नारी महौषधीं सा हि विंदंती च दिने दिने । गर्भस्य पातनायैव उपाया बहुशः कृताः
ती बाई रोज नवनवी शक्तिशाली औषधं मिळवत होती; गर्भपातासाठी अनेक उपाय केले गेले.
ववृधे दारुणो गर्भः सर्वलोकभयंकरः । तामुवाच ततो गर्भः पद्मावतीं च मातरम्
तो भयंकर गर्भ वाढतच राहिला, सगळ्या जगाला भीती वाटू लागली; तेव्हा त्या गर्भाने आपल्या आई पद्मावतीला बोलावलं.
कस्मात्त्वं व्यथसे मातरौषधीभिर्दिनेदिने । पुण्येन वर्द्धते चायुः पापेनाल्पं तु जीवितम्
'आई, रोज औषधं घेऊन तू स्वतःला का त्रास देतेस? पुण्याने आयुष्य वाढतं, पापाने ते लहान होतं.'
आत्मकर्मविपाकेन जीवंति च म्रियंति च । आमगर्भाः प्रयांत्यन्ये अपक्वास्तु महीतले
'आपल्या कर्माच्या फळानेच जीव जन्म घेतात आणि मरतात; काही अपूर्ण अवस्थेतच जातात, तर काही पृथ्वीवर राहतात.'
जातमात्रा म्रियंतेऽन्ये कति ते यौवनान्विताः । बाला वृद्धाश्च तरुणा आयुषोवशतां गताः
'काही जण जन्मताच मरतात, किती जण तरुणपणापर्यंत पोहोचतात? लहान, म्हातारे, तरुण — सगळेच आयुष्याच्या अधीन असतात.'
सर्वे कर्मविपाकेन जीवंति च म्रियंति च । ओषध्यो मंत्रदेवाश्च निमित्ताः स्युर्न संशयः
'सर्वजण कर्माच्या फळानेच जगतात आणि मरतात; औषधं, मंत्र, देव हे निमित्त असू शकतात, यात शंका नाही.'
मामेव हि न जानासि भवती यादृशो ह्यहम् । दृष्टः श्रुतस्त्वया पूर्वं कालनेमिर्महाबलः
'आई, तुला खरं माहित नाही मी कोण आहे; तू पूर्वी काळनेमिला पाहिलं आणि ऐकलं आहेस, जो फार बलवान होता.'
दानवानां महावीर्यस्त्रैलोक्यस्य भयप्रदः । देवासुरे महायुद्धे हतोहं विष्णुना पुरा
'तो महावीर दानव, तीनही लोकांना भीती दाखवणारा; देव-दानवांच्या मोठ्या युद्धात मला विष्णूने मारलं होतं.'
साधयितुं च तद्वैरमागतोऽस्मि तवोदरम् । साहसं च श्रमं मातर्मा कुरुष्व दिन दिने
त्या वैराचा सूड उगवायला, तुझं पोट नष्ट करायला मी आलो आहे. आई, रोज रोज असा त्रास आणि मेहनत करू नकोस.
एवमुक्त्वा द्विजश्रेष्ठ मातरं विरराम सः । मातोद्यमं परित्यज्य महादुःखादभूत्तदा
असं म्हणून, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, त्याने आईशी बोलणं थांबवलं. मग त्याच्या आईने आपले प्रयत्न सोडून दिले आणि ती फार दुःखी झाली.
दशाब्दाश्च गता यावत्तावद्वृद्धिमवाप्तवान् । पश्चाज्जज्ञे महातेजाः कंसोभूत्स महाबलः
दहा वर्षे गेल्यावर तो मोठा झाला. नंतर तो तेजस्वी आणि बलवान कंस जन्माला आला.
येन संत्रासिता लोकास्त्रैलोक्यस्य निवासिनः । यो हतो वासुदेवेन गतो मोक्षं न संशयः
ज्याच्यामुळे सगळ्या लोकांना आणि त्रैलोक्याच्या रहिवाशांना भीती वाटली, तो वासुदेवाने मारला आणि तो नक्कीच मुक्तीला गेला.
एवं श्रुतं मया कांत भविष्यं तु भविष्यति । पुराणेष्वेव सर्वेषु निश्चितं कथितं तव
हे मी ऐकलं आहे, प्रियेस, आणि असंच भविष्यात घडेल. सर्व पुराणांमध्ये हे तुला नक्की सांगितलं आहे.
पितृगेहेस्थिता कन्या नाशमेवं प्रयाति सा । गृहावासाय मे कांत कन्या मोहं न कारयेत्
जी कन्या वडिलांच्या घरीच राहते, ती अशा प्रकारे नष्ट होते. प्रियेस, गृहस्थाश्रमासाठी कन्येच्या मोहात पडू नकोस.
इमां दुष्टां महापापां परित्यज्य स्थिरो भव । प्राप्तव्यं तु महापापं दुःखं दारुणमेव च
ही दुष्ट आणि महापापी स्त्री सोडून दे आणि ठाम रहा. कारण मोठं पाप आणि भयंकर दुःख नक्कीच मिळणार आहे.
