दशाब्दाश्च गता यावत्तावद्वृद्धिमवाप्तवान् । पश्चाज्जज्ञे महातेजाः कंसोभूत्स महाबलः
दहा वर्षे गेल्यावर तो मोठा झाला. नंतर तो तेजस्वी आणि बलवान कंस जन्माला आला.
येन संत्रासिता लोकास्त्रैलोक्यस्य निवासिनः । यो हतो वासुदेवेन गतो मोक्षं न संशयः
ज्याच्यामुळे सगळ्या लोकांना आणि त्रैलोक्याच्या रहिवाशांना भीती वाटली, तो वासुदेवाने मारला आणि तो नक्कीच मुक्तीला गेला.
एवं श्रुतं मया कांत भविष्यं तु भविष्यति । पुराणेष्वेव सर्वेषु निश्चितं कथितं तव
हे मी ऐकलं आहे, प्रियेस, आणि असंच भविष्यात घडेल. सर्व पुराणांमध्ये हे तुला नक्की सांगितलं आहे.
पितृगेहेस्थिता कन्या नाशमेवं प्रयाति सा । गृहावासाय मे कांत कन्या मोहं न कारयेत्
जी कन्या वडिलांच्या घरीच राहते, ती अशा प्रकारे नष्ट होते. प्रियेस, गृहस्थाश्रमासाठी कन्येच्या मोहात पडू नकोस.
इमां दुष्टां महापापां परित्यज्य स्थिरो भव । प्राप्तव्यं तु महापापं दुःखं दारुणमेव च
ही दुष्ट आणि महापापी स्त्री सोडून दे आणि ठाम रहा. कारण मोठं पाप आणि भयंकर दुःख नक्कीच मिळणार आहे.
लोके श्रेयःकरं कांत तद्भुंक्ष्व त्वं मया सह । शूकर्युवाच- एतद्वाक्यं सुमंत्रं तु श्रुत्वा स हि द्विजोत्तमः
प्रियेस, या जगात जे कल्याणकारक आहे ते माझ्यासोबत उपभोग. शूकर म्हणाला—
त्यागे मतिं चकारासौ समाहूता ह्यहं तदा । सकलं वस्त्रशृंगारं मम दत्तं शुभे शृणु
हे उत्तम आणि हितकारक वचन ऐकून त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने त्यागाचा निश्चय केला. मग मला बोलावलं आणि माझे सगळे वस्त्र आणि दागिने दिले—हे शुभे, ऐक.
तवैव दुर्नयैर्विप्रः शिवशर्मा द्विजोत्तमः । गतो वै मतिमान्दुष्टे कुलदुष्टप्रचारिणि
तुझ्या वाईट वागण्यामुळे, अति दुष्ट आणि कुलाचा नाश करणाऱ्या, शुद्ध बुद्धी असलेला ब्राह्मण शिवशर्मा निघून गेला.
यत्र ते तिष्ठते भर्ता तत्र गच्छ न संशयः । तव यद्रोचते स्थानं यथादिष्टं तथा कुरु
जिथे तुझा नवरा राहतो तिथे नक्की जा. तुला जे ठिकाण आवडेल तिथे, जसं सांगितलं तसं कर.
एवमुक्त्वा महाभागे पितृमातृकुटुंबकैः । परित्यक्ता गता शीघ्रं निर्लज्जाहं वरानने
असं म्हणून, हे महाभागे, वडील, आई आणि कुटुंबीयांनी मला सोडून दिलं. मी निर्लज्जपणे लवकरच निघून गेले, हे सुंदर मुखवाली.
न लभाम्यहमेवापि वासस्थानं सुखं शुभे । भर्त्सयंति च मां लोकाः पुंश्चलीयं समागता
हे शुभे, मला कुठेही सुखाने राहायला जागा मिळत नाही. लोक मला निंदा करतात, म्हणतात की मी इतरांसोबत वाईट मार्गाला लागलेली आहे.
अटमाना गता देशात्कुलमानेन वर्जिता । देशे गुर्जरके पुण्ये सौराष्ट्रे शिवमंदिरे
मी भटकत घर सोडलं, कुटुंबाच्या सन्मानापासून वंचित झाले. गुरजर या पवित्र प्रदेशात, सौराष्ट्रात, शिवाच्या मंदिरात—
वनस्थलेति विख्यातं नगरं वृद्धिसंकुलम् । अतीव पीडिता देवि क्षुधयाहं तदा शृणु
वृद्धीने भरलेलं, वनस्थळी नावाचं प्रसिद्ध नगर आहे. तेव्हा मी फार उपाशी होते, हे देवी, ऐक.
कर्परं हि करे गृह्य भिक्षार्थमुपचक्रमे । गृहिणां द्वारदेशेषु प्रविशामि सुदुःखिता
हातात मातीचं भांडं घेऊन मी भिक्षा मागायला सुरुवात केली. फार दुःखी होऊन मी घराघरांच्या दारात गेले.
मम रूपं विपश्यंति लोकाः कुत्संति भामिनि । न ददंते च मे भिक्षां पापा चेयं समागता
माझं रूप पाहून लोक मला तुच्छ लेखतात, हे सुंदरि. आणि ते मला भिक्षा देत नाहीत—हे पाप माझ्यावर आलं आहे.
