चंपकैः पाटलैः पुण्यैः पुष्पितैः कुटकैर्वटैः । अशोकबकुलोपेतं नानावृक्षैरलंकृतम्
चंपा आणि पाटलाच्या फुलांनी, शुभ्र आणि फुललेल्या कुटक व वडाच्या झाडांनी, तसेच अशोक आणि बकुळ यांच्या संगतीने, विविध झाडांनी ते वन सजलेलं होतं.
पर्वतं पुण्यवंतं तं पुष्पितैश्च नगोत्तमैः । सर्वत्र दृश्यते रम्यो नानाधातुसमाकुलः
तो पुण्यवान डोंगर, फुलांनी बहरलेल्या उत्तम झाडांनी आच्छादलेला, सर्वत्र रमणीय दिसत होता आणि विविध धातूंनी भरलेला होता.
तडागं सर्वतोभद्रं पुण्यतोयेन पूरितम् । कमलैः पुष्पितैश्चान्यैः सुगंधैः कनकोत्पलैः
तिथे सर्व बाजूंनी शुभ्र असं एक तळं होतं, जे पुण्यवान पाण्याने भरलेलं होतं. त्यात कमळ आणि इतर सुवासिक सोनरी जलपुष्पं फुलली होती.
श्वेतोत्पलैर्विभासंतं रक्तोत्पलसुपुष्पितैः । नीलोत्पलैश्च कह्लारैर्हंसैश्च जलकुक्कुटैः
पांढऱ्या कमळांनी उजळलेलं, लाल कमळांच्या सुंदर फुलांनी आणि निळ्या कमळांनी, तसेच काह्लारांनी, हंस आणि जलकुक्कुटांनी ते तळं शोभून दिसत होतं.
पक्षिभिर्जलजैश्चान्यैर्नानाधातुसमाकुलः । तडागं सर्वतः शुभ्रं नानापक्षिगणैर्युतम्
पक्षी आणि इतर जलचरांनी, विविध धातूंनी भरलेलं, ते तळं सर्व बाजूंनी स्वच्छ आणि अनेक प्रकारच्या पक्ष्यांच्या थव्यांनी गजबजलेलं होतं.
कोकिलानां रुतैः पुण्यैः सुस्वरैः परिशोभितः । मधुराणां तथा शब्दैः सर्वत्र मधुरायते
कोकिळांच्या शुभ्र आणि मधुर स्वरांनी, तसेच गोड आवाजांनी ते तळं सर्वत्र सुंदर आणि आनंददायक वाटत होतं.
षट्पदानां सुनादेन सर्वत्र परिशोभते । एवंविधं गिरिं रम्यं तदेव वनमुत्तमम्
मधमाशांच्या गोड गुंजनाने सर्वत्र निनादत, तो रम्य डोंगर आणि ते उत्तम वन असेच मनोहारी होते.
तडागं सर्वतोभद्रं ददृशे नृपनंदिनी । वैदर्भी क्रीडमाना सा सखीभिः सहिता तदा
विदर्भाची राजकन्या आपल्या मैत्रिणींना घेऊन खेळता खेळता, त्या सर्व बाजूंनी शुभ्र अशा तळ्याचं सौंदर्य पाहत होती.
समालोक्य वनं पुण्यं सर्वत्र कुसुमाकुलम् । चापल्येन प्रभावेण स्त्रीभावेन च लीलया
ती पुण्यवान वन, सर्वत्र फुलांनी भरलेलं, आपल्या चंचलपणामुळे, सामर्थ्यामुळे, स्त्रीभावामुळे आणि खेळकरपणामुळे पाहू लागली.
पद्मावती सरस्तीरे सखीभिः सहिता तदा । जलक्रीडा समालीना हसते गायते पुनः
पद्मावती आपल्या मैत्रिणींसह त्या तळ्याच्या काठावर जलक्रीडा करत होती, हसत आणि पुन्हा पुन्हा गात होती.
रममाणा च सा तस्मिंस्तस्मिन्सरसि भामिनी । एवं विप्र तदा सा तु सुखेन परिवर्तयेत्
ती सुंदर स्त्री त्या तळ्यात रमून गेली होती, हे ब्राह्मण, आणि तिने तिथे आनंदाने आपला वेळ घालवला.
विष्णुरुवाच- गोभिलो नाम वै दैत्यो भृत्यो वैश्रवणस्य च । दिव्येनापि विमानेन सर्वभोगपरिप्लुतः
विष्णू म्हणाले — गोभिल नावाचा एक दैत्य होता, जो वैश्रवणाचा सेवक होता. तो दिव्य विमानात बसून सर्व प्रकारच्या सुखांनी वेढलेला होता.
याति चाकाशमार्गेण गोभिलो दैत्यसत्तमः । तेन दृष्टा विशालाक्षी वैदर्भी निर्भया तदा
गॊभिल हा श्रेष्ठ दैत्य आकाशातून जात होता. त्याने त्या क्षणी मोठ्या डोळ्यांची, निर्भय वैदर्भीला पाहिलं.
सर्वयोषिद्वरा सा हि उग्रसेनस्य वै प्रिया । रूपेणाप्रतिमा लोके सर्वांगेषु विराजते
ती सर्व स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ, उग्रसेनाची प्रिय आहे. तिच्या सौंदर्याला जगात तोड नाही; तिच्या प्रत्येक अंगात तेज झळकतं.
