यावत्तिष्ठति तारुण्यं तावद्भुंजंति मानवाः । सुखभोगादिकं सर्वं स्वेच्छया रमते नरः
जोवर तरुणपण टिकतं, तोवर माणसं सर्व सुखांचा उपभोग घेतात; पुरुष आपल्या इच्छेप्रमाणे सर्व गोष्टींमध्ये रमतो.
यावत्तिष्ठति तारुण्यं तावद्भोगान्प्रभुंजते । वयस्यपि गते भद्रे तारुण्ये किं करिष्यति
जोवर तरुणपण असतं, तोवर लोक सुखाचा उपभोग घेतात; पण वय गेल्यावर, हे सुभगे, त्या तरुणपणाचा काय उपयोग?
संप्राप्ते वार्द्धके देवि किंचित्कार्यं न सिध्यति । स्थविरश्चिंतयेन्नित्यं सुखकार्यं न गच्छति
वृद्धपण आलं की, हे देवी, काहीच काम यशस्वी होत नाही; वृद्ध माणूस नेहमीच काळजी करतो आणि सुख मिळत नाही.
वयस्यपि गते बाले क्रियते सेतुबंधनम् । तादृशोयं भवेत्कायस्तारुण्ये तु गते शुभे
वय गेल्यावर, हे बालिके, पूल बांधण्यासारखं कठीण काम करावं लागतं; असंच हे शरीर होतं, जेव्हा तरुणपण निघून जातं, हे शुभे.
तस्माद्भुंक्ष्व सुखेनापि पिबस्व मधुमाधवीम् । कामाबाणा दहंत्यंगं तवेमे चारुलोचने
म्हणून, तू आनंदाने सुख उपभोग, मधुर मद्य प्यावं, सुंदर डोळ्यांची तू, तुझ्या देहात कामाच्या बाणांनी जळत आहेस.
अयमेकः समायातः पुरुषो रूपवान्गुणी । अयं हि पुरुषव्याघ्रः सर्वज्ञो गुणवान्धनी
इथे एकच पुरुष आला आहे, देखणा आणि गुणी; हा पुरुष म्हणजे पुरुषांमध्ये वाघ आहे, सर्वज्ञ, गुणवान आणि धनवान.
तवार्थे नित्यसंयुक्तः स्नेहेन वरवर्णिनि । सुकलोवाच- बाल्यं नास्त्यपि जीवस्य तारुण्यं नास्ति जीविते
तो नेहमी तुझ्या हितासाठी, सुंदर वर्ण असलेल्या स्त्री, प्रेमाने तुझ्याशी जोडलेला आहे. सुकला म्हणाली— जीवाला बालपण नसतं, आणि जीवनात तरुणपणही नसतं.
वृद्धत्वं नास्ति चैवास्य स्वयंसिद्धः सुसिद्धिदः । अमरो निर्जरो व्यापी सुसिद्धः सर्ववित्तमः
त्याला म्हातारपणही लागत नाही; तो स्वतः सिद्ध झालेला, उत्तम फल देणारा, अमर, वृद्धत्वरहित, सर्वत्र व्यापणारा, पूर्णत्वास पोचलेला आणि सर्वांत ज्ञानी आहे.
अकामः कामदो लोके आत्मरूपेण वर्तते । यथा गेहस्य संस्थानं तथा कायस्य दृश्यते
तो इच्छा नसलेला असूनही जगात सर्वांच्या इच्छा पूर्ण करणारा आहे, स्वतःच्या रूपात वावरणारा; जसं घराचं बांधकाम असतं, तसं शरीराचं स्वरूप दिसतं.
यथा वार्द्धकिना कायस्तथा सूत्रेण मंदिरम् । अनेककाष्ठसंघातैर्नाना दारुसमुच्चयैः
जसं घर दोरीच्या चौकटीवर, अनेक लाकडांच्या गटांनी आणि वेगवेगळ्या लाकडांच्या जोडांनी उभारलं जातं,
मृत्तिकयोदकेनापि समंतात्परिणामयेत् । लिपितं लेपकैः काष्ठं चित्रं भवति चित्रकैः
माती आणि पाण्याने सर्व बाजूंनी त्याला आकार दिला जातो; लाकूड जेव्हा गिलावाने माखलं जातं, तेव्हा ते रंगीबेरंगी सजावट मिळवून सुंदर दिसतं.
प्रथमं रूपमायाति गृहं सूत्रेण सूत्रितम् । पुष्णंति च स्वयं तत्तु लेपनाद्वै दिने दिने
सुरुवातीला रूप दिसतं, घर दोरीने मोजलं जातं; आणि रोजच्या गिलावाने ते टिकून राहतं.
वायुनांदोलितं नित्यं गृहं च मलिनायते । मध्यमो वर्तुतः कालो गृहस्य परिकथ्यते
वाऱ्याने नेहमी हलवलं गेल्यावर घर मळकट होतं; मधल्या काळात घराचं वय सांगितलं जातं.
रूपहानिर्भवेत्तस्य गृहस्वामी विलेपयेत् । स्वेच्छया च गृहस्वामी रूपवत्त्वं नयेद्गृहम्
त्याचं सौंदर्य कमी होतं, मग घरमालक गिलावा करतो; आणि आपल्या इच्छेने घर पुन्हा सुंदर करतो.