एवं दुःखसमाहारा दारिद्र्यपरिपीडिता । अटंत्या च मया दृष्टं गृहमेकमनुत्तमम्
अशा प्रकारे दुःखांनी वेढलेली, दारिद्र्याने त्रस्त मी भटकत असताना, मला एक उत्तम घर दिसलं.
तुंगप्राकारसंवेष्टं वेदशालासमन्वितम् । वेदध्वनिसमाकीर्णं बहुविप्रसमाकुलम्
उंच भिंतींनी वेढलेलं, वेदशाळांनी सजलेलं, वेदपठणाच्या आवाजांनी भरलेलं आणि अनेक विद्वान ब्राह्मणांनी गजबजलेलं असं ते घर होतं.
धनधान्यसमाकीर्णं दासीदासैरलंकृतम् । प्रविवेश गृहं रम्यं लक्ष्मीमुदितमेव तत्
धनधान्याने समृद्ध, दासी-दासांनी शोभलेलं, लक्ष्मीच्या आनंदाने उजळलेलं ते रम्य घर त्याने प्रवेश केला.
तद्गृहं सर्वतोभद्रं तस्यैव शिवशर्मणः । भिक्षां देहीत्युवाचाथ सुदेवा दुःखपीडिता
सर्व बाजूंनी मंगलमय असं ते घर फक्त शिवशर्माचंच होतं. तिथे दुःखाने त्रस्त सुदेवेने, 'भिक्षा द्या' असं म्हटलं.
शिवशर्माथ शुश्राव भिक्षाशब्दं द्विजोत्तमः । मंगलां नाम वै भार्यां लक्ष्मीरूपां वराननाम्
श्रेष्ठ ब्राह्मण शिवशर्म्याने भिक्षेचा आवाज ऐकला. त्याची पत्नी, मंगल नावाची, लक्ष्मीप्रमाणे सुंदर आणि मनोहर मुखाची होती.
तां हसन्प्राह धर्मात्मा शिवशर्मा महामतिः । इयं हि दुर्बला प्राप्ता भिक्षार्थं द्वारमागता
हसत-हसत, धर्मनिष्ठ आणि बुद्धिमान शिवशर्म्याने तिला म्हटलं, 'ही दुर्बल स्त्री भिक्षा मागायला दाराशी आली आहे.'
समाहूय प्रिये चैनां देहि त्वं भोजनं शुभे । कृपया परयाविष्टा ज्ञात्वा मां तु समागताम्
'प्रिय, तिला आत बोलाव आणि तिला जेवण दे, शुभे. ती आपल्याकडे आली आहे हे जाणून, तुझ्या मनात मोठी दया ठेव.'
प्रोवाच मंगला कांतं दास्यामि प्रिय भोजनम् । एवमुक्त्वा च भर्तारं मंगला मंगलान्विता
मंगळाने आपल्या प्रिय पतीला उत्तर दिलं, 'प्रिय, मी तिला जेवण देईन.' असं म्हणून, मंगलमय मंगळा आपल्या पतीशी बोलली.
पुनर्मां भोजयामास मिष्टान्नेन सुदुर्बलाम् । मामुवाच स धर्मात्मा शिवशर्मा महामुनिः
मंगळाने मला, जी फारच अशक्त होते, पुन्हा गोड जेवण दिलं. मग धर्मनिष्ठ शिवशर्मा, तो महान ऋषी, माझ्याशी बोलला—
का त्वमत्र समायाता कस्य वा भ्रमसे जगत् । केन कार्येण सर्वत्र कथयस्व ममाग्रतः
'तू कोण आहेस, इथे कशी आलीस? कोणासाठी जगभर भटकतेस? कोणत्या कारणासाठी आलीस? सगळं माझ्यासमोर सांग.'
एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं भर्तुश्चैव महात्मनः । स्वरेण लक्षितः कांतो मया वै पापया तदा
पतीचे हे शब्द ऐकून, मी पापी असूनही, तिच्या आवाजावरून तिच्या प्रिय व्यक्तीला ओळखलं.
व्रीडयाधोमुखीजाता दृष्टो भर्ता यदा मया । मंगला चारुसर्वांगी भर्तारमिदमब्रवीत्
पतीला पाहिल्यावर मला लाज वाटली आणि मी खाली मान घातली. मग सर्वांग सुंदर मंगळा आपल्या पतीला म्हणाली—
का चेयं हि समाचक्ष्व त्वां दृष्ट्वा हि विलज्जति । कथयस्व प्रसादेन का च एषा भविष्यति
'ही स्त्री कोण आहे, ते सांगा. ती तुला पाहून लाजते आहे. कृपया सांग, ही कोण आहे आणि पुढे कोण होईल.'
शिवशर्मोवाच-। मंगले श्रूयतां वाक्यं यदि पृच्छसि सांप्रतम् । यदर्थं हि त्वया पृष्टं तन्निबोध वरानने
शिवशर्मा म्हणाला— 'मंगळे, तू विचारलेस म्हणून माझे शब्द ऐक. सुंदर मुखे, तू जे विचारलेस ते मी सांगतो.'
इयं हि सांप्रतं प्राप्ता वराकी भिक्षुरूपिणी । वसुदत्तस्य विप्रस्य सुतेयं चारुलोचने
'ही बिचारी, सध्या भिक्षुक रूपात आलेली, सुंदर डोळ्यांची, वसुदत्त नावाच्या ब्राह्मणाची मुलगी आहे.'