लोके श्रेयःकरं कांत तद्भुंक्ष्व त्वं मया सह । शूकर्युवाच- एतद्वाक्यं सुमंत्रं तु श्रुत्वा स हि द्विजोत्तमः
प्रियेस, या जगात जे कल्याणकारक आहे ते माझ्यासोबत उपभोग. शूकर म्हणाला—
त्यागे मतिं चकारासौ समाहूता ह्यहं तदा । सकलं वस्त्रशृंगारं मम दत्तं शुभे शृणु
हे उत्तम आणि हितकारक वचन ऐकून त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने त्यागाचा निश्चय केला. मग मला बोलावलं आणि माझे सगळे वस्त्र आणि दागिने दिले—हे शुभे, ऐक.
तवैव दुर्नयैर्विप्रः शिवशर्मा द्विजोत्तमः । गतो वै मतिमान्दुष्टे कुलदुष्टप्रचारिणि
तुझ्या वाईट वागण्यामुळे, अति दुष्ट आणि कुलाचा नाश करणाऱ्या, शुद्ध बुद्धी असलेला ब्राह्मण शिवशर्मा निघून गेला.
यत्र ते तिष्ठते भर्ता तत्र गच्छ न संशयः । तव यद्रोचते स्थानं यथादिष्टं तथा कुरु
जिथे तुझा नवरा राहतो तिथे नक्की जा. तुला जे ठिकाण आवडेल तिथे, जसं सांगितलं तसं कर.
एवमुक्त्वा महाभागे पितृमातृकुटुंबकैः । परित्यक्ता गता शीघ्रं निर्लज्जाहं वरानने
असं म्हणून, हे महाभागे, वडील, आई आणि कुटुंबीयांनी मला सोडून दिलं. मी निर्लज्जपणे लवकरच निघून गेले, हे सुंदर मुखवाली.
न लभाम्यहमेवापि वासस्थानं सुखं शुभे । भर्त्सयंति च मां लोकाः पुंश्चलीयं समागता
हे शुभे, मला कुठेही सुखाने राहायला जागा मिळत नाही. लोक मला निंदा करतात, म्हणतात की मी इतरांसोबत वाईट मार्गाला लागलेली आहे.
अटमाना गता देशात्कुलमानेन वर्जिता । देशे गुर्जरके पुण्ये सौराष्ट्रे शिवमंदिरे
मी भटकत घर सोडलं, कुटुंबाच्या सन्मानापासून वंचित झाले. गुरजर या पवित्र प्रदेशात, सौराष्ट्रात, शिवाच्या मंदिरात—
वनस्थलेति विख्यातं नगरं वृद्धिसंकुलम् । अतीव पीडिता देवि क्षुधयाहं तदा शृणु
वृद्धीने भरलेलं, वनस्थळी नावाचं प्रसिद्ध नगर आहे. तेव्हा मी फार उपाशी होते, हे देवी, ऐक.
कर्परं हि करे गृह्य भिक्षार्थमुपचक्रमे । गृहिणां द्वारदेशेषु प्रविशामि सुदुःखिता
हातात मातीचं भांडं घेऊन मी भिक्षा मागायला सुरुवात केली. फार दुःखी होऊन मी घराघरांच्या दारात गेले.
मम रूपं विपश्यंति लोकाः कुत्संति भामिनि । न ददंते च मे भिक्षां पापा चेयं समागता
माझं रूप पाहून लोक मला तुच्छ लेखतात, हे सुंदरि. आणि ते मला भिक्षा देत नाहीत—हे पाप माझ्यावर आलं आहे.
एवं दुःखसमाहारा दारिद्र्यपरिपीडिता । अटंत्या च मया दृष्टं गृहमेकमनुत्तमम्
अशा प्रकारे दुःखांनी वेढलेली, दारिद्र्याने त्रस्त मी भटकत असताना, मला एक उत्तम घर दिसलं.
तुंगप्राकारसंवेष्टं वेदशालासमन्वितम् । वेदध्वनिसमाकीर्णं बहुविप्रसमाकुलम्
उंच भिंतींनी वेढलेलं, वेदशाळांनी सजलेलं, वेदपठणाच्या आवाजांनी भरलेलं आणि अनेक विद्वान ब्राह्मणांनी गजबजलेलं असं ते घर होतं.
धनधान्यसमाकीर्णं दासीदासैरलंकृतम् । प्रविवेश गृहं रम्यं लक्ष्मीमुदितमेव तत्
धनधान्याने समृद्ध, दासी-दासांनी शोभलेलं, लक्ष्मीच्या आनंदाने उजळलेलं ते रम्य घर त्याने प्रवेश केला.
तद्गृहं सर्वतोभद्रं तस्यैव शिवशर्मणः । भिक्षां देहीत्युवाचाथ सुदेवा दुःखपीडिता
सर्व बाजूंनी मंगलमय असं ते घर फक्त शिवशर्माचंच होतं. तिथे दुःखाने त्रस्त सुदेवेने, 'भिक्षा द्या' असं म्हटलं.
शिवशर्माथ शुश्राव भिक्षाशब्दं द्विजोत्तमः । मंगलां नाम वै भार्यां लक्ष्मीरूपां वराननाम्
श्रेष्ठ ब्राह्मण शिवशर्म्याने भिक्षेचा आवाज ऐकला. त्याची पत्नी, मंगल नावाची, लक्ष्मीप्रमाणे सुंदर आणि मनोहर मुखाची होती.