यः पुत्रो गुणवाञ्ज्ञाता पितरं पालयेच्छुभः । मातरं च विशेषेण मनसा काय कर्मभिः
जो गुणी पुत्र आहे, योग्य जाणतो, तो वडिलांची भक्तीने सेवा करावी, आणि विशेषतः आईची मनाने, शरीराने आणि कृतीने काळजी घ्यावी.
तस्य भागीरथी स्नानमहन्यहनि जायते । अन्यथा कुरुते यो हि स पापीयान्न संशयः
त्याला रोज गंगेचे स्नान मिळते; पण जो तसे करत नाही, तो नक्कीच अधिक पापी आहे.
अन्यच्चैवं प्रवक्ष्यामि पतिव्रतमनुत्तमम् । वाचा सुमनसा चैव कर्मणा शृणु भामिनि
आता मी उत्तम पतिव्रतेचे वर्णन करतो; ऐक, सुंदर स्त्री, तिच्या वाणी, मन आणि कृतीतील वर्तन.
शुश्रूषां कुरुते या हि भर्तुश्चैव दिन दिने । तुष्टे भर्त्तरि या प्रीता न त्यजेत्क्रोधनं पुनः
ती जी रोज पतीची सेवा करते, पती समाधानी असला की तीही आनंदी होते, आणि पुन्हा कधीही रागावत नाही—
तस्य दोषं न गृह्णाति ताडिता तुष्यते पुनः । भर्त्तुः कर्मसु सर्वेषु पुरतस्तिष्ठते सदा
ती त्याच्या दोषांकडे लक्ष देत नाही, मार खाल्ल्यावरही समाधानी राहते, आणि पतीच्या सर्व कामांत नेहमी पुढे उभी राहते.
सा चापि कथ्यते नारी पतिव्रतपरायणा । पतितोपि पितापुत्रैर्बहुदोषसमन्वितः
अशी स्त्री पतिव्रतेला समर्पित म्हणतात; जरी तिचा पती पतित, त्रस्त किंवा दोषांनी भरलेला असला, वडील किंवा मुलांमुळे—
कस्मादपि च न त्याज्यः कुष्ठितः क्रुधितोऽपि वा । एवं पुत्राः शुश्रूषंति पितरं मातरं किल
कोणत्याही कारणासाठी तिने त्याला सोडू नये, जरी तो रोगी किंवा रागावलेला असला तरी; तसेच, पुत्रांनी वडील आणि आईची सेवा करावी.
ते यांति परमं लोकं तद्विष्णोः परमं पदम् । एवं हि स्वामिनं ये वै उपाचरंति भृत्यकाः
ते परम लोकात जातात, म्हणजे विष्णूचे परम स्थान; तसेच, जे सेवक मालकाची अशी सेवा करतात.
पत्युर्लोकं प्रयांत्येते प्रसादात्स्वामिनस्तदा । अग्निं नैव त्यजेद्विप्रो ब्रह्मलोकं प्रयाति सः
मालकाच्या कृपेने ते पतीच्या लोकात जातात; जो ब्राह्मण अग्नी सोडत नाही, तो ब्रह्मलोकात पोहोचतो.
अग्नित्यागकरो विप्रो वृषलीपतिरुच्यते । स्वामिद्रोही भवेद्भृत्यः स्वामित्यागान्न संशयः
जो ब्राह्मण अग्नी सोडतो, त्याला चांडाळ स्त्रीचा पती म्हणतात; जो सेवक मालकाचा विश्वासघात करतो, तो नक्कीच द्रोही ठरतो.
अग्निं च पितरं चैव न त्यजेत्स्वामिनं शुभे । सदा विप्रः सुतो भृत्यः सत्यं सत्यं वदाम्यहम्
अग्नी, वडील किंवा मालक कधीही सोडू नयेत, शुभे; ब्राह्मण, पुत्र किंवा सेवक नेहमीच हे पाळावे—हेच सत्य मी सांगतो.
परित्यज्य प्रगच्छंति ते यांति नरकार्णवम् । पतितं व्याधितं देवि विकलं कुष्ठिनं तथा
जे त्यांना सोडून निघून जातात, ते नरकाच्या समुद्रात पडतात; जरी पती पतित, आजारी, अपंग किंवा कुष्ठरोगी असला तरी—
सर्वकर्मविहीनं च गतवित्तादिसंचयम् । भर्तारं न त्यजेन्नारी यदि श्रेय इहेच्छति
सर्व कर्मांपासून वंचित, धनसंपत्ती नसली तरी, स्त्रीने आपले कल्याण हवे असेल तर पतीला सोडू नये.
त्यक्त्वा कांतं व्रजेन्नारी अन्यत्कार्यमिहेच्छति । सा मता पुंश्चली लोके सर्वधर्मबहिष्कृता
जर स्त्री आपल्या प्रियकराला सोडून, इच्छेने दुसऱ्याचा शोध घेते, तर तिला लोकांत व्यभिचारिणी मानतात आणि सर्व धर्मांपासून बहिष्कृत करतात.
गते भर्तरि या ग्रामं भोगं शृंगारमेव च । लौल्याच्च कुरुते नारी पुंश्चली वदते जनः
पती गावात गेला की, बायका भोग आणि शृंगारात रमतात; त्यांच्या चंचलपणामुळे लोक त्यांना वेश्या म्हणतात.
