पतिव्रतां महाभागां सुमतिं भर्तृतत्पराम् । दूरेणापि परित्यज्य तिष्ठामो नात्र संशयः
पतिव्रता, पुण्यवती, चांगल्या वर्तनाची आणि पतीला समर्पित असलेल्या स्त्रीला आम्ही दूरवरूनही टाळतो, यात शंका नाही.
तेजो देवि सुविप्रस्य हरेश्चैव महात्मनः । नार्याः पतिव्रतायाश्च सोढुं दैत्याश्च न क्षमाः
देवी, चांगल्या ब्राह्मणाचं तेज, महात्मा हरिचं तेज आणि पतिव्रता स्त्रीचं तेज—हे दैत्यांना सहन होत नाही.
पतिव्रताभयेनापि विष्णोः सुब्राह्मणस्य च । नश्यंति दानवाः सर्वे दूरं राक्षसपुंगवाः
पतिव्रता स्त्री, विष्णू आणि चांगला ब्राह्मण यांचा भयंकर धाक असतो, त्यामुळे सर्व दानव नष्ट होतात आणि राक्षसांचे पुढारी दूर पळतात.
अहं दानवधर्मेण विचरामि महीतलम् । कस्मात्त्वं शप्तुकामासि मम दोषो विचार्यताम्
मी दानवांच्या धर्माने पृथ्वीवर वावरतो; मग तू मला शाप द्यायचं का ठरवलंस? माझा दोष नीट विचार कर.
पद्मावत्युवाच- मम धर्मः सुकायश्च त्वयैव परिनाशितः । अहं पतिव्रता साध्वी पतिकामा तपस्विनी
पद्मावती म्हणाली: माझा धर्म आणि चांगली कीर्ती तूच नष्ट केलीस; मी पतिव्रता, सती, पतीला समर्पित आणि तपश्चर्येत मग्न आहे.
स्वमार्गे संस्थिता पाप मायया परिनाशिता । तस्मात्त्वामप्यहं दुष्ट आधक्ष्यामि न संशयः
मी माझ्या मार्गावर ठाम होते, पण तुझ्या मायेमुळे मी नष्ट झाले; म्हणून, दुष्टांनो, मीही तुला यातना देणार, यात शंका नाही.
गोभिल उवाच- धर्ममेव प्रवक्ष्यामि भवती यदि मन्यते । अग्निचिद्ब्राह्मणस्यापि श्रूयतां नृपनंदिनी
गोभिल म्हणाले: जर आपल्याला मान्य असेल तर मी धर्म सांगतो; राजाची पत्नीही ब्राह्मणाच्या धर्माचे ऐकावे, जो अग्नीची सेवा करतो.
जुह्वन्देवं द्विकालं यो न त्यजेदग्निमंदिरम् । स चाग्निहोत्री भवति यजत्येव दिनेदिने
जो देवाची दोन वेळा पूजा करतो आणि कधीही अग्नीमंदिर सोडत नाही, तोच अग्निहोत्री म्हणावा, जो रोज यज्ञ करतो.
अन्यच्चैवं प्रवक्ष्यामि भृत्यधर्मं वरानने । मनसा कर्मणा वाचा विशुद्धो योऽपि नित्यशः
आता मी सेवकाचा धर्म सांगतो, सुंदर मुखी; जो नेहमी मनाने, कृतीने आणि वाणीने शुद्ध असतो—
नित्यमादेशकारी यः पश्चात्तिष्ठति चाग्रतः । स भृत्यः कथ्यते देवि पुण्यभागी न संशयः
जो नेहमी आज्ञा पाळतो, मागे आणि पुढे उभा राहतो, तोच सेवक म्हणावा, देवी, आणि तो नक्कीच पुण्यवान असतो, यात शंका नाही.
यः पुत्रो गुणवाञ्ज्ञाता पितरं पालयेच्छुभः । मातरं च विशेषेण मनसा काय कर्मभिः
जो गुणी पुत्र आहे, योग्य जाणतो, तो वडिलांची भक्तीने सेवा करावी, आणि विशेषतः आईची मनाने, शरीराने आणि कृतीने काळजी घ्यावी.
तस्य भागीरथी स्नानमहन्यहनि जायते । अन्यथा कुरुते यो हि स पापीयान्न संशयः
त्याला रोज गंगेचे स्नान मिळते; पण जो तसे करत नाही, तो नक्कीच अधिक पापी आहे.
अन्यच्चैवं प्रवक्ष्यामि पतिव्रतमनुत्तमम् । वाचा सुमनसा चैव कर्मणा शृणु भामिनि
आता मी उत्तम पतिव्रतेचे वर्णन करतो; ऐक, सुंदर स्त्री, तिच्या वाणी, मन आणि कृतीतील वर्तन.
शुश्रूषां कुरुते या हि भर्तुश्चैव दिन दिने । तुष्टे भर्त्तरि या प्रीता न त्यजेत्क्रोधनं पुनः
ती जी रोज पतीची सेवा करते, पती समाधानी असला की तीही आनंदी होते, आणि पुन्हा कधीही रागावत नाही—
तस्य दोषं न गृह्णाति ताडिता तुष्यते पुनः । भर्त्तुः कर्मसु सर्वेषु पुरतस्तिष्ठते सदा
ती त्याच्या दोषांकडे लक्ष देत नाही, मार खाल्ल्यावरही समाधानी राहते, आणि पतीच्या सर्व कामांत नेहमी पुढे उभी राहते.
सा चापि कथ्यते नारी पतिव्रतपरायणा । पतितोपि पितापुत्रैर्बहुदोषसमन्वितः
अशी स्त्री पतिव्रतेला समर्पित म्हणतात; जरी तिचा पती पतित, त्रस्त किंवा दोषांनी भरलेला असला, वडील किंवा मुलांमुळे—
कस्मादपि च न त्याज्यः कुष्ठितः क्रुधितोऽपि वा । एवं पुत्राः शुश्रूषंति पितरं मातरं किल
कोणत्याही कारणासाठी तिने त्याला सोडू नये, जरी तो रोगी किंवा रागावलेला असला तरी; तसेच, पुत्रांनी वडील आणि आईची सेवा करावी.
ते यांति परमं लोकं तद्विष्णोः परमं पदम् । एवं हि स्वामिनं ये वै उपाचरंति भृत्यकाः
ते परम लोकात जातात, म्हणजे विष्णूचे परम स्थान; तसेच, जे सेवक मालकाची अशी सेवा करतात.
पत्युर्लोकं प्रयांत्येते प्रसादात्स्वामिनस्तदा । अग्निं नैव त्यजेद्विप्रो ब्रह्मलोकं प्रयाति सः
मालकाच्या कृपेने ते पतीच्या लोकात जातात; जो ब्राह्मण अग्नी सोडत नाही, तो ब्रह्मलोकात पोहोचतो.
अग्नित्यागकरो विप्रो वृषलीपतिरुच्यते । स्वामिद्रोही भवेद्भृत्यः स्वामित्यागान्न संशयः
जो ब्राह्मण अग्नी सोडतो, त्याला चांडाळ स्त्रीचा पती म्हणतात; जो सेवक मालकाचा विश्वासघात करतो, तो नक्कीच द्रोही ठरतो.
अग्निं च पितरं चैव न त्यजेत्स्वामिनं शुभे । सदा विप्रः सुतो भृत्यः सत्यं सत्यं वदाम्यहम्
अग्नी, वडील किंवा मालक कधीही सोडू नयेत, शुभे; ब्राह्मण, पुत्र किंवा सेवक नेहमीच हे पाळावे—हेच सत्य मी सांगतो.
परित्यज्य प्रगच्छंति ते यांति नरकार्णवम् । पतितं व्याधितं देवि विकलं कुष्ठिनं तथा
जे त्यांना सोडून निघून जातात, ते नरकाच्या समुद्रात पडतात; जरी पती पतित, आजारी, अपंग किंवा कुष्ठरोगी असला तरी—
सर्वकर्मविहीनं च गतवित्तादिसंचयम् । भर्तारं न त्यजेन्नारी यदि श्रेय इहेच्छति
सर्व कर्मांपासून वंचित, धनसंपत्ती नसली तरी, स्त्रीने आपले कल्याण हवे असेल तर पतीला सोडू नये.
त्यक्त्वा कांतं व्रजेन्नारी अन्यत्कार्यमिहेच्छति । सा मता पुंश्चली लोके सर्वधर्मबहिष्कृता
जर स्त्री आपल्या प्रियकराला सोडून, इच्छेने दुसऱ्याचा शोध घेते, तर तिला लोकांत व्यभिचारिणी मानतात आणि सर्व धर्मांपासून बहिष्कृत करतात.
गते भर्तरि या ग्रामं भोगं शृंगारमेव च । लौल्याच्च कुरुते नारी पुंश्चली वदते जनः
पती गावात गेला की, बायका भोग आणि शृंगारात रमतात; त्यांच्या चंचलपणामुळे लोक त्यांना वेश्या म्हणतात.
एवं धर्मं विजानामि वेदशास्त्रैश्च संमतम् । दानवा राक्षसाः प्रेता धात्रा सृष्टा यदादितः
माझ्या मते, वेदशास्त्रांनी मान्य केलेला धर्म असा आहे की, दैत्य, राक्षस आणि प्रेत यांना सुरुवातीपासूनच सृष्टीकर्त्याने निर्माण केले.
तत्रेह कारणं सर्वं प्रवक्ष्यामि न संशयः । ब्राह्मणा दानवाश्चैव पिशाचाश्चैव राक्षसाः
याचे सर्व कारण मी आता स्पष्ट सांगतो—यात शंका नाही: ब्राह्मण, दैत्य, पिशाच आणि राक्षस.
धर्मार्थं सकलं प्रोक्तमधीतं तैस्तु सुंदरि । विंदंति सकलं सर्वे आचरंति न दानवाः
सुंदरी, त्यांनी धर्म आणि अर्थ याचा अभ्यास केला, सर्वांनी ते समजून घेतले; पण दैत्य मात्र त्याचे आचरण करत नाहीत.
विधिहीनं प्रकुर्वंति दानवा ज्ञानवर्जिताः । अन्यायेन व्रजंत्येते मानवा विधिवर्जिताः
दैत्य अज्ञानामुळे नियम न पाळता वागत असतात; तसेच काही माणसेही नियम सोडून अन्यायाने चालतात.
तेषां शासनहेत्वर्थं कृता एतेपि नान्यथा । विधिहीनं प्रकुर्वंति ये हि धर्मं नराधमाः
त्यांना वठणीवर आणण्यासाठी हे नियम बनवले गेले, दुसऱ्या कुठल्याही कारणासाठी नाही; जे धर्माचे नियम पाळत नाहीत, ते खरेच नीच माणसे आहेत.