच्छा कशी ठेवावी?
यथा जीर्णं गृहं याति क्षयमेवं न संशयः । तथा संक्षयमायाति वार्द्धके तु कलेवरम्
जसं जुनं घर शेवटी पडतंच, तसंच म्हातारपणात शरीराचा क्षय होतो — यात शंका नाही.
ममरूपं समायातं वर्णस्येवं दिने दिने । केनाहं रूपसंयुक्ता केन रूपत्वमिष्यते
माझं सौंदर्य दिवसेंदिवस फिकट होत गेलं, जसं रंग फिकट पडतो; मला कोण सुंदर म्हणेल, आणि कोणाला माझं सौंदर्य हवं आहे?
यथा जीर्णं गृहं याति केनासौ पुरुषो बली । यस्यार्थमागता दूति भवती केन शंसति
जसं जुनं घर पडतं, तसा तो पुरुष कसा बळकट राहील? ज्याच्यासाठी तू आली आहेस, हे दूत, त्याचं कोण कौतुक करेल?
किमु चैव त्वया दृष्टं ममांगे वद सांप्रतम् । तस्यांगादिह हीनं च दूति नास्त्यधिकं तथा
आता सांग, माझ्या अंगात तुला काय दिसलं? इथे, हे दूत, माझ्या अंगात काहीच विशेष उरलेलं नाही.
यथा त्वं च तथासौवै तथाहं नात्र संशयः । कस्य रूपं न विद्येत रूपवान्नास्ति भूतले
जशी तू आहेस, तसा तो आहे, आणि तशी मीही आहे — यात शंका नाही; कोणाचं सौंदर्य टिकतं? पृथ्वीवर खरं सुंदर असं कोणीच नाही.
उच्छ्रायाः पतनांताश्च नगास्तु गिरयः शुभे । कालेन पीडिता यांति तद्वद्भूताश्च नान्यथा
उंच झाडं आणि डोंगरसुद्धा, हे सुंदर स्त्री, काळाच्या ओघात पडतात; काळाच्या भाराने सगळेच नाश पावतात, यात अपवाद नाही.
अरूपो रूपवान्दिव्य आत्मा सर्वगतः शुचिः । स्थावरेष्वेव सर्वेषु जंगमेषु च दूतिके
तो दिव्य आत्मा निराकार असूनही सुंदर आहे, सर्वत्र व्यापलेला आणि शुद्ध आहे; तो स्थावर आणि जंगम सर्व प्राण्यांत वास करतो, हे दूत.
एको निवसते शुद्धो घटेष्वेकं यथोदकम् । घटनाशात्प्रयात्येकमेकत्वं त्वं न बुध्यसे
एक शुद्ध आत्मा एकटा राहतो, जसा मडक्यातलं पाणी; मडके फुटलं की ते पाणी पुन्हा एक होतं — पण तू हे समजत नाहीस.
पिंडनाशादयं चात्मा एकरूपो विजायते । एकं रूपं मया दृष्टं संसारे वसता सदा
शरीर नष्ट झाल्यावर हा आत्मा एकच रूप घेतो; संसारात नेहमी एकच रूप मी पाहिलं आहे.
एवं वद स्वतं ज्ञात्वा यस्यार्थमिह चागता । दर्शयस्व अपूर्वं मे यदि भोक्तुमिहेच्छसि
तू इथे कशासाठी आलास हे आधी स्वतः जाणून घे आणि मग सांग. जर तुला इथे काही उपभोगायचं असेल, तर मला काहीतरी नवीन, अद्भुत दाखव.
व्याधिना पीड्यमानस्य कफेनापि वृतस्य च । अंगाद्विचलते शोणः स्थानभ्रष्टोभिजायते
जेव्हा एखाद्याला आजार जडतो आणि कफाने शरीर झाकलं जातं, तेव्हा त्याच्या अंगातून रक्त वाहू लागतं, कारण ते आपली जागा सोडतं.
अंगसंधिषु सर्वासु पलत्वं चांतरं गतः । एकतो नाशमायाति स्वं हि रूपं परित्यजेत्
शरीराच्या सांध्यांमध्ये जी कुज येते, ती एकीकडून निघून जाते आणि परत येत नाही; त्यामुळे शरीर आपलं मूळ रूप सोडून देतं.
विष्ठात्वं जायते शीघ्रं कृमिभिश्च भवेत्किल । तद्वद्दुःखकरं वापि निजरूपं परित्यजेत्
हे शरीर लवकरच विष्ठा होतं आणि किड्यांनी खाल्लं जातं; अशा प्रकारे, यातून दुःख निर्माण होतं आणि आपलं मूळ रूप नष्ट होतं.
श्रूयतां जायते पश्चात्कृमिदुर्गंधसंकुलम् । जायंते तत्र वै यूकाः कृमयो वा न संशयः
ऐक, नंतर हे शरीर किड्यांनी आणि दुर्गंधीने भरून जातं; तिथे उवा किंवा किडे नक्कीच जन्मतात—यात शंका नाही.
सकृमिः कुरुते स्फोटं कंडूं च परिदारुणाम् । व्यथामुत्पादयेद्यूका सर्वांगं परिचालयेत्
किडे शरीरावर फोड आणि तीव्र खाज आणतात; उवा वेदना निर्माण करतात आणि संपूर्ण शरीर अस्वस्थ करतात.
नखाग्रैर्घृष्यमाणा सा कंडूः शांता प्रजायते । तद्वत्तैश्च शृणुष्वैव सुरतस्य न संशयः
नखांच्या टोकांनी ती खाज कुरतडली की थोडं समाधान मिळतं; त्याचप्रमाणे, ऐक, कामसुखाबद्दलही शंका नाही.
भुंजत्येव रसान्मर्त्यः सुभिक्षान्पिबते पुनः । वायुना तेन प्राणेन पाकस्थानं प्रणीयते
माणूस चवी घेतो आणि पुन्हा पुन्हा पौष्टिक द्रव्य पितो; त्या वाऱ्याने, त्या प्राणाने, ते पचनाच्या जागी नेलं जातं.
यद्भक्तं प्राणिभिर्दूति पाकस्थानं गतं पुनः । सर्वं तत्पिहितं तत्र वायुर्वै पातयेन्मलम्
प्राण्यांनी जे अन्न खाल्लं आणि ते पचनाच्या जागी पोहोचलं, ते सगळं तिथे झाकलं जातं आणि वारा मल बाहेर टाकतो.
सारभूतो रसस्तत्र तद्रक्तश्च प्रजायते । निर्मलः शुद्धवीर्यस्तु ब्रह्मस्थानं प्रयाति च
तिथेच साररूप रस तयार होतो आणि त्यातून रक्त निर्माण होतं; शुद्ध आणि बलवान वीर्य ब्रह्मस्थानाकडे जातं.