एवं धर्मं विजानामि वेदशास्त्रैश्च संमतम् । दानवा राक्षसाः प्रेता धात्रा सृष्टा यदादितः
माझ्या मते, वेदशास्त्रांनी मान्य केलेला धर्म असा आहे की, दैत्य, राक्षस आणि प्रेत यांना सुरुवातीपासूनच सृष्टीकर्त्याने निर्माण केले.
तत्रेह कारणं सर्वं प्रवक्ष्यामि न संशयः । ब्राह्मणा दानवाश्चैव पिशाचाश्चैव राक्षसाः
याचे सर्व कारण मी आता स्पष्ट सांगतो—यात शंका नाही: ब्राह्मण, दैत्य, पिशाच आणि राक्षस.
धर्मार्थं सकलं प्रोक्तमधीतं तैस्तु सुंदरि । विंदंति सकलं सर्वे आचरंति न दानवाः
सुंदरी, त्यांनी धर्म आणि अर्थ याचा अभ्यास केला, सर्वांनी ते समजून घेतले; पण दैत्य मात्र त्याचे आचरण करत नाहीत.
विधिहीनं प्रकुर्वंति दानवा ज्ञानवर्जिताः । अन्यायेन व्रजंत्येते मानवा विधिवर्जिताः
दैत्य अज्ञानामुळे नियम न पाळता वागत असतात; तसेच काही माणसेही नियम सोडून अन्यायाने चालतात.
तेषां शासनहेत्वर्थं कृता एतेपि नान्यथा । विधिहीनं प्रकुर्वंति ये हि धर्मं नराधमाः
त्यांना वठणीवर आणण्यासाठी हे नियम बनवले गेले, दुसऱ्या कुठल्याही कारणासाठी नाही; जे धर्माचे नियम पाळत नाहीत, ते खरेच नीच माणसे आहेत.
तान्वयं शासयामो वै दंडेन महता किल । भवत्या दारुणं कर्म कृतमेव सुनिर्घृणम्
आम्ही त्यांना मोठ्या शिक्षेने दंड देतो; तुझ्या हातून जे घडले ते फारच कठोर आणि निर्दयी आहे.
गार्हस्थ्यं च परित्यज्य अत्रायाता किमर्थतः । वदस्येवं मुखेनापि अहं हि पतिदेवता
गृहस्थाश्रम सोडून इथे का आलीस? स्पष्टपणे सांग, कारण मी पतीला देव मानणारी आहे.
कर्मणा नास्ति तद्दृष्टं पतिदैवत्यमेव ते । भर्तारं तं परित्यज्य किमर्थं त्वमिहागता
कृत्यांवरून तुझं पतीभक्तीपण दिसत नाही; पतीला सोडून इथे कशासाठी आलीस?
शृंगारं भूषणं वेषं कृत्वा तिष्ठसि निर्घृणा । किमर्थं हि कृतं पापे कस्यहेतोर्वदस्व मे
शृंगारासाठी दागिने आणि वेष घालून तू इथे उभी आहेस, निर्दयी आहेस; हे पाप कशासाठी केलंस, आणि कुणासाठी, ते मला सांग.
निःशंका वर्त्तसे चापि प्रमत्ता गिरिकानने । मया त्वं साधिता पापा दंडेन महता शृणु
तू पर्वतातल्या जंगलात निश्चिंत आणि बेफिकीरपणे वागत होतीस; मी तुला मोठ्या शिक्षेने वठणीवर आणले आहे—हे ऐक.
अधर्मचारिणी दुष्टा पतिं त्यक्त्वा समागता । क्वास्ते तत्पतिदेवत्वं दर्शय त्वं ममाग्रतः
अधर्म करणारी, दुष्ट, पतीला सोडून इथे आली आहेस; तुझं पतीभक्तीपण कुठे आहे? ते माझ्यासमोर दाखव.
भवती पुंश्चली नाम यया त्यक्तः स्वकः पतिः । पृथक्छय्या यदा नारी तदा सा पुंश्चली मता
तूच ती वेश्या आहेस, जिला स्वतःचा पती सोडला आहे; बाई पतीपासून वेगळी झोपली की, तिला वेश्या समजतात.
योजनानां शतैकस्य सोन्तरेण प्रवर्त्तते । क्वास्ति ते पतिदैवत्यं पुंश्चल्याचारचारिणी
शंभर योजनांचं अंतर असताना तुझं पतीभक्तीपण कुठे आहे, वेश्येसारखं वागणारी?
निर्लज्जे निर्घृणे दुष्टे किं मे वदसि संमुखी । तपसः क्वास्ति ते भावः क्व तेजोबलमेव च
निर्लज्ज, निर्दयी, दुष्ट, तू माझ्यासमोर काय सांगतेस? तुझं तपस्वित्व कुठे आहे, तुझी तेजस्विता आणि ताकद कुठे आहे?
दर्शयस्व ममाद्यैव बलवीर्यपराक्रमम् । पद्मावत्युवाच- स्नेहेनापि समानीता श्रूयतामसुराधम
आजच मला तुझं बल, वीर्य आणि पराक्रम दाखव. पद्मावती म्हणाली—माझ्या वडिलांनी प्रेमापोटी मला इथे आणलं, ऐक, असुरांमधल्या नीच.