मृत्तिकयोदकेनापि समंतात्परिणामयेत् । लिपितं लेपकैः काष्ठं चित्रं भवति चित्रकैः
माती आणि पाण्याने सर्व बाजूंनी त्याला आकार दिला जातो; लाकूड जेव्हा गिलावाने माखलं जातं, तेव्हा ते रंगीबेरंगी सजावट मिळवून सुंदर दिसतं.
प्रथमं रूपमायाति गृहं सूत्रेण सूत्रितम् । पुष्णंति च स्वयं तत्तु लेपनाद्वै दिने दिने
सुरुवातीला रूप दिसतं, घर दोरीने मोजलं जातं; आणि रोजच्या गिलावाने ते टिकून राहतं.
वायुनांदोलितं नित्यं गृहं च मलिनायते । मध्यमो वर्तुतः कालो गृहस्य परिकथ्यते
वाऱ्याने नेहमी हलवलं गेल्यावर घर मळकट होतं; मधल्या काळात घराचं वय सांगितलं जातं.
रूपहानिर्भवेत्तस्य गृहस्वामी विलेपयेत् । स्वेच्छया च गृहस्वामी रूपवत्त्वं नयेद्गृहम्
त्याचं सौंदर्य कमी होतं, मग घरमालक गिलावा करतो; आणि आपल्या इच्छेने घर पुन्हा सुंदर करतो.
तारुण्यं तस्य गेहस्य दूतिके परिकथ्यते । काष्ठसंघैश्च जीर्णत्वं बहुकालैः प्रयाति सः
त्या घराचं तारुण्य, हे दूतिका, असं सांगितलं जातं; आणि लाकडांच्या गटांनी, खूप काळ गेल्यावर, ते जुने होतं.
स्थानभ्रष्टाः प्रजायंते मूलाग्रे प्रचलंति ते । न सहेल्लेपनाभारमाधारेण प्रतिष्ठति
मुळाशी असलेले भाग सैल होतात आणि हलू लागतात; गिलावाचा भार सहन न करता, ते उभं राहू शकत नाही.
एतद्गृहस्य वार्द्धक्यं कथितं शृणु दूतिके । पतमानं गृहं दृष्ट्वा गृहस्वामी परित्यजेत्
असं घराचं म्हातारपण सांगितलं, ऐक दूतिका; घर कोसळताना पाहून, घरमालक ते सोडून देतो.
गृहमन्यं प्रवेशाय प्रयात्येव हि सत्वरम् । तथा बाल्यं च तारुण्यं नृणां वृद्धत्वमेव च
तो लगेच दुसऱ्या घरात जाण्यास निघतो; त्याचप्रमाणे, माणसांमध्येही बालपण, तारुण्य आणि म्हातारपण येतात.
स बाल्ये बालरूपश्च ज्ञानहीनं प्रकारयेत् । चित्रयेत्कायमेवापि वस्त्रालंकारभूषणैः
बालपणी तो बालकाचं रूप घेतो, ज्ञान नसलं तरी; तो शरीराला वस्त्रं आणि दागिन्यांनी सजवतो.
लेपनैश्चंदनैश्चान्यैस्तांबूलप्रभवादिभिः । कायस्तरुणतां याति अतिरूपो विजायते
लेप, चंदन आणि तांबूलापासून मिळणाऱ्या इतर वस्तूंनी, शरीर तारुण्यात येतं आणि फारच देखणं होतं.
बाह्याभ्यंतरमेवापि रसैः सर्वैः प्रपोषयेत् । तेन पोषणभावेन परिपुष्टः प्रजायते
तो बाहेरून आणि आतून सर्व रसांनी पोषण करतो; अशा पोषणामुळे तो पूर्ण वाढतो.
जायते मांसवृद्धिस्तु रसैश्चापि नवोत्तमा । यांति विस्तरतां राजन्नंगान्याप्यायितान्यपि
मांस वाढतं, आणि नवीन, उत्तम रस निर्माण होतात; राजन, त्या रसांनी अंगं फुलतात आणि पुष्ट होतात.
प्रत्यंगानि रसैश्चैव स्वंस्वं रूपं प्रयांति वै । दंताधरौ स्तनौ बाहू कटिपृष्ठमुरू उभे
प्रत्येक अंग त्याच्या स्वतःच्या रसामुळे आपलं रूप घेतं — दात, ओठ, स्तन, हात, कंबर, पाठ, दोन्ही मांडी — सगळं आपापल्या जागी घडतं.
हस्तपादतलौ तद्वद्वृद्धित्वं प्रतिपेदिरे । उभाभ्यामपि तान्येव वृद्धिमायांति तानि वै
हात-पायांचे तळवेही तसंच वाढतात; दोन्ही तळवे आणि पायांचे तळवे वयानुसार मोठे होतात.
अंगानि रसमांसाभ्यां सुरूपाणि भवंति ते । तैः स्वरूपैर्भवेन्मर्त्यो रसबद्धश्च दूतिके
अंग रस आणि मांस यामुळे सुंदर बनतात; या रूपांनी माणूस जगतो, आणि तो त्या रसाला बांधलेला असतो, हे दूत.
सुरूपः कथ्यते मर्त्यो लोके केन प्रियो भवेत् । विष्ठामूत्रस्य वै कोशः काय एष च दूतिके
माणसाला जगात सुंदर म्हणतात — पण तो प्रिय कसा होतो? हे शरीर म्हणजे शेवटी मलमूत्राचं भांडं आहे, हे दूत.
अपवित्रशरीरोयं सदा स्रवति निर्घृणः । तस्य किं वर्ण्यते रूपं जलबुद्बुदवच्छुभे
हे शरीर अपवित्र आहे, नेहमी काहीतरी गळत असतं आणि कठोर आहे; त्यात काय सौंदर्य सांगावं, हे सुंदर स्त्री, ते पाण्याच्या फुग्यासारखं आहे.
यावत्पंचाशद्वर्षाणि तावत्तिष्ठति वै दृढः । पश्चाच्च जायते हानिस्तस्यैवापि दिनेदिने
हे शरीर पन्नास वर्षांपर्यंत मजबूत राहतं; त्यानंतर मात्र दिवसागणिक त्याची झीज व्हायला लागते.
दंताः शिथिलतां यांति तथा लालायते मुखम् । चक्षुर्भ्यामपि पश्येन्न कर्णाभ्यां न शृणोति च
दात सैल होतात, तोंडातून लाळ गळते; डोळ्यांनी दिसत नाही, कानांनी ऐकू येत नाही.
गतिं कर्तुं न शक्नोति हस्तपादैश्च दूतिके । अक्षमो जायते कायो जराकालेन पीडितः
हात-पायांनी हलता येत नाही, हे दूत; वयोमानामुळे शरीर अशक्त होतं.
तद्रसः शोषमायाति जराग्नितापशोषितः । अक्षमो जायते दूति केन रूपत्वमिष्यते
त्या रसाचा कोरडा पडतो, वयोमानाच्या तापाने तो सुकतो; शरीर अशक्त होतं, हे दूत — मग सौंदर्याची इच्छा कशी ठेवावी?
यथा जीर्णं गृहं याति क्षयमेवं न संशयः । तथा संक्षयमायाति वार्द्धके तु कलेवरम्
जसं जुनं घर शेवटी पडतंच, तसंच म्हातारपणात शरीराचा क्षय होतो — यात शंका नाही.
ममरूपं समायातं वर्णस्येवं दिने दिने । केनाहं रूपसंयुक्ता केन रूपत्वमिष्यते
माझं सौंदर्य दिवसेंदिवस फिकट होत गेलं, जसं रंग फिकट पडतो; मला कोण सुंदर म्हणेल, आणि कोणाला माझं सौंदर्य हवं आहे?
यथा जीर्णं गृहं याति केनासौ पुरुषो बली । यस्यार्थमागता दूति भवती केन शंसति
जसं जुनं घर पडतं, तसा तो पुरुष कसा बळकट राहील? ज्याच्यासाठी तू आली आहेस, हे दूत, त्याचं कोण कौतुक करेल?
किमु चैव त्वया दृष्टं ममांगे वद सांप्रतम् । तस्यांगादिह हीनं च दूति नास्त्यधिकं तथा
आता सांग, माझ्या अंगात तुला काय दिसलं? इथे, हे दूत, माझ्या अंगात काहीच विशेष उरलेलं नाही.
यथा त्वं च तथासौवै तथाहं नात्र संशयः । कस्य रूपं न विद्येत रूपवान्नास्ति भूतले
जशी तू आहेस, तसा तो आहे, आणि तशी मीही आहे — यात शंका नाही; कोणाचं सौंदर्य टिकतं? पृथ्वीवर खरं सुंदर असं कोणीच नाही.
उच्छ्रायाः पतनांताश्च नगास्तु गिरयः शुभे । कालेन पीडिता यांति तद्वद्भूताश्च नान्यथा
उंच झाडं आणि डोंगरसुद्धा, हे सुंदर स्त्री, काळाच्या ओघात पडतात; काळाच्या भाराने सगळेच नाश पावतात, यात अपवाद नाही.
अरूपो रूपवान्दिव्य आत्मा सर्वगतः शुचिः । स्थावरेष्वेव सर्वेषु जंगमेषु च दूतिके
तो दिव्य आत्मा निराकार असूनही सुंदर आहे, सर्वत्र व्यापलेला आणि शुद्ध आहे; तो स्थावर आणि जंगम सर्व प्राण्यांत वास करतो, हे दूत.
एको निवसते शुद्धो घटेष्वेकं यथोदकम् । घटनाशात्प्रयात्येकमेकत्वं त्वं न बुध्यसे
एक शुद्ध आत्मा एकटा राहतो, जसा मडक्यातलं पाणी; मडके फुटलं की ते पाणी पुन्हा एक होतं — पण तू हे समजत नाहीस.
पिंडनाशादयं चात्मा एकरूपो विजायते । एकं रूपं मया दृष्टं संसारे वसता सदा
शरीर नष्ट झाल्यावर हा आत्मा एकच रूप घेतो; संसारात नेहमी एकच रूप मी पाहिलं आहे.