तारुण्यं तस्य गेहस्य दूतिके परिकथ्यते । काष्ठसंघैश्च जीर्णत्वं बहुकालैः प्रयाति सः
त्या घराचं तारुण्य, हे दूतिका, असं सांगितलं जातं; आणि लाकडांच्या गटांनी, खूप काळ गेल्यावर, ते जुने होतं.
स्थानभ्रष्टाः प्रजायंते मूलाग्रे प्रचलंति ते । न सहेल्लेपनाभारमाधारेण प्रतिष्ठति
मुळाशी असलेले भाग सैल होतात आणि हलू लागतात; गिलावाचा भार सहन न करता, ते उभं राहू शकत नाही.
एतद्गृहस्य वार्द्धक्यं कथितं शृणु दूतिके । पतमानं गृहं दृष्ट्वा गृहस्वामी परित्यजेत्
असं घराचं म्हातारपण सांगितलं, ऐक दूतिका; घर कोसळताना पाहून, घरमालक ते सोडून देतो.
गृहमन्यं प्रवेशाय प्रयात्येव हि सत्वरम् । तथा बाल्यं च तारुण्यं नृणां वृद्धत्वमेव च
तो लगेच दुसऱ्या घरात जाण्यास निघतो; त्याचप्रमाणे, माणसांमध्येही बालपण, तारुण्य आणि म्हातारपण येतात.
स बाल्ये बालरूपश्च ज्ञानहीनं प्रकारयेत् । चित्रयेत्कायमेवापि वस्त्रालंकारभूषणैः
बालपणी तो बालकाचं रूप घेतो, ज्ञान नसलं तरी; तो शरीराला वस्त्रं आणि दागिन्यांनी सजवतो.
लेपनैश्चंदनैश्चान्यैस्तांबूलप्रभवादिभिः । कायस्तरुणतां याति अतिरूपो विजायते
लेप, चंदन आणि तांबूलापासून मिळणाऱ्या इतर वस्तूंनी, शरीर तारुण्यात येतं आणि फारच देखणं होतं.
बाह्याभ्यंतरमेवापि रसैः सर्वैः प्रपोषयेत् । तेन पोषणभावेन परिपुष्टः प्रजायते
तो बाहेरून आणि आतून सर्व रसांनी पोषण करतो; अशा पोषणामुळे तो पूर्ण वाढतो.
जायते मांसवृद्धिस्तु रसैश्चापि नवोत्तमा । यांति विस्तरतां राजन्नंगान्याप्यायितान्यपि
मांस वाढतं, आणि नवीन, उत्तम रस निर्माण होतात; राजन, त्या रसांनी अंगं फुलतात आणि पुष्ट होतात.
प्रत्यंगानि रसैश्चैव स्वंस्वं रूपं प्रयांति वै । दंताधरौ स्तनौ बाहू कटिपृष्ठमुरू उभे
प्रत्येक अंग त्याच्या स्वतःच्या रसामुळे आपलं रूप घेतं — दात, ओठ, स्तन, हात, कंबर, पाठ, दोन्ही मांडी — सगळं आपापल्या जागी घडतं.
हस्तपादतलौ तद्वद्वृद्धित्वं प्रतिपेदिरे । उभाभ्यामपि तान्येव वृद्धिमायांति तानि वै
हात-पायांचे तळवेही तसंच वाढतात; दोन्ही तळवे आणि पायांचे तळवे वयानुसार मोठे होतात.
अंगानि रसमांसाभ्यां सुरूपाणि भवंति ते । तैः स्वरूपैर्भवेन्मर्त्यो रसबद्धश्च दूतिके
अंग रस आणि मांस यामुळे सुंदर बनतात; या रूपांनी माणूस जगतो, आणि तो त्या रसाला बांधलेला असतो, हे दूत.
सुरूपः कथ्यते मर्त्यो लोके केन प्रियो भवेत् । विष्ठामूत्रस्य वै कोशः काय एष च दूतिके
माणसाला जगात सुंदर म्हणतात — पण तो प्रिय कसा होतो? हे शरीर म्हणजे शेवटी मलमूत्राचं भांडं आहे, हे दूत.
अपवित्रशरीरोयं सदा स्रवति निर्घृणः । तस्य किं वर्ण्यते रूपं जलबुद्बुदवच्छुभे
हे शरीर अपवित्र आहे, नेहमी काहीतरी गळत असतं आणि कठोर आहे; त्यात काय सौंदर्य सांगावं, हे सुंदर स्त्री, ते पाण्याच्या फुग्यासारखं आहे.
यावत्पंचाशद्वर्षाणि तावत्तिष्ठति वै दृढः । पश्चाच्च जायते हानिस्तस्यैवापि दिनेदिने
हे शरीर पन्नास वर्षांपर्यंत मजबूत राहतं; त्यानंतर मात्र दिवसागणिक त्याची झीज व्हायला लागते.
दंताः शिथिलतां यांति तथा लालायते मुखम् । चक्षुर्भ्यामपि पश्येन्न कर्णाभ्यां न शृणोति च
दात सैल होतात, तोंडातून लाळ गळते; डोळ्यांनी दिसत नाही, कानांनी ऐकू येत नाही.
गतिं कर्तुं न शक्नोति हस्तपादैश्च दूतिके । अक्षमो जायते कायो जराकालेन पीडितः
हात-पायांनी हलता येत नाही, हे दूत; वयोमानामुळे शरीर अशक्त होतं.