रतिर्वै मन्मथस्यापि किं वापीयं हरिप्रिया । किं वापि पार्वती देवी शची किं वा भविष्यति
ती कामदेवाची प्रियतमा आहे का, की हरिप्रियाही असावी? की ती पार्वती देवी आहे, की शची असावी?
यादृशी दृश्यते चेयं नारीणां प्रवरोत्तमा । अन्यापि ईदृशी नास्ति द्वितीया क्षितिमंडले
जशी ही दिसते, तशी स्त्रियांमध्ये सर्वोत्तम आहे; पृथ्वीवर तिच्यासारखी दुसरी कोणीही नाही.
नक्षत्रेषु यथा चंद्रः संपूर्णो भाति शोभनः । गुणरूपकलाभिस्तु तथा भाति वरानना
जसं तारकांमध्ये पूर्ण चंद्र सुंदरतेने चमकतो, तसं तिच्या गुण, रूप आणि कौशल्यामुळे तिचं मुख तेजस्वी दिसतं.
पुष्करेषु यथा हंसस्तथेयं चारुहासिनी । अहो रूपमहोभाव अस्यास्तु परिदृश्यते
जसं कमळात राजहंस शोभतो, तशी ती मोहक हास्य असलेली दिसते. तिचं रूप आणि तेज खरंच विलोभनीय आहे.
का कस्य शोभना बाला चारुवृत्तपयोधरा । व्यमृशद्गोभिलो दैत्यः पद्मावतीं वराननाम्
ही कोण, तिचं सौंदर्य किती देखणं, सुंदर गोल स्तन असलेली? गॊभिल दैत्याने पद्मावतीचं तेजस्वी रूप मनात विचारलं.
चिंतयित्वा क्षणं विप्र का कस्यापि भविष्यति । ज्ञानेन महता ज्ञात्वा वैदर्भीति न संशयः
क्षणभर विचार करून, 'ही कोणाची असावी?' असं त्याने मनाशी घेतलं. आपल्या मोठ्या ज्ञानाने त्याला उमगलं—ही वैदर्भीच आहे, यात शंका नाही.
दयिता उग्रसेनस्य पतिव्रतपरायणा । आत्मबलेन तिष्ठंती दुष्प्राप्या पुरुषैरपि
ती उग्रसेनाची प्रियतमा, पतीव्रतेवर निष्ठावान आहे. स्वतःच्या बळावर ठाम उभी आहे; तिला पुरुषांनाही मिळवणं कठीण आहे.
उग्रसेनो महामूर्खः प्रेषिता येन वै वरा । पितुर्गेहमियं बाला स तु भाग्येन वर्जितः
उग्रसेन हा मोठा मूर्ख, ज्याने या तेजस्विनीला वडिलांच्या घरी पाठवलं; पण तो नशिबाने वंचित आहे.
अनया विना स जीवेच्च कथं कूटमतिः सदा । किं वा नपुंसको राजा एनां यो हि परित्यजेत्
ती नसताना तो कपटी मनाचा नेहमी कसा जगतो? की तो राजा नपुंसक आहे, जो अशा स्त्रीला सोडून देतो?
तां दृष्ट्वा स तु कामात्मा संजातस्तत्क्षणादपि । इयं पतिव्रता बाला दुष्प्राप्या पुरुषैरपि
तिला पाहताच त्याच्या मनात त्या क्षणीच काम जागा झाला; ही पतीव्रता कन्या पुरुषांनाही मिळणं कठीण आहे.
कथं भोक्ष्याम्यहं गत्वा कामो मामति पीडयेत् । अभुक्त्वैनां यदा यास्ये तत्स्यान्मृत्युर्ममैव हि
मी तिथे जाऊन तिला कसा मिळवू? कामाने माझं मन जळतंय; जर मी तिला न मिळवता निघून गेलो, तर माझा मृत्यूच होईल.
अद्यैव हि न संदेहो यतः कामो महाबलः । इति चिंतापरो भूत्वा गोभिलो मनसैक्षत
आजच, यात शंका नाही, कारण काम फार बलवान आहे. अशा विचारात गॊभिल मनाशी विचार करू लागला.
कृत्वा मायामयं रूपमुग्रसेनस्य भूपतेः । यादृशस्तूग्रसेनश्च सांगोपांगो महानृपः
त्याने उग्रसेन राजाचा जसा आहे तसाच मायेमय रूप तयार केलं; सर्व अंगांनी आणि अवयवांनी तो मोठा राजा जसा आहे तसाच.
गोभिलस्तादृशो भूत्वा गत्या च स्वरभाषया । यथावस्त्रो यथावेशो वयसा च तथा पुनः
गॊभिल चालणं, बोलणं, पोशाख, रूप आणि वय सगळ्यात उग्रसेनासारखाच झाला.
दिव्यमाल्यांबरधरो दिव्यगंधानुलेपनः । सर्वाभरणशोभांगो यादृशो माथुरेश्वरः
त्याने दिव्य हार, वस्त्र घातली, दिव्य सुगंध लावला, सर्व दागिन्यांनी सजला, जसा मथुरेचा स्वामी असतो.
भूत्वाथ तादृशो दैत्य उग्रसेनमयस्तदा । मायया परया युक्तो रूपलावण्यसंपदा
मग तो दैत्य पूर्णपणे उग्रसेनासारखा दिसू लागला; मोठ्या मायेमुळे, रूप आणि लावण्याने तो शोभू